Η διακοπή των φαρμάκων GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, συνδέεται με ταχεία επαναφορά του βάρους και σταδιακή απώλεια των μεταβολικών οφελών, συχνά μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια. Αυτό προκύπτει από νέα ανασκόπηση μελετών που δημοσιεύτηκε στο The BMJ, η οποία εξετάζει τι συμβαίνει μετά το τέλος της φαρμακευτικής αγωγής.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι, παρότι τα GLP-1 μπορούν να οδηγήσουν σε απώλεια 15%–20% του σωματικού βάρους, η διακοπή τους συνοδεύεται, κατά μέσο όρο, από επιστροφή στο αρχικό βάρος σε 1,7 έτη. Παράλληλα, τα καρδιομεταβολικά οφέλη που καταγράφονται κατά τη διάρκεια της θεραπείας (όπως βελτιώσεις στο σάκχαρο, τη χοληστερόλη και την αρτηριακή πίεση) εξασθενούν στο ίδιο περίπου χρονικό διάστημα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η σταδιακή μείωση της αγωγής είναι προτιμότερη από την απότομη διακοπή και ότι χωρίς παράλληλες αλλαγές σε διατροφή, άσκηση και τρόπο ζωής, τα αποτελέσματα δύσκολα διατηρούνται μακροπρόθεσμα.
Πώς αξιολογήθηκε η επαναφορά βάρους μετά τα GLP-1
Η ερευνητική ομάδα πραγματοποίησε εκτενή ανασκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας, συνδυάζοντας δεδομένα από 37 μελέτες με συνολικά 9.341 ενήλικες υπέρβαρους ή με παχυσαρκία. Στο δείγμα περιλαμβάνονταν τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές (το «χρυσό πρότυπο»), μη τυχαιοποιημένες δοκιμές και μελέτες παρατήρησης.
Όλοι οι συμμετέχοντες είχαν λάβει φαρμακευτική αγωγή για τουλάχιστον 8 εβδομάδες και παρακολουθήθηκαν για τουλάχιστον 4 εβδομάδες μετά τη διακοπή. Τα φάρμακα περιλάμβαναν GLP-1 όπως η σεμαγλουτίδη, η τιρζεπατίδη και η λιραγλουτίδη, καθώς και άλλα αντιπαχυσαρκικά σκευάσματα, όπως η ορλιστάτη. Σε ορισμένες μελέτες, τα φάρμακα συνδυάζονταν με συμπεριφορικές παρεμβάσεις (δίαιτα, άσκηση).
Για λόγους σύγκρισης, οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από προηγούμενη ανασκόπηση προγραμμάτων συμπεριφορικής διαχείρισης βάρους και χρησιμοποίησαν στατιστικά μοντέλα για να εκτιμήσουν τον ρυθμό επαναφοράς μετά τη διακοπή της αγωγής. Παράλληλα, εξέτασαν δείκτες μεταβολικής υγείας (HbA1c και γλυκόζη νηστείας, χοληστερόλη, τριγλυκερίδια και αρτηριακή πίεση) για να δουν αν οι βελτιώσεις διατηρούνται.
Τα νούμερα της επαναφοράς: Πόσο γρήγορα επιστρέφει το βάρος
Σύμφωνα με τα συγκεντρωτικά δεδομένα, οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 8,3 κιλά όσο λάμβαναν φαρμακευτική αγωγή. Μετά τη διακοπή, όμως, το βάρος επέστρεφε με ρυθμό περίπου 0,4 κιλά τον μήνα, με τους περισσότερους να έχουν ανακτήσει το σύνολο της απώλειας σε 1,7 χρόνια.
Για τα νεότερα GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, ο ρυθμός επαναφοράς ήταν ακόμη ταχύτερος, με επιστροφή στο αρχικό βάρος σε περίπου 1,5 έτος.
Αντίθετα, στα προγράμματα συμπεριφορικής διαχείρισης βάρους οι συμμετέχοντες έχαναν λιγότερα κιλά, όμως η επαναφορά ήταν πιο αργή: περίπου 0,1 κιλά τον μήνα, με επιστροφή στο αρχικό βάρος σε 3,9 χρόνια.
Στο μεταβολικό σκέλος, οι δείκτες υγείας που είχαν βελτιωθεί με τα φάρμακα υποχωρούσαν σταδιακά και επέστρεφαν στα αρχικά επίπεδα μέσα σε περίπου 1,4 χρόνια. Οι ερευνητές δεν βρήκαν σαφή στοιχεία ότι η συνέχιση συμπεριφορικής υποστήριξης μετά τη διακοπή των φαρμάκων επιβράδυνε ουσιαστικά την επαναφορά.
Το συμπέρασμα των συγγραφέων είναι σαφές: τα GLP-1 προσφέρουν σημαντικά οφέλη, αλλά αυτά διαρκούν κυρίως όσο διαρκεί και η θεραπεία. Τα προγράμματα συμπεριφοράς αποδίδουν λιγότερο εντυπωσιακά αποτελέσματα, όμως φαίνεται να είναι πιο βιώσιμα.
«Δεν είναι αποτυχία – είναι βιολογία»
Ο Flávio Mitidieri Ramos, MD, MSc, διευθυντής της EndoDiagnostic Advanced Treatment for Obesity, που δεν συμμετείχε στη μελέτη, εξηγεί ότι η διακοπή των GLP-1 αποκαλύπτει ένα συχνά παραγνωρισμένο στοιχείο: «Το φάρμακο έκανε μέρος της φυσιολογικής δουλειάς που ο τρόπος ζωής από μόνος του δεν είναι ακόμη έτοιμος να διατηρήσει».
Όπως σημειώνει, τα GLP-1 καταστέλλουν την όρεξη και τον «θόρυβο» της τροφής, όμως το σώμα προσαρμόζεται. «Όταν η αγωγή μειώνεται ή διακόπτεται απότομα, τα σήματα πείνας, οι οδοί ανταμοιβής και η μεταβολική αποτελεσματικότητα “ανακάμπτουν”. Η επαναφορά βάρους δεν είναι προσωπική αποτυχία· είναι μια προβλέψιμη βιολογική αντίδραση», δήλωσε.
Ο Δρ. Ramos τονίζει ότι τα GLP-1 σχεδόν ποτέ δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα. «Η σταδιακή μείωση (με χαμηλότερες δόσεις και μεγαλύτερα διαστήματα) επιτρέπει στον εγκέφαλο, το έντερο και το μεταβολικό σύστημα να επαναρυθμιστούν», αναφέρει, υπογραμμίζοντας τη σημασία στενής ιατρικής παρακολούθησης.
Τι βοηθά στη μακροπρόθεσμη διαχείριση βάρους
Ο σύμβουλος υγείας και διατροφής Brian Parana, επίσης εκτός της ερευνητικής ομάδας, περιγράφει πώς προετοιμάζει τους πελάτες του για την έξοδο από τη θεραπεία GLP-1: «Το πρώτο εφικτό βήμα είναι να ξαναχτιστεί η δομή της διατροφής πριν επιστρέψει πλήρως η όρεξη».
Προτείνει τρία προγραμματισμένα γεύματα την ημέρα, με «πρωτεϊνική άγκυρα» σε κάθε γεύμα. Η πρωτεΐνη αυξάνει τον κορεσμό, επιβραδύνει την πέψη και βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας (κρίσιμο στοιχείο), καθώς πολλοί χάνουν μύες μαζί με λίπος.
Η προπόνηση δύναμης πρέπει, κατά τον Δρ. Parana, να εισάγεται ή να ενισχύεται πριν από τη διακοπή, αφού ο μυϊκός ιστός συμβάλλει στην ημερήσια καύση θερμίδων και στη ρύθμιση της γλυκόζης. Παράλληλα, η τακτική κίνηση, όπως το περπάτημα, βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ρυθμίζει τις ορμόνες της όρεξης και μειώνει το στρες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει στον ύπνο και τη διαχείριση άγχους. Η έλλειψη ύπνου και το χρόνιο στρες αυξάνουν την κορτιζόλη, ορμόνη που ενισχύει την επιθυμία για φαγητό και την επαναφορά λίπους. «Σταθερές ώρες ύπνου, πρωινό φως και περιορισμός οθονών το βράδυ κάνουν μετρήσιμη διαφορά στον έλεγχο της όρεξης», σημειώνει.
Τέλος, προτείνει να αντιμετωπίζονται τα GLP-1 ως γέφυρα και όχι τελικό προορισμό. Όσοι αξιοποιούν το διάστημα της θεραπείας για να εξασκήσουν διατροφική δομή, κίνηση και συνήθειες ανάρρωσης, έχουν καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα από όσους βασίζονται αποκλειστικά στην καταστολή της όρεξης.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Δρ. Ramos υπενθυμίζει ότι η παχυσαρκία είναι χρόνια και υποτροπιάζουσα νόσος. «Ο στόχος δεν είναι η διακοπή του GLP-1 με κάθε κόστος, αλλά η έξυπνη ενσωμάτωση φαρμακευτικής αγωγής, συμπεριφοράς και φυσιολογίας, με τρόπο βιώσιμο στην πραγματική ζωή», καταλήγει.
