Ο Ντόναλντ Τραμπ πίστεψε ότι βρήκε στο Καράκας τη «συνταγή» για γρήγορες νίκες, αλλά στο Ιράν η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ πιο σκληρή. Η στρατηγική της Ουάσιγκτον να αντιγράψει το βενεζουελάνικο μοντέλο «χειρουργικής» ανατροπής καθεστώτων σκοντάφτει πάνω σε μια ιρανική εξουσία που αντέχει, διεθνοποιεί τη σύγκρουση και εκτινάσσει το γεωπολιτικό ρίσκο.
Η επίσημη ονομασία της αμερικανικής επιχείρησης είναι «Operation Epic Fury», στην πράξη όμως μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα στοίχημα υψηλού ρίσκου χωρίς ξεκάθαρο τέλος. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο υποσχόμενος ότι «τελειώνει τους ατελείωτους πολέμους», παρασύρθηκε από αυτό που ο ίδιος περιέγραψε ως «εκπληκτική, αποτελεσματική και ισχυρή επίδειξη» δύναμης στην επιχείρηση εναντίον της Βενεζουέλας, την οποία είδε ως πρότυπο για την Τεχεράνη. Η ταχεία σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο και η ομαλή ανάδειξη της Ντέλσι Ροδρίγες στην προεδρία δημιούργησαν την ψευδαίσθηση ότι η Ουάσινγκτον μπορεί να «διαλέγει» ηγέτες σε απείθαρχες χώρες με ελάχιστο κόστος.
Στην περίπτωση της Βενεζουέλας, η Ουάσινγκτον είχε προετοιμάσει σχολαστικά το έδαφος: επαφές με τη Ροδρίγες πριν την επιχείρηση, αξιοποίηση του γεγονότος ότι ήδη κατείχε τη θέση της αντιπροέδρου, έλεγχος του σκληρού πυρήνα των υπηρεσιών ασφαλείας. Η χώρα «γύρισε» σχεδόν εν μια νυκτί από στενός εταίρος της Ρωσίας, της Κίνας και του Ιράν σε πελάτη των ΗΠΑ, με τον Αμερικανό υπουργό Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ να σπεύδει στο Καράκας επικεφαλής αντιπροσωπείας επιχειρηματιών για συμφωνίες σε ενέργεια και κρίσιμα μέταλλα, ενώ ο Μαδούρο σαπίζει σε αμερικανική φυλακή. Το δόγμα αυτό έχει περιγραφεί ως «regime alteration αντί για regime change»: αλλαγή προσώπου στην κορυφή, χωρίς καμία διάθεση για βαθιά αναδιάρθρωση των πολιτικών θεσμών ή στήριξη δημοκρατικών κινημάτων.
Τραμπ – Ιράν: η αποτυχημένη «αντιγραφή» της Βενεζουέλας
Στο Ιράν, ο Τραμπ προσπάθησε να εφαρμόσει ακριβώς το ίδιο σενάριο, μόνο που αυτήν τη φορά τα κομμάτια του παζλ έλειπαν. Η επίθεση, σε συνεργασία με το Ισραήλ, ξεκίνησε με την ανάληψη του ρίσκου να στοχοποιηθεί ο ίδιος ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος τελικά δολοφονήθηκε στην εναρκτήρια φάση του πολέμου. Ο Τραμπ ήλπιζε ότι, όπως και στη Βενεζουέλα, θα μπορούσε να «συμμετάσχει» στο ποιος θα διαδεχθεί τον ηγέτη, λέγοντας μάλιστα πως «πρέπει να είμαι μέσα στον διορισμό, όπως με τη Ντέλσι στη Βενεζουέλα». Αυτή η ελπίδα κατέρρευσε όταν ανακοινώθηκε ότι νέος ανώτατος ηγέτης ορίζεται ο Μοντζταμπά Χαμενεΐ, γιος του δολοφονηθέντος, και όχι κάποια φιλοδυτική φιγούρα.
Το κενό σχεδιασμού φάνηκε και στην έλλειψη «έτοιμου διαδόχου»: δεν υπήρχε ιρανική εκδοχή της Ροδρίγες, πρόσωπο εντός της νομενκλατούρας που θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως «αποδεκτός» και για την Ουάσινγκτον και για το καθεστώς. Η αμερικανική πλευρά δείχνει να μην έχει διάθεση να επενδύσει σοβαρά σε φιγούρες όπως ο εξόριστος Ρεζά Παχλαβί, ενώ ο ίδιος ο Τραμπ παραδέχθηκε με τραγικά κυνικό τρόπο ότι «οι περισσότεροι από αυτούς που είχαμε κατά νου είναι νεκροί». Θεωρητικά, κάπου στην κορυφή του ιρανικού συστήματος μπορεί να υπάρχει ένας πραγματιστής που θα δέχονταν να παίξει τον ρόλο της Ροδρίγες με αντάλλαγμα ειρήνη και προσωπικά ανταλλάγματα, αλλά δεν διαφαίνεται ρεαλιστική διαδικασία να εκτοπίσει τον νέο ανώτατο ηγέτη και να παραμείνει στην εξουσία.
Πόλεμος χωρίς τέλος, Τραμπ και Ιράν σε κρίσιμη κλιμάκωση
Η ίδια η φύση της σύγκρουσης στο Ιράν απομακρύνεται ριζικά από το «χειρουργικό» μοντέλο της Βενεζουέλας. Η σύλληψη του Μαδούρο ολοκληρώθηκε σε λίγες ώρες· αντίθετα, η επίθεση στο Ιράν διαρκεί ήδη πάνω από μία εβδομάδα, με τον Τραμπ να μιλά για εκστρατεία τεσσάρων έως πέντε εβδομάδων και να εξετάζει ανοιχτά την αποστολή χερσαίων δυνάμεων. Το πολεμικό μέτωπο διεθνοποιήθηκε αστραπιαία: περισσότερες από δώδεκα χώρες είτε επλήγησαν είτε στοχοποιήθηκαν από πυραυλικές επιθέσεις μέσα στις πρώτες ημέρες, καθώς η Τεχεράνη απάντησε κτυπώντας όχι μόνο το Ισραήλ αλλά και τη Σαουδική Αραβία και κράτη του Κόλπου.
Παράλληλα, η «Operation Epic Fury» ήδη έχει βαριές οικονομικές παρενέργειες. Το κλείσιμο ουσιαστικά των Στενών του Ορμούζ έχει εκτοξεύσει την τιμή του πετρελαίου διεθνώς, με την προοπτική παρατεταμένης ανόδου των τιμών καυσίμων και πτώσης των αγορών που απειλεί να τσαλακώσει την εσωτερική πολιτική θέση του Τραμπ, ιδίως με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν και τη συνοχή του μπλοκ MAGA να δοκιμάζεται. Ο πρόεδρος, γνωστός για την ικανότητά του να διακηρύσσει «νίκη» ακόμη και όταν έχει ηττηθεί, χαρακτηριστική η επιμονή του ότι κέρδισε τις εκλογές του 2020, μπορεί να προσπαθήσει να βρει μια έξοδο που θα του επιτρέψει να ισχυριστεί ότι πέτυχε τους στόχους του, όπως γράφουν οι Financial Times.
Ωστόσο, δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί απλώς να ανακοινώσει το τέλος του πολέμου και να αποχωρήσει. Περίπου 40.000 Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή, μαζί με βάσεις, οικονομικά συμφέροντα και ευάλωτους συμμάχους, γεγονός που μετατρέπει κάθε απόφαση αποχώρησης σε παιχνίδι υψηλού ρίσκου. Ο Τραμπ μπόρεσε να ξεκινήσει τον πόλεμο σε χρόνο της επιλογής του, όμως η λήξη του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη βούληση του Λευκού Οίκου· αν η σύγκρουση εξελιχθεί σε πόλεμο αντοχής, το στοίχημα της «Epic Fury» κινδυνεύει να μείνει στην Ιστορία ως επική αποτυχία.
