Χιλιάδες φερόμενα μέλη του ISIS κρατούνται σήμερα στη Συρία, σε περίπου είκοσι στρατόπεδα και φυλακές, τα οποία διαχειρίζονται οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF), υποστηριζόμενες από τις ΗΠΑ. Αυτές οι εγκαταστάσεις δημιουργήθηκαν κυρίως μετά την ήττα του ISIS μεταξύ 2017-2019, όταν τα τελευταία μεγάλα προπύργια του οργανισμού απελευθερώθηκαν από τις SDF. Τότε, χιλιάδες οικογένειες μελών του ISIS βρέθηκαν στα χέρια των δυνάμεων ασφαλείας.
Οι περισσότεροι κρατούμενοι στη Συρία είναι γυναίκες και παιδιά, οι οποίες είχαν παντρευτεί μέλη του ISIS. Στις ομάδες αυτές περιλαμβάνονται επίσης χιλιάδες ξένοι πολίτες, οι οποίοι εισήλθαν παράνομα στη Συρία κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου. Η διαχείρισή τους ήταν σύνθετη: οι περισσότερες χώρες δεν επιθυμούσαν την επιστροφή των πολιτών τους ή τους είχαν στερήσει την υπηκοότητα, αφήνοντάς τους σε νομικό κενό.
Η επαναφορά των ανδρών-κρατουμένων, που θεωρούνται οι πιο επικίνδυνοι, περιορίστηκε σε ειδικές φυλακές, ενώ κάποιοι επαναπατρίστηκαν σε άλλες χώρες. Αντίστοιχα, κάποιες γυναίκες και παιδιά επέστρεψαν μέσω Ιράκ στις χώρες καταγωγής τους, αλλά πολλοί ξένοι κρατούμενοι παραμένουν στα στρατόπεδα, χωρίς σαφή προοπτική επιστροφής.
Τα στρατόπεδα ISIS και οι κοινωνίες που δημιουργούν οι κρατούμενοι
Στο διαβόητο στρατόπεδο προσφύγων Αλ-Χολ, που φιλοξενεί περίπου 25.000 ανθρώπους, οι γυναίκες του ISIS δημιούργησαν δική τους κοινωνία, αναπαράγοντας την ακραία ιδεολογία του οργανισμού σε μικρογραφία. Φέρονται να εκτελούσαν γυναίκες που αμφισβητούσαν τις αρχές τους και να μεγάλωναν τα παιδιά με σκοπό να γίνουν νέοι εξτρεμιστές.
Με την αναζωπύρωση των συγκρούσεων μεταξύ της συριακής κυβέρνησης και των SDF, υπήρχαν φόβοι για την τύχη των κρατουμένων. Βίντεο που κυκλοφόρησαν δείχνουν φυλακές να περνούν υπό τον έλεγχο της κυβέρνησης, κυρίως γυναίκες και παιδιά. Παρόλο που μερικές αναφορές στα social media ισχυρίζονται ότι 3.000 μέλη του ISIS αποχώρησαν, ο πραγματικός αριθμός είναι πιθανώς πολύ μικρότερος, και δεν είναι σαφές αν οι φερόμενοι ως φυγάδες ήταν πράγματι μέλη του οργανισμού.
Οι ξένοι κρατούμενοι του ISIS και η νομική αβεβαιότητα
Μεταξύ των κρατουμένων βρίσκονται πολίτες τρίτων χωρών, συχνά με παιδιά χωρίς νόμιμα έγγραφα, γεγονός που δημιουργεί εκατοντάδες ή και χιλιάδες ανιθαγενείς. Μία γνωστή περίπτωση είναι η Βρετανίδα Shamima Begum, η οποία ταξίδεψε στο Ιράκ για να ενταχθεί στον ISIS όταν ήταν 15 ετών και πρόσφατα της αφαιρέθηκε η βρετανική υπηκοότητα.
Οι χώρες, εν μέρει, αρνούνται την επαναπατρισμό αυτών των κρατουμένων, αφήνοντας την τύχη τους στα χέρια των SDF και των τοπικών αρχών (DAANES) που διαχειρίζονται τα στρατόπεδα. Το Al-Hol και το Roj αποτελούν τα μεγαλύτερα στρατόπεδα, με περίπου 25.000 και 2.400 κρατούμενους αντίστοιχα. Η πλειονότητα είναι Σύριοι, ενώ οι υπόλοιποι είναι Ιρακινοί και πολίτες τρίτων χωρών.
Η DAANES, η πολιτική πτέρυγα των SDF, αντιμετωπίζει τεράστια δυσκολία στη συλλογή αξιόπιστων πληροφοριών για τους κρατούμενους, καθώς τα στοιχεία είναι διάσπαρτα, πολλές φορές αναξιόπιστα, και υπό τον έλεγχο μη κρατικών φορέων.
Προκλήσεις για την επιστροφή των κρατουμένων του ISIS
Η επανένταξη των Ιρακινών έχει ήδη ξεκινήσει: περισσότερες από 20.000 έχουν επιστρέψει στο Ιράκ, με περισσότερες από 11.000 μόνο το 2025. Η ιρακινή κυβέρνηση προετοιμάζεται να πάρει πίσω και τις υπόλοιπες οικογένειες, ενώ παράλληλα αναπτύσσει δυνάμεις στα σύνορα με τη Συρία, φοβούμενη ότι η βία μπορεί να επεκταθεί.
Για τους υπόλοιπους κρατούμενους, κυρίως Σύριους και ξένους, η κατάσταση παραμένει αβέβαιη. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε δύσκολες συνθήκες, πολλές φορές χωρίς πρόσβαση σε σχολεία και νομικά έγγραφα, αυξάνοντας τον κίνδυνο μελλοντικής ριζοσπαστικοποίησης, σύμφωνα με ανάλυση της Jerusalem Post.
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, καθώς η διαχείριση αυτών των κρατουμένων του ISIS έχει κρίσιμες συνέπειες για την ασφάλεια της περιοχής και την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
