Γνωστή ως «Η αιματοβαμμένη κόμισσα», η Ουγγαρέζα αριστοκράτισσα Ελίζαμπεθ Μπάτορι ντε Έκσετ θεωρείται από πολλούς η πιο «παραγωγική» γυναίκα κατά συρροή δολοφόνος στον κόσμο, και μάλιστα από τις πιο σαδιστικές. Οι δεσμοί της με τη λαογραφία της Τρανσυλβανίας και η υποτιθέμενη «έλξη» της προς το αίμα την κάνουν ακόμα πιο μυθική και ιδανική για σειρά τρόμου. Σαν σήμερα ξεκίνησε η δίκη της, στην οποία όμως η ίδια δεν… εμφανίστηκε ποτέ στο εδώλιο.
Πρώτα χρόνια και οι ιστορίες που μπερδεύουν την αλήθεια
Η Μπάτορι γεννιέται το 1560 σε μία από τις ισχυρότερες οικογένειες της Ουγγρικής αριστοκρατίας. Μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον προνομίων και σχεδόν απόλυτης εξουσίας, όπου η βία απέναντι στους κατώτερους δεν είναι εξαίρεση αλλά κανόνας. Γύρω από τα πρώτα της χρόνια υφαίνονται αφηγήσεις για κρίσεις οργής, ακραία ξεσπάσματα και πιθανολογήσεις για νευρολογική διαταραχή, στοιχεία που αργότερα θα χρησιμοποιηθούν για να ενισχύσουν την εικόνα της «δαιμονικής» κόμισσας.
Η παιδική της παραμάνα, η Ιλόνα Γιοο (αργότερα φερόμενη ως συνεργός), λέγεται πως ασκούσε μαύρη μαγεία που «απαιτούσε» τη θυσία παιδιών για τα κόκαλα και το αίμα τους.
Το 1575 παντρεύεται τον κόμη Φέρεντς Νάντασντι. Με τις συχνές απουσίες του λόγω πολέμων, η Ελίζαμπεθ αποκτά πλήρη έλεγχο των κτημάτων και του προσωπικού. Σε μια κλειστή αυλή, με δεκάδες νεαρές υπηρέτριες και ελάχιστη εξωτερική εποπτεία, αρχίζουν οι εξαφανίσεις που για χρόνια περνούν ως ψίθυροι.
Η έρευνα του Θούρζο και ο κατάλογος των «650» θυμάτων
Η υπόθεση παίρνει επίσημη μορφή όταν ο παλατίνος Γκιόργκι Θούρζο, με εντολή του βασιλιά Ματθία Β΄, ξεκινά έρευνα. Συγκεντρώνονται περισσότερες από 300 καταθέσεις από ιερείς, ευγενείς, κατοίκους της περιοχής και ανθρώπους του κάστρου.
Το 1610 οι αρχές εισέρχονται στο Čachtice. Οι περιγραφές μιλούν για νεκρές και τραυματισμένες νεαρές γυναίκες και για άλλες κρατούμενες σε άθλιες συνθήκες. Οι λεπτομέρειες διαφέρουν, όμως το πλαίσιο είναι σαφές, η υπόθεση παύει να είναι τοπική φήμη και γίνεται κρατική υπόθεση.
Οι δίκες ξεκινούν στο Bytča στις 2 και 7 Ιανουαρίου 1611. Στο εδώλιο κάθονται οι συνεργοί της. Εκεί αναδύεται και το πιο στοιχειωτικό στοιχείο της ιστορίας, ο περίφημος κατάλογος με «650» ονόματα, άλλοτε ως ημερολόγιο, άλλοτε ως λίστα θυμάτων. Το έγγραφο δεν σώζεται με τρόπο που να κλείνει οριστικά την υπόθεση, λειτουργεί όμως ως σύμβολο του εύρους της φρίκης.
Οι ομολογίες μιλούν για δεκάδες δολοφονίες, ενώ οι αριθμοί διογκώνονται από αφήγηση σε αφήγηση. Ακόμη και τα πιο «συγκρατημένα» μεγέθη, όπως το «80» που συχνά αναφέρεται στις καταδίκες, δείχνουν μια υπόθεση ακραίας βίας, χωρίς όμως ενιαίο, αδιαμφισβήτητο απολογισμό.
Το πιο εκρηκτικό στοιχείο παραμένει ότι η ίδια η Μπάτορι δεν δικάζεται δημόσια. Οι συνεργοί τιμωρούνται, κάποιοι εκτελούνται, ενώ εκείνη περιορίζεται ισόβια. Άλλοι το αποδίδουν στην προστασία της αριστοκρατικής τάξης, άλλοι σε πολιτική σκοπιμότητα και σύγκρουση συμφερόντων γύρω από την περιουσία και την επιρροή της.
Πού αρχίζει και πού τελειώνει ο μύθος
Οι κατηγορίες που τη συνοδεύουν περιλαμβάνουν ξυλοδαρμούς, εγκαύματα, τραυματισμούς με βελόνες και βασανιστήρια που οδηγούν σε θάνατο. Τα θύματα είναι κυρίως νεαρές γυναίκες και κορίτσια, συχνά υπηρέτριες ή φτωχές που ζητούν εργασία και προστασία. Αυτά τα στοιχεία θεμελιώνουν την υπόθεση σε πραγματική βία και όχι απλώς σε λαϊκό παραμύθι.
Με τα χρόνια όμως, η ιστορία αποκτά ένα δεύτερο, πιο θεατρικό σώμα. Η Τρανσυλβανική λαογραφία, το ευρωπαϊκό φαντασιακό των βρικολάκων και η γοτθική λογοτεχνία μεταμορφώνουν την Μπάτορι σε «κόμισσα Δράκουλα». Οι ιστορίες για λουτρά αίματος και μεταφυσική δίψα μοιάζουν να λένε περισσότερα για τις ανάγκες του μύθου παρά για τη δικογραφία.
Η Μπάτορι πεθαίνει το 1614, έγκλειστη στο Čachtice. Άλλες πηγές μιλούν για «χτισμένο δωμάτιο», άλλες για περιορισμό με πιο «κατ’ οίκον» χαρακτηριστικά, όμως ο πυρήνας είναι σταθερός: δεν υπήρξε δημόσια δίκη που να έβαζε τελεία με τρόπο αδιαμφισβήτητο. Γι’ αυτό και η υπόθεση επιβιώνει σαν μόνιμο ρίγος ενώ ακόμη και σήμερα κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πού τελειώνει η φρίκη των πρακτικών και πού αρχίζει η φαντασία.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1610: Ο Ιταλός μαθηματικός και αστρονόμος, Γαλιλαίος (Γκαλιλέο Γκαλιλέι), ανακαλύπτει τέσσερις από τους δορυφόρους του Δία: την Ιώ, την Ευρώπη, το Γανυμήδη και την Καλλιστώ.
1611: Ξεκινούν οι δίκες που συνδέονται με την υπόθεση της Ουγγαρέζας κόμισσας Ερζέμπετ Μπάτορι, της «Αιματοβαμμένης Κόμισσας». Οι βασικές κατηγορίες αφορούν βασανισμούς και δολοφονίες νεαρών κοριτσιών και γυναικών (κυρίως υπηρετριών), με μαρτυρίες να περιγράφουν ξυλοδαρμούς, εγκαύματα, τραυματισμούς με βελόνες και τιμωρίες που οδηγούν σε θάνατο, ενώ οι αριθμοί των θυμάτων παραμένουν αντικείμενο διαφωνίας στις πηγές. Στις 2 και 7 Ιανουαρίου 1611 δικάζονται στο Bytča συνεργοί της, και στη δεύτερη διαδικασία αναφέρεται πως εμφανίζεται κατάλογος με εκατοντάδες ονόματα θυμάτων, ενώ η ίδια δεν οδηγείται σε δημόσια δίκη και τίθεται σε ισόβιο περιορισμό στο κάστρο Čachtice, όπου θα πεθάνει το 1614.
1789: Ολοκληρώνονται οι πρώτες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ.
1839: Ο Φρανσουά Αραγκό, ο διάσημος επιστήμονας και πολιτικός, ανακοινώνει επίσημα σε ομιλία του στη Γαλλική Ακαδημία των Επιστημών, την ανακάλυψη της φωτογραφίας από τον Λουί-Ζακ Νταγκέρ.
1904: Καθιερώνεται ως σήμα κινδύνου το CQD, το οποίο αργότερα θα αντικατασταθεί από το S.O.S.
1931: Το «έγκλημα του αιώνα» συγκλονίζει την Ελλάδα: Ο μεγαλοεργολάβος Δημήτρης Αθανασόπουλος δολοφονείται στον ύπνο του από την πεθερά του και τον ανιψιό της, με τη συνέργεια της συζύγου του και της υπηρέτριας του σπιτιού. Οι δράστες τεμαχίζουν το πτώμα, το κάνουν δέματα και το πετούν στον Ιλισό. Το έγκλημα προκαλεί τεράστιο σκάνδαλο και γίνεται αντικείμενο εκτενούς κάλυψης από τον Τύπο, ενώ αναδεικνύει το σκοτεινό υπόβαθρο μιας διαλυμένης οικογένειας, συγκλονίζοντας την κοινή γνώμη της εποχής.
1959: Οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν τη νέα κουβανική κυβέρνηση του Φιντέλ Κάστρο.
1966: Ο Μίκης Θεοδωράκης ανακοινώνει σε συνέντευξη Τύπου ότι άρχισε να μελοποιεί εννέα ποιήματα από τη «Ρωμιοσύνη» του Γιάννη Ρίτσου, με αφορμή τα επεισοδιακά γεγονότα του Πειραιά της 6ης Ιανουαρίου.
1977: Οι λιμενικές Αρχές εντοπίζουν και κατάσχουν 11 τόνους χασίς επί του υπό Κυπριακή σημαία Μ/S «Γκλόρια» στον Ισθμό της Κορίνθου. Η υπόθεση θα γίνει λαϊκό τραγούδι από το Βασίλη Τσιτσάνη, με τίτλο «Το βαπόρι απ’ την Περσία».
1979: Βιετναμέζικες δυνάμεις καταλαμβάνουν την Πνομ Πεν, ανατρέποντας το καθεστώς των Ερυθρών Χμερ και ανοίγοντας νέα, αιματηρή σελίδα στον Πόλεμο Καμπότζης–Βιετνάμ.
1999: Στην Γερουσία των ΗΠΑ αρχίζει η διαδικασία με το ερώτημα της καθαίρεσης του Αμερικανού προέδρου, Μπίλ Κλίντον, λόγω της υπόθεσης «Μόνικα Λεβίνσκι». Η διαδικασία γίνεται για πρώτη φορά έπειτα από 130 χρόνια. Εκείνος θα αθωωθεί αργότερα.
2004: Ο Κώστας Σημίτης ανακοινώνει την πρόωρη προσφυγή στις κάλπες στις 7 Μαρτίου. Το ΠΑΣΟΚ θα κατέβει στις εκλογές με αρχηγό τον Γιώργο Παπανδρέου, ενώ μέχρι τότε εκείνος παραμένει στην πρωθυπουργία της χώρας.
2015: Ένοπλοι επιτίθενται στα γραφεία της Γαλλικής σατιρικής εφημερίδας «Charlie Hebdo» στο Παρίσι, σκοτώνοντας 12 ανθρώπους και τραυματίζοντας άλλους 11. Λίγη ώρα μετά το χτύπημα, το σύνθημα «Je suis Charlie» (δηλ. «Είμαι ο Σαρλί») εμφανίζεται στα social media, διαδίδεται αστραπιαία ως hashtag και γίνεται παγκόσμιο σύμβολο συμπαράστασης και υπεράσπισης της ελευθερίας της έκφρασης, με τις συγκεντρώσεις να κορυφώνονται στις μαζικές πορείες των επόμενων ημερών στη Γαλλία.
Γεννήσεις
1934 – Τάσσος Παπαδόπουλος (Tassos Papadopoulos), Κύπριος πολιτικός και πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας (2003-2008), με καθοριστικό ρόλο σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές του Κυπριακού. Έμεινε ιδιαίτερα γνωστός για τη στάση του απέναντι στο Σχέδιο Ανάν, καλώντας τους Ελληνοκύπριους να το απορρίψουν στο δημοψήφισμα του 2004. Στην πολιτική του διαδρομή υπήρξε επί δεκαετίες κεντρικό πρόσωπο της κυπριακής δημόσιας ζωής, με έμφαση σε θεσμούς και διαπραγματεύσεις.
1963 – Χρήστος Θηβαίος, Έλληνας τραγουδοποιός και ερμηνευτής, από τις πιο χαρακτηριστικές φωνές της ελληνικής έντεχνης σκηνής από τη δεκαετία του 1990 και μετά. Έγινε ευρύτερα γνωστός ως μέλος των Συνήθων Υπόπτων και στη συνέχεια καθιερώθηκε σόλο, με τραγούδια που ξεχωρίζουν για τον ποιητικό λόγο και τη μελωδική ευαισθησία. Η ερμηνεία του, εσωτερική αλλά δυναμική, τον έκανε σημείο αναφοράς σε μια γενιά ακροατών που αγάπησε το σύγχρονο ελληνικό τραγούδι.
1964 – Νίκολας Κέιτζ (Nicolas Cage), Αμερικανός ηθοποιός, από τις πιο ιδιαίτερες και αναγνωρίσιμες φυσιογνωμίες του σύγχρονου Χόλιγουντ. Βραβεύτηκε με Όσκαρ Α’ Ανδρικού Ρόλου για την ερμηνεία του στην ταινία «Leaving Las Vegas», όπου ξεχώρισε για την ωμή, έντονα συναισθηματική προσέγγιση. Κινήθηκε με άνεση ανάμεσα σε εμπορικές επιτυχίες δράσης και πιο απαιτητικούς ρόλους, χτίζοντας φιλμογραφία γεμάτη αντιθέσεις και ένα απολύτως προσωπικό υποκριτικό ύφος.
1985 – Λιούις Χάμιλτον (Lewis Hamilton), Άγγλος οδηγός αγώνων, επτά φορές παγκόσμιος πρωταθλητής στη Formula 1 και ένας από τους πιο επιτυχημένους οδηγούς όλων των εποχών. Έγραψε ιστορία ως ο πρώτος Μαύρος πρωταθλητής του σπορ, ενώ κυριάρχησε για χρόνια με τη Mercedes, σπάζοντας ρεκόρ νικών, βάθρων και pole positions. Πέρα από τις πίστες, ξεχώρισε για τη δημόσια στάση του σε θέματα ισότητας και διαφορετικότητας.
Θάνατοι
1904 – Εμμανουήλ Ροΐδης, Έλληνας συγγραφέας και δημοσιογράφος, από τις πιο αιχμηρές και σατιρικές φωνές των ελληνικών γραμμάτων του 19ου αιώνα. Έμεινε κυρίως γνωστός για το μυθιστόρημα «Η Πάπισσα Ιωάννα», που προκάλεσε σάλο και καταδικάστηκε από την Εκκλησία, ανοίγοντας μεγάλη συζήτηση για τα όρια της σάτιρας. Με καυστικό ύφος και λόγια ειρωνεία, επηρέασε βαθιά την ελληνική πεζογραφία και την κριτική σκέψη.
1943 – Νίκολα Τέσλα (Nikola Tesla), Σέρβος εφευρέτης και ηλεκτρολόγος μηχανικός, από τις πιο λαμπρές ιδιοφυΐες στην ιστορία της τεχνολογίας. Υπήρξε καθοριστικός για την ανάπτυξη των συστημάτων εναλλασσόμενου ρεύματος, με καινοτομίες σε κινητήρες, μετασχηματιστές και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας. Πειραματίστηκε επίσης με ασύρματη μετάδοση και ραδιοτεχνολογία, αφήνοντας τεράστια κληρονομιά, παρότι πέθανε σχετικά ξεχασμένος και οικονομικά πιεσμένος.
1972 – Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, Ελληνίδα στιχουργός, από τις πιο καθοριστικές υπογραφές του ελληνικού λαϊκού τραγουδιού. Έδωσε λόγια σε δεκάδες επιτυχίες που τραγουδήθηκαν από γενιές, συνεργαζόμενη με μεγάλους συνθέτες όπως ο Βασίλης Τσιτσάνης, ο Μανώλης Χιώτης και ο Απόστολος Καλδάρας. Η ζωή της, γεμάτη ανατροπές και δυσκολίες, έγινε σχεδόν μυθιστόρημα, ενώ η προσφορά της αναγνωρίστηκε πλατιά και μέσα από το έργο «Ευτυχία».
2016 – Άννα Συνοδινού, Ελληνίδα ηθοποιός, από τις κορυφαίες πρωταγωνίστριες του αρχαίου δράματος, με ερμηνείες που σημάδεψαν την ιστορία του ελληνικού θεάτρου. Συνδέθηκε με εμβληματικούς ρόλους τραγωδίας και με μια αυστηρή, δωρική σκηνική παρουσία, ενώ υπηρέτησε για δεκαετίες τη θεατρική παιδεία και το πολιτιστικό έργο. Παράλληλα είχε ενεργή πολιτική διαδρομή, εκλεγόμενη βουλευτής και συνδέοντας το δημόσιο λόγο της με θέματα παιδείας και πολιτισμού.
Εορτολόγιο
Ιωάννης, Ιωάννα, Ζαννέτος, Πρόδρομος
