Η Τουρκία ετοιμάζεται για ένα ακόμη δραστικό βήμα περιορισμού των δικαιωμάτων της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, με νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης που προβλέπει ποινές φυλάκισης για την «προώθηση» της ΛΟΑΤΚΙ ταυτότητας και την ποινικοποίηση των ομόφυλων τελετών αρραβώνα και γάμου.
Το σχέδιο νόμου, σύμφωνα με τη φιλοκυβερνητική εφημερίδα Türkiye, έρχεται να συμπληρώσει την κυβερνητική ατζέντα για το «Έτος της Οικογένειας» που έχει κηρύξει ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για το 2025.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το υπουργείο Δικαιοσύνης της Τουρκίας επεξεργάζεται ξεχωριστό νομοσχέδιο, το οποίο είχε αρχικά ενταχθεί στο 11ο Πακέτο Δικαστικών Μεταρρυθμίσεων, αλλά αποσύρθηκε την τελευταία στιγμή πριν από την ψηφοφορία στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. Τώρα αναμένεται να κατατεθεί ως αυτόνομη δέσμη διατάξεων, με σαφή στόχο τον περιορισμό της ΛΟΑΤΚΙ ορατότητας και της δημόσιας έκφρασης διαφορετικών σεξουαλικών ταυτοτήτων.
Τουρκία – ΛΟΑΤΚΙ: Ποινικοποίηση της ορατότητας
Η τουρκική κυβέρνηση σχεδιάζει να εισαγάγει νέο άρθρο στον Ποινικό Κώδικα, το οποίο θα προβλέπει φυλάκιση από ένα έως τρία έτη για όποιον «δημόσια ενθαρρύνει, επαινεί ή προωθεί στάσεις και συμπεριφορές αντίθετες προς το έμφυτο βιολογικό φύλο και τη γενική ηθική». Στην πράξη, η διατύπωση αυτή στοχοποιεί κάθε μορφή υπεράσπισης ή προβολής της ΛΟΑΤΚΙ ταυτότητας, από δημόσιες δηλώσεις και καμπάνιες μέχρι πολιτιστικές δράσεις. Παράλληλα, το σχέδιο νόμου προβλέπει ποινές φυλάκισης από ενάμιση έως τέσσερα έτη για όσους συμμετέχουν σε τελετές αρραβώνα ή γάμου μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου, ποινικοποιώντας έτσι ακόμη και συμβολικές ή ανεπίσημες τελετές.
Ιδιαίτερα αυστηρές είναι και οι διατάξεις που αφορούν την ταυτότητα φύλου και τις ιατρικές πράξεις φυλομετάβασης. Ιατροί που προχωρούν σε χειρουργικές επεμβάσεις αλλαγής φύλου χωρίς προηγούμενη δικαστική άδεια θα αντιμετωπίζουν ποινές κάθειρξης από τρία έως επτά έτη, με διπλασιασμό των ποινών εάν ο/η ασθενής είναι ανήλικος/η ή ο πάροχος υπηρεσιών είναι παράνομος ή χωρίς άδεια. Ακόμη και τα ίδια τα τρανς άτομα που υποβάλλονται σε μη εξουσιοδοτημένες διαδικασίες προβλέπεται να τιμωρούνται με φυλάκιση από ένα έως τρία έτη, γεγονός που, όπως προειδοποιούν οργανώσεις, κινδυνεύει να σπρώξει τις διαδικασίες φυλομετάβασης «στο σκοτάδι».
Τουρκία – ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα υπό ανατροπή
Το νομοσχέδιο ανατρέπει και το υφιστάμενο πλαίσιο για τη νομική αναγνώριση ταυτότητας φύλου στην Τουρκία. Σήμερα, απαιτείται δικαστική απόφαση, ιατρική γνωμάτευση για «τρανσεξουαλισμό» και μόνιμη στείρωση, όμως η νέα πρόταση σκληραίνει δραστικά τις προϋποθέσεις: αυξάνει το κατώτατο όριο ηλικίας από τα 18 στα 25 χρόνια, απαιτεί ο/η αιτών/ούσα να είναι άγαμος/η και προβλέπει τέσσερις ξεχωριστές ιατρικές αξιολογήσεις από κρατικό εκπαιδευτικό και ερευνητικό νοσοκομείο, με απόσταση τουλάχιστον τριών μηνών μεταξύ τους, διαδικασία που θα διαρκεί τουλάχιστον έναν χρόνο.
Το πακέτο αυτό εντάσσεται στη ρητορική του Ερντογάν για το «Έτος της Οικογένειας» και την αντιμετώπιση της δημογραφικής κρίσης, με τον Τούρκο πρόεδρο να χαρακτηρίζει επανειλημμένα την ΛΟΑΤΚΙ ακτιβιστική δράση «μάστιγα», «φασισμό» και ξένο σχέδιο υπονόμευσης της τουρκικής κοινωνίας. Η Άγκυρα έχει ήδη αποχωρήσει από τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης το 2021, με το επιχείρημα ότι το κείμενο υπονομεύει τις «οικογενειακές αξίες» και «κανονικοποιεί την ομοφυλοφιλία», ενώ οι Παρελάσεις Υπερηφάνειας στην Κωνσταντινούπολη απαγορεύονται συστηματικά από το 2015, συνοδευόμενες από αστυνομικές επιχειρήσεις και συλλήψεις.
Παρότι η ομοφυλοφιλία έχει αποποινικοποιηθεί ήδη από το 1858 στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και δεν υπήρξε ποτέ ποινικό αδίκημα στην Τουρκική Δημοκρατία, η τελευταία δεκαετία σηματοδοτεί σταθερή οπισθοδρόμηση στα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας. Η ILGA-Europe κατατάσσει σήμερα την Τουρκία στην 47η θέση ανάμεσα σε 49 ευρωπαϊκές χώρες ως προς τις νομικές προστασίες των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων, αποτυπώνοντας τη σχεδόν πλήρη απουσία θεσμικής θωράκισης. Η Human Rights Watch, σχολιάζοντας την προηγούμενη εκδοχή των προτεινόμενων διατάξεων που διέρρευσαν στα ΜΜΕ τον Οκτώβριο, έκανε λόγο για «μία από τις πιο ανησυχητικές οπισθοδρομήσεις δικαιωμάτων εδώ και δεκαετίες», προειδοποιώντας ότι η ποινικοποίηση τόσο των ασθενών όσο και των γιατρών θα σπρώξει τις διαδικασίες φυλομετάβασης στην παρανομία, με αυξημένο κίνδυνο ιατρικών επιπλοκών και εκμετάλλευσης.
