Τις τελευταίες ημέρες, καθώς ο αμερικανικός στρατός καταδίωκε ένα παλιό πετρελαιοφόρο από τα ανοικτά της Βενεζουέλας ως τον Ατλαντικό, το πλοίο επιχείρησε να αλλάξει ταυτότητα. Γνωστό μέχρι τότε ως Bella 1, το σκάφος μετονομάστηκε σε Marinera και δεν δήλωνε πλέον ως χώρα προέλευσης τη Γουιάνα, αλλά η νέα του σημαία, που είχε βαφτεί πρόχειρα στο κύτος από το πλήρωμα, ήταν το ρωσικό τρίχρωμο.
Σύμφωνα με ναυτιλιακούς αναλυτές, η αιφνίδια υιοθέτηση της ρωσικής ταυτότητας στόχευε στο να αποθαρρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες και να αφήσει να πλανάται η απειλή μιας ρωσικής αντίδρασης σε περίπτωση κατάσχεσης. Ο αμερικανικός στρατός προχώρησε ωστόσο κανονικά και αναχαίτισε το πλοίο την Τετάρτη στα ύδατα μεταξύ Ισλανδίας και Σκωτίας. Μέχρι στιγμής, η Ρωσία δεν έχει προβεί σε κάποια ουσιαστική αντίδραση.
Εντούτοις, η επιλογή του πλοίου να πλεύσει υπό ρωσική σημαία αντανακλά μια ευρύτερη τάση: ο διαβόητος «σκιώδης στόλος» αναζητά πλέον τη ρωσική προστασία, την ώρα που η Δύση αυστηροποιεί τους ελέγχους για την πάταξη του παράνομου εμπορίου πετρελαίου σε διεθνές επίπεδο.
Επί σειρά ετών, σκάφη του λεγόμενου «σκιώδους στόλου», όπως το Marinera, αποτελούν μια σανίδα σωτηρίας για κράτη όπως η Βενεζουέλα, το Ιράν και η Ρωσία, αλλά και για παράνομους οργανισμούς, όπως τα καρτέλ ναρκωτικών. Τα πλοία αυτά διευκολύνουν τη συστηματική παράκαμψη των κυρώσεων μέσω της μυστικής διακίνησης πετρελαίου παγκοσμίως. Συχνά χρησιμοποιούν σημαίες ευκαιρίας (όπως των Νήσων Κουκ) ή πλέουν χωρίς διακριτικά, αποκρύπτοντας την εμπλοκή των χωρών που τα χρησιμοποιούν.
Δίκοπο μαχαίρι
Η ουσία του σκιώδους στόλου μέχρι πρότινος ήταν, σύμφωνα με τους New York Times, να προσφέρει στους Ρώσους το πλεονέκτημα της «εύλογης άρνησης». Ωστόσο, μια τέτοια μεθόδευση έχει αποδειχθεί πως μπορεί να είναι δίκοπο μαχαίρι, καθώς καθιστά τα συγκεκριμένα πλοία εξαιρετικά ευάλωτα.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, η σημαία της Γουιάνας που έφερε το Bella 1 ήταν πλαστή. Ως εκ τούτου, το σκάφος χαρακτηρίστηκε «χωρίς ιθαγένεια», γεγονός που παρείχε τη νομική βάση για νηοψία βάσει του διεθνούς δικαίου, όταν η Ακτοφυλακή το προσέγγισε στην Καραϊβική το βράδυ της 20ής Δεκεμβρίου.
«Ο κίνδυνος του να επιβιβαστείτε σε ένα πλοίο με σημαία των Νήσων Κουκ είναι μηδαμινός, επειδή τα Νησιά Κουκ απλώς δεν πρόκειται να προβούν σε αντίποινα με κανέναν τρόπο», δήλωσε η Elisabeth Braw, ανώτερη συνεργάτης στο Atlantic Council, η οποία έχει γράψει για τους σκιώδεις στόλους. «Αλλά αν επιβιβαστείτε σε ένα πλοίο με ρωσική σημαία, ο κίνδυνος αντιποίνων είναι πολύ υψηλότερος», συμπλήρωσε.
Η Μόσχα απέστειλε ένα ρωσικό πολεμικό πλοίο, πιθανώς για να παράσχει συνοδεία. Όμως, ο αμερικανικός στρατός επιβιβάστηκε στο δεξαμενόπλοιο ούτως ή άλλως την Τετάρτη, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις αναχαίτισαν το πλοίο πριν φτάσουν οποιαδήποτε ρωσικά σκάφη. Η αρχική αντίδραση της ρωσικής κυβέρνησης ήταν συγκρατημένη, με λιτές δηλώσεις που εκδόθηκαν από το υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Μεταφορών.
Επί σειρά ετών, το Κρεμλίνο αποποιείται κάθε σχέση με τη χρήση του «σκιώδους στόλου» για τη διακίνηση ενεργειακών πόρων, παρά το γεγονός ότι αναλυτές έχουν ταυτοποιήσει εκατοντάδες σκάφη στην υπηρεσία της Μόσχας. Σύμφωνα με μελέτη της Σχολής Οικονομικών του Κιέβου (KSE), δύο χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, διαπιστώθηκε ότι σχεδόν το 70% των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου διεκπεραιωνόταν μέσω σκιωδών δεξαμενόπλοιων.
Αλλαγή στάσης
Αν και οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάσχεσαν αυτό το πλοίο χωρίς να προκληθεί κάποιο επεισόδιο, η Ρωσία έχει υπάρξει πολύ πιο επιθετική όσον αφορά την προστασία των πλοίων του σκιώδους στόλου που βρίσκονται πιο κοντά στις ακτές της.
Τον περασμένο Μάιο, οι εσθονικές αρχές επιχείρησαν να σταματήσουν ένα δεξαμενόπλοιο με την ονομασία Jaguar, το οποίο βρισκόταν στη Βαλτική Θάλασσα και το οποίο η Εσθονία είχε χαρακτηρίσει άνευ εθνικότητας. Η Ρωσία έστειλε ένα μαχητικό αεροσκάφος ως επίδειξη ισχύος για να προστατεύσει το πλοίο, το οποίο είχε προηγουμένως φορτώσει ρωσικό πετρέλαιο και είχε αποπλεύσει με προορισμό την Ινδία. Υπό αυτές τις συνθήκες το εσθονικό ναυτικό συνόδευσε τελικά το πλοίο σε ρωσικά ύδατα.
Η κ. Braw δήλωσε ότι η ενέργεια των ΗΠΑ να πάρουν τον έλεγχο του Marinera, αν και πιθανώς νόμιμη, θα μπορούσε να έχει ακούσιες συνέπειες, συμπεριλαμβανομένου του ενδεχομένου να θέσει αμερικανικά πλοία σε κίνδυνο. «Στους ωκεανούς αυτό που είναι νόμιμο δεν ήταν πάντα και σοφό», είπε.
