Η ΕΕ μπαίνει σε μια από τις πιο κρίσιμες ιδεολογικές και οικονομικές της μάχες, καθώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες συγκρούονται στο Βέλγιο για το αν η στροφή σε μια πολιτική «Buy European» είναι σωσίβιο ή παγίδα για την ήπειρο. Στο σκηνικό ενός μεσαιωνικού κάστρου στο Άλντεν Μπίζεν, οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αναζητούν τρόπο να ανακτήσουν την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα, την ώρα που εργοστάσια κλείνουν και οι επενδύσεις στερεύουν λόγω ακριβής ενέργειας, υπερρύθμισης και «κινεζικού ντάμπινγκ».
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ ντε Βέβερ προειδοποίησε ότι Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία και Ολλανδία βιώνουν «υπαρξιακή κρίση», επιμένοντας ότι «όλοι ξέρουμε ότι πρέπει να αλλάξουμε πορεία», την ώρα που η ΕΕ αποκαλύπτει την αδυναμία της μετά το κόψιμο του ρωσικού αερίου, τους εμπορικούς πολέμους του Ντόναλντ Τραμπ και τη στρατηγική υπερίσχυσης της Κίνας με τεράστιες κρατικές επιδοτήσεις. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα θέτει ως απόλυτη προτεραιότητα την ενίσχυση της ανάπτυξης, συνδέοντάς την με την ευημερία, τις ποιοτικές θέσεις εργασίας και τη διατήρηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου.
Η ΕΕ ανάμεσα σε «Buy European» και ελεύθερο εμπόριο
Στο επίκεντρο βρίσκεται η συζήτηση για την μέχρι χθες «ταμπού» πολιτική της ευρωπαϊκής προτίμησης, δηλαδή την προνομιακή μεταχείριση ευρωπαϊκών εταιρειών σε στρατηγικούς τομείς όπως η καθαρή ενέργεια. Η «Buy European» γραμμή, που προωθείται εδώ και χρόνια από τη Γαλλία, θα μπορούσε να υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να προτιμούν προϊόντα που κατασκευάζονται εντός ΕΕ σε δημόσιες συμβάσεις, με την Κομισιόν να ετοιμάζει για το τέλος του μήνα το Industrial Accelerator Act με στόχους εγχώριου περιεχομένου για ηλιακά πάνελ, ηλεκτρικά οχήματα και άλλα κρίσιμα προϊόντα.
Ο Εμανουέλ Μακρόν ζητά η ευρωπαϊκή προτίμηση να επικεντρωθεί σε καθαρές τεχνολογίες, χημικά, χάλυβα, αυτοκινητοβιομηχανία και άμυνα, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά «οι Ευρωπαίοι θα παρασυρθούν στην άκρη» από αθέμιτους ανταγωνιστές που δεν σέβονται πλέον τους κανόνες του ΠΟΕ. Αντίθετα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς θεωρεί ότι οι κανόνες «Made in Europe» είναι πολύ στενοί και προκρίνει τη λογική «Made with Europe», που δίνει χώρο και σε εμπορικούς εταίρους, συνδυάζοντάς την με επιθετική απορρύθμιση και προώθηση νέων εμπορικών συμφωνιών.
Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μιχάιλ Μάρτιν υπερασπίζεται το ανοικτό, ελεύθερο εμπορικό πνεύμα της ΕΕ, προαναγγέλλοντας έντονες αντιπαραθέσεις για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ευρωπαϊκή προτίμηση χωρίς να στραγγαλίσει την αγορά. Στο ίδιο μήκος κύματος, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει το «Buy European» «αναγκαίο εργαλείο» σε στρατηγικούς τομείς, αλλά προειδοποιεί ότι πρόκειται για μια «λεπτή γραμμή», ζητώντας κάθε πρόταση να στηρίζεται σε στιβαρή οικονομική ανάλυση και σεβασμό των διεθνών υποχρεώσεων.
Οι Ευρωπαίοι διχασμένοι για το μέλλον της ΕΕ
Πίσω από το σύνθημα «Buy European» κρύβεται ένα βαθύτερο ρήγμα για το τι ΕΕ θέλουν οι Ευρωπαίοι: μια περισσότερο προστατευτική οικονομική υπερδύναμη ή έναν ανοιχτό, πολυμερή παίκτη που παραμένει πιστός στο ελεύθερο εμπόριο. Η άνθηση του γερμανοϊταλικού άξονα, με τον Μερτς και τη Τζόρτζια Μελόνι να συνυπογράφουν ατζέντα απορρύθμισης και «νομοθετικής αυτοσυγκράτησης», τροφοδοτεί ερωτήματα για την υγεία του παραδοσιακού γαλλογερμανικού κινητήρα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Οι διαφωνίες Μακρόν–Μερτς επεκτείνονται και στη συμφωνία ΕΕ–Mercosur, με το Βερολίνο να πιέζει για γρήγορη έναρξη ισχύος και το Παρίσι να τη χαρακτηρίζει «κακή συμφωνία», ενώ στο παρασκήνιο συζητούνται αλλαγές στο σύστημα εμπορίας ρύπων και φραγμοί που εμποδίζουν την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Η φον ντερ Λάιεν καταγγέλλει την «υπερβολική επιχρύσωση» κανονισμών σε εθνικό επίπεδο, δίνοντας ως παράδειγμα ένα φορτηγό που επιτρέπεται να ζυγίζει 44 τόνους στο Βέλγιο αλλά μόλις περάσει στη Γαλλία περιορίζεται στους 40, και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να προχωρήσουν ταχύτερα σε ενοποίηση των κεφαλαιαγορών όσοι είναι έτοιμοι, ακόμη και αν δεν υπάρξει ομοφωνία των 27, σύμφωνα με τον Guardian.
Τους ηγέτες ενημερώνουν ο Μάριο Ντράγκι και ο Ενρίκο Λέτα, που σε πρόσφατες εκθέσεις τους μίλησαν για «νεκρή» παγκόσμια οικονομική τάξη και κίνδυνο η Ευρώπη να γίνει ταυτόχρονα «υποτελής, διαιρεμένη και αποβιομηχανοποιημένη» αν δεν περάσει από «συνομοσπονδία σε ομοσπονδία» περιορίζοντας τα βέτο των κρατών-μελών. Όσο οι Ευρωπαίοι ηγέτες διαφωνούν για το αν η απάντηση βρίσκεται στην προστασία, στην απορρύθμιση ή στην βαθύτερη ενοποίηση, η ΕΕ παλεύει να αποδείξει ότι μπορεί ακόμη να μετατραπεί από «γήπεδο» σε πραγματικό γεωοικονομικό παίκτη.
