Υπάρχει τρόπος να αξιοποιηθεί ο ίδιος ο μηχανισμός με τον οποίο το σώμα καταπολεμά τον καρκίνο, ώστε να δημιουργηθεί ένα νέο φάρμακο; Ίσως, σύμφωνα με προκαταρκτικές ερευνητικές μελέτες.

Η ιδέα βασίζεται σε κάτι που είναι γνωστό εδώ και χρόνια: ενώ πολλοί καρκίνοι αναπτύσσονται, εξαπλώνονται και δεν έχουν θεραπεία, κάποιοι άλλοι εξαφανίζονται μόνοι τους ή απλώς δεν εξελίσσονται ποτέ. Παραμένουν στο σώμα, ακίνδυνοι και χωρίς συμπτώματα.

Ο Edward Patz, ο οποίος πέρασε μεγάλο μέρος της καριέρας του ερευνώντας τον καρκίνο στο Duke University, είχε από νωρίς γοητευτεί από αυτούς τους «αδρανείς» καρκίνους, καθώς υποψιαζόταν ότι ίσως κρύβουν κρίσιμα στοιχεία για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων.

Σύμφωνα με τη New York Times, ύστερα από χρόνια έρευνας, το αποτέλεσμα ήταν ένα πειραματικό φάρμακο, το οποίο μέχρι στιγμής έχει δοκιμαστεί μόνο σε μικρό αριθμό ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα.

Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, ωστόσο χρειάζονται περισσότερες δοκιμές. Πολλά υποσχόμενα πειραματικά φάρμακα αποτυγχάνουν όταν δοκιμάζονται σε μεγαλύτερες και αυστηρότερες μελέτες.

Πάντως ο Edward Patz δεν έχασε χρόνο, καθώς αυγτά που έχει διαπιστώσει από την έρευνα του ενισχύουν την εκτίμησή του πως το φάρμακο μπορεί να έχει επιτυχία. Πρόσφατα ίδρυσε τη δική του εταιρεία, την Grid Therapeutics, πιστεύοντας ότι το φάρμακο μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα μορφή αντικαρκινικής θεραπείας.

Ερευνητές που δεν συμμετέχουν στο εγχείρημα δηλώνουν επιφυλακτικά αισιόδοξοι.
«Είναι ακόμα πάρα πολύ νωρίς», σημειώνει στη New York Times ο Roy Herbst, επικεφαλής της ιατρικής ογκολογίας στο Yale. «Αλλά μου αρέσει η ιδέα».  Θετικά διακείμενος είναι και ο David Barbie, αν και τονίζει ότι υπάρχει μεγάλη απόσταση από τη θεωρία μέχρι την απόδειξη ότι το φάρμακο πράγματι σταματά ή εξαφανίζει τους όγκους. Σε αυτό το στάδιο, όπως λέει, η αποτελεσματικότητα «είναι ακόμα απλώς μια συσχέτιση».

Η ανακάλυψη του κρίσιμου αντισώματος

Η αναζήτηση του Dr. Patz ξεκίνησε πριν από δεκαετίες. Ως ερευνητής στο Duke, ήθελε να καταλάβει γιατί καρκίνοι που φαίνονταν παρόμοιοι στις απεικονίσεις είχαν εντελώς διαφορετική συμπεριφορά στο μικροσκόπιο και στη γενετική ανάλυση. Κάποιοι εξελίσσονταν αργά, άλλοι ήταν ιδιαίτερα επιθετικοί.

Αποφάσισε να αναζητήσει απαντήσεις σε δείγματα ασθενών με καρκίνο του πνεύμονα. Για 25 χρόνια είχαν συλλεχθεί ιστοί όγκων, δείγματα αίματος και αναλυτικά στοιχεία για το ποιοι ασθενείς κατέληξαν γρήγορα και ποιοι όχι.

Η ερευνητική ομάδα προσπάθησε αρχικά να εντοπίσει γονίδια ή πρωτεΐνες που να ξεχωρίζουν στους ασθενείς των οποίων ο καρκίνος δεν επέστρεφε. Δεν βρέθηκε τίποτα σαφές. Στη συνέχεια, εξέτασαν τον αποθηκευμένο ορό αίματος, το διαυγές κιτρινωπό υγρό χωρίς τα ερυθρά αιμοσφαίρια, αναζητώντας ίχνη για κάτι που μπορεί να είχε επιτεθεί στα καρκινικά κύτταρα. Και εκεί βρέθηκε το κρίσιμο στοιχείο: ένα αντίσωμα με την ονομασία GT103.

Μελετώντας ορούς εκατοντάδων ασθενών, ο Dr. Patz κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παρουσία του GT103 θα μπορούσε να σημαίνει πως ένας ασθενής με καρκίνο του πνεύμονα «θα τα πάει πολύ, πολύ καλύτερα», ειδικά αν η νόσος βρίσκεται σε αρχικό στάδιο.

Φάνηκε ότι το αντίσωμα αυτό εμποδίζει τα καρκινικά κύτταρα να χρησιμοποιούν μια μοριακή «ασπίδα», τον παράγοντα συμπληρώματος H, για να προστατευτούν από το ανοσοποιητικό σύστημα. Όταν το GT103 μπλοκάρει αυτή την ασπίδα, ένα τμήμα του ανοσοποιητικού μπορεί να σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα.

Από την ανακάλυψη στις δοκιμές

Το επόμενο βήμα του Edward Patz και της ερευνητικής του ομάδας ήταν η παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων του αντισώματος. Με τη βοήθεια του Duke Human Vaccine Institute, το αντίσωμα δοκιμάστηκε σε πειραματόζωα και έδειξε αποτελεσματικότητα. Τότε ο Dr. Patz αποχώρησε από το Duke και ξεκίνησε την εταιρεία του, περνώντας στην πρώτη φάση κλινικών δοκιμών σε ανθρώπους, όπου βασικός στόχος είναι να εξεταστεί η ασφάλεια.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από την Hirva Mamdani, τον George Simon και συνεργάτες τους. Συμμετείχαν 31 ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα, στους οποίους οι καθιερωμένες θεραπείες είχαν αποτύχει.

Οι όγκοι δεν συρρικνώθηκαν, αλλά σε περίπου έναν στους τρεις ασθενείς σταμάτησαν να μεγαλώνουν, τουλάχιστον προσωρινά. Σε έναν ασθενή, του οποίου ο όγκος είχε προχωρήσει παρά τις αλλεπάλληλες θεραπείες, η νόσος σταθεροποιήθηκε για εννέα ή δέκα μήνες.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές συνδύασαν το αντίσωμα με την πεμπρολιζουμάμπη, ένα ανοσοθεραπευτικό φάρμακο της Merck, γνωστό ως Keytruda. Η λογική ήταν ότι τα δύο φάρμακα θα δρούσαν συμπληρωματικά: το αντίσωμα ενεργοποιεί ένα σκέλος του ανοσοποιητικού, ενώ το φάρμακο της Merck «απελευθερώνει» ένα άλλο.

Τα αποτελέσματα δεν ήταν ξεκάθαρα. Οι όγκοι σταθεροποιήθηκαν στους περισσότερους ασθενείς, αλλά σε ορισμένους άρχισαν ξανά να μεγαλώνουν. Ένα πρόβλημα είναι ότι οι απεικονίσεις δεν δείχνουν μόνο καρκινικά κύτταρα, αλλά και φλεγμονή από κύτταρα του ανοσοποιητικού, κάτι που μπορεί να δίνει την εντύπωση ανάπτυξης όγκου.

Ωστόσο, υπήρξε και ένα εντυπωσιακό περιστατικό. Σε έναν ασθενή, ο όγκος εξαφανίστηκε πλήρως. Εδώ και δύο χρόνια, οι εξετάσεις δεν δείχνουν κανένα ίχνος νόσου και ο ασθενής δεν λαμβάνει πλέον καμία θεραπεία.

Το επόμενο, απαραίτητο βήμα είναι μια πολύ μεγαλύτερη μελέτη, με εκατοντάδες ασθενείς και ομάδα ελέγχου που δεν θα λαμβάνει το αντίσωμα. Μόνο τότε θα μπορεί να φανεί αν το ανοσοποιητικό σύστημα κάποιων ανθρώπων, που φαίνεται να «νικά» τον καρκίνο, μπορεί πράγματι να αποτελέσει τη βάση για ένα νέο, αποτελεσματικό φάρμακο.