Η Αιθιοπία βρίσκεται ξανά στο χείλος της σύρραξης, με τις τελευταίες συγκρούσεις στην Τιγκράι να επαναφέρουν τον εφιάλτη ενός νέου, ακόμη πιο καταστροφικού πολέμου που θα μπορούσε να «τινάξει» στον αέρα την εύθραυστη σταθερότητα στην περιοχή και να επηρεάσει κρίσιμες ροές, από τα σιτηρά μέχρι το πετρέλαιο της Ερυθράς Θάλασσας. Οι εικόνες είναι γνώριμες: ουρές έξω από τράπεζες χωρίς ρευστό, άδεια ράφια, εκτόξευση τιμών και πανικός για βασικά αγαθά, σε μια περιοχή που πλήρωσε ήδη βαρύ φόρο αίματος μεταξύ 2020-2022, όταν εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εκτιμάται ότι σκοτώθηκαν στις μάχες ανάμεσα στον ομοσπονδιακό στρατό και το TPLF.
Η τελευταία κλιμάκωση ήρθε στα τέλη Ιανουαρίου, όταν, μετά από συγκρούσεις ανάμεσα στον αιθιοπικό στρατό και τις δυνάμεις του TPLF, η κυβέρνηση ανέστειλε όλες τις πτήσεις προς και από την Τιγκράι και την 29η Ιανουαρίου εξαπέλυσε drone-πλήγματα σε στόχους βαθιά στο εσωτερικό της περιοχής. Ο προσωρινός πρόεδρος της Τιγκράι, Ταντέσε Γουερέντε, μίλησε για κάτι «που θυμίζει ολοκληρωτικό πόλεμο», προειδοποιώντας για την ένταση και την κλίμακα των συγκρούσεων. Παρά τη μερική αποκλιμάκωση, με απόσυρση δυνάμεων από ορισμένες θέσεις και επανέναρξη πτήσεων στις 3 Φεβρουαρίου, ο κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης παραμένει υπαρκτός.
Αιθιοπία, πετρέλαιο και η σκιά της περιφερειακής έκρηξης
Πίσω από τη σημερινή κρίση βρίσκεται η «κληρονομιά» του προηγούμενου πολέμου: η συμμαχία του Άμπι Άχμεντ με εθνοτικές πολιτοφυλακές από την Αμχάρα, η βίαιη κατάληψη και εθνοκάθαρση της Δυτικής Τιγκράι και ο εκτοπισμός εκατοντάδων χιλιάδων Τιγκρέιων σε πρόχειρους καταυλισμούς. Η ειρηνευτική συμφωνία του 2022 υποτίθεται ότι θα άνοιγε τον δρόμο για επιστροφή των εκτοπισμένων και διαπραγμάτευση για το καθεστώς των αμφισβητούμενων εδαφών, όμως όσοι προσπάθησαν να επιστρέψουν το 2024 καταγγέλλουν εκφοβισμό και κακοποίηση από αμχαρικές δυνάμεις, ενώ οι περισσότεροι αρνούνται να γυρίσουν από φόβο.
Η πρόσφατη διάβαση του ποταμού Τεκέζε από δυνάμεις του TPLF προς την Τσελεμτί παρουσιάστηκε ως κίνηση «διαμαρτυρίας» για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι επιστρέφοντες πρόσφυγες, ωστόσο πηγές εκτιμούν ότι στόχος ήταν η κατάληψη στρατηγικών σημείων ή η δοκιμή της ετοιμότητας του ομοσπονδιακού στρατού. Για την Αντίς Αμπέμπα, που φοβάται ότι το TPLF θέλει να ανακαταλάβει τη Δυτική Τιγκράι και να ανοίξει χερσαίο διάδρομο προς το Σουδάν, η κίνηση αυτή εκλήφθηκε ως πιθανό προοίμιο μεγάλης επίθεσης – με αποτέλεσμα τη μαζική μετακίνηση ανδρών και οπλισμού προς τα σύνορα της Τιγκράι.
Η Αιθιοπία μπορεί να μην είναι κλασική δύναμη παραγωγής πετρελαίου, όμως η θέση της είναι κρίσιμη για την ασφάλεια της ευρύτερης ενεργειακής σκακιέρας στην Κέρα της Αφρικής και της Ερυθράς Θάλασσας. Μια γενικευμένη σύρραξη που θα εμπλέξει Τιγκράι, Σουδάν και γειτονική Ερυθραία –η οποία έχει ήδη εχθρική στάση απέναντι στον Άμπι και εμφανίζεται να προσεγγίζει το TPLF– θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει ακόμη περισσότερο έναν διάδρομο-κλειδί για τις θαλάσσιες μεταφορές και το διεθνές εμπόριο πετρελαίου, σε μια στιγμή που η Μέση Ανατολή βρίσκεται ήδη σε αναβρασμό.
Η αδιαλλαξία του Άμπι και ο κίνδυνος για την Αιθιοπία
Το κλίμα στην Αντίς Αμπέμπα σκληραίνει. Μιλώντας στο κοινοβούλιο στις 3 Φεβρουαρίου, ο πρωθυπουργός Άμπι Άχμεντ χαρακτήρισε το TPLF «προδότες» που επιχειρούν να «διαλύσουν την Αιθιοπία», ενώ στενοί του συνεργάτες φαίνεται να απορρίπτουν ανοιχτά την αφρικανική διαμεσολάβηση. Όταν η Αφρικανική Ένωση προσφέρθηκε δημόσια να μεσολαβήσει στις 30 Ιανουαρίου, η απάντηση της Αντίς Αμπέμπα ήταν –σύμφωνα με πηγή με άμεση γνώση των συνομιλιών– να ζητήσει από την Ένωση να «σταματήσει να παρεμβαίνει στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας».
Παρά τον επικίνδυνο τόνο, καμία πλευρά δεν μοιάζει έτοιμη για ολοκληρωτική αναμέτρηση: το TPLF έχει αποδυναμωθεί από χρόνια εσωτερικών συγκρούσεων, ενώ ο Άμπι αντιμετωπίζει πολλαπλές απειλές, από την Ερυθραία μέχρι τις πολιτοφυλακές άλλων περιοχών της χώρας. Ωστόσο, η κρίση της Αιθιοπίας είναι πλέον βαθιά δεμένη με τον εμφύλιο στο Σουδάν και τον ανταγωνισμό των εξωτερικών δυνάμεων που «ρίχνουν λάδι στη φωτιά», μετατρέποντας κάθε νέα φάση έντασης σε πιθανό πυροκροτητή μιας περιφερειακής έκρηξης που θα έχει αντίκτυπο πολύ πέρα από τα σύνορα της χώρας – και πολύ πέρα από τις αγορές πετρελαίου.
