Κάθε μέρα περνούν από το μυαλό μας περίπου 50.000 σκέψεις: μεγάλες, μικρές, επείγουσες ή εντελώς καθημερινές. Και αυτές είναι μόνο όσες «καταγράφονται». Σε υποσυνείδητο επίπεδο, ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται συνεχώς έναν καταιγισμό ερεθισμάτων: θορύβους στο παρασκήνιο, αντικείμενα στο γραφείο μας, ακόμη και την απλή παρουσία του κινητού τηλεφώνου, όπως αναφέρει το δημοσίευμα του Guardian.
Κάθε δευτερόλεπτο, περίπου 11 εκατομμύρια bits πληροφορίας εισέρχονται στον εγκέφαλό μας, όμως μόλις το 0,0004% φτάνει στη συνειδητή μας αντίληψη. Αυτό δείχνει πόσο σκληρά εργάζεται το μυαλό μας για να ξεχωρίσει τι αξίζει την προσοχή μας.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που νιώθουμε συχνά αφηρημένοι. Όσο ισχυρός κι αν είναι, ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να συμβαδίσει με τον γρήγορο ρυθμό της σύγχρονης ζωής, τις ασταμάτητες ειδοποιήσεις και τους αμέτρητους περισπασμούς. Ωστόσο, ένα νέο βιβλίο υποστηρίζει ότι η συγκέντρωση μπορεί να είναι πιο εύκολη απ’ όσο πιστεύουμε.
Στο Focus On-Off, οι Ολλανδοί ειδικοί Μαρκ Τιχέλααρ και Όσκαρ ντε Μπος εξηγούν ότι μπορούμε να αξιοποιήσουμε καλύτερα την προσοχή μας, αν κατανοήσουμε πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος και μάθουμε να διαχειριζόμαστε τις συχνότερες «διαρροές» της συγκέντρωσής μας.
«Μας αρέσει να ρίχνουμε το φταίξιμο στην έλλειψη συγκέντρωσης», λέει ο ντε Μπος. Όμως πολλές από τις δυσκολίες, όπως σημειώνει, «μπορούμε να τις λύσουμε μόνοι μας».
Ακολουθούν όσα συχνά κάνουμε λάθος σχετικά με τη συγκέντρωση και τι μπορούμε να κάνουμε καλύτερα.
Μύθος: η συγκέντρωση είναι δύσκολη
Οι περισσότεροι δεν δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν σε κάτι που τους ενδιαφέρει, επισημαίνει ο ντε Μπος. Αυτό που συχνά χαρακτηρίζουμε ως «περισπασμό» είναι απλώς ο εγκέφαλος που δίνει προτεραιότητα σε κάτι που θεωρεί πιο σημαντικό εκείνη τη στιγμή.
Το γεγονός ότι ανοίγουμε αυθόρμητα το Instagram ή χαζεύουμε φωτογραφίες με γάτες δείχνει πως η συγκέντρωση δεν είναι δύσκολη από μόνη της. Το πρόβλημα προκύπτει όταν παλεύουμε ενάντια στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μας ή τον κρίνουμε αυστηρά.
Ο εγκέφαλος εργάζεται ασταμάτητα για να επεξεργαστεί όσα συμβαίνουν γύρω μας. Αν, για παράδειγμα, μιλάτε με κάποιον σε ένα πάρτι και ακούσετε ξαφνικά το όνομά σας, η προσοχή σας θα αλλάξει ασυνείδητα κατεύθυνση.
Αντί να πολεμάμε αυτή τη φυσική τάση, μπορούμε να μάθουμε να τη διαχειριζόμαστε. Αν μια εργασία είναι βαρετή, κάντε τη πιο ενδιαφέρουσα. Αν ο χώρος είναι θορυβώδης, αλλάξτε περιβάλλον. Αν το μυαλό σας είναι φορτωμένο, γράψτε τις σκέψεις σας. Αν είστε κουρασμένοι, κάντε ένα διάλειμμα.
Μύθος: κλείσε τις ειδοποιήσεις για να συγκεντρωθείς
Οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι πρέπει να απενεργοποιούν τις ειδοποιήσεις, όμως ακόμη και η απλή παρουσία του κινητού επηρεάζει αρνητικά τη συγκέντρωση.
Μελέτη του 2017 από το Πανεπιστήμιο του Τέξας έδειξε ότι οι συμμετέχοντες απέδιδαν καλύτερα σε απαιτητικές νοητικές δοκιμασίες όταν το κινητό τους βρισκόταν σε άλλο δωμάτιο, σε σύγκριση με όταν ήταν μπροστά τους ή στην τσέπη τους.
Για εργασίες που απαιτούν βαθιά συγκέντρωση, οι ειδικοί προτείνουν να αφήνουμε το κινητό εκτός χώρου και να διατηρούμε καθαρό το γραφείο και τις καρτέλες του υπολογιστή.
Μύθος: πρέπει να επιδιώκουμε πάντα την «κατάσταση ροής»
Η λεγόμενη «κατάσταση ροής» περιγράφει εκείνη τη φάση απόλυτης απορρόφησης, όπου χάνουμε την αίσθηση του χρόνου. Είναι ιδανική, αλλά όχι ρεαλιστική ως καθημερινός στόχος.
Για να επιτευχθεί, απαιτείται σωστή ισορροπία ανάμεσα στη δυσκολία και στις δεξιότητές μας, καθώς και 10-15 λεπτά χωρίς διακοπές. Δεν πρόκειται να συμβεί ενώ απαντάμε σε email.
Ο ντε Μπος συμβουλεύει να μην κυνηγάμε συνεχώς τη «ροή», αλλά να στοχεύουμε απλώς σε μικρά διαστήματα εστίασης.
Μύθος: «είναι μόνο ένα γρήγορο email»
Η συνεχής εναλλαγή εργασιών είναι από τους μεγαλύτερους εχθρούς της συγκέντρωσης. Κάθε φορά που αλλάζουμε δραστηριότητα, μέρος της προσοχής μας μένει «κολλημένο» στην προηγούμενη.
Ακόμη και ένα σύντομο έλεγχο κινητού προκαλεί προσωρινή πτώση της πνευματικής απόδοσης. Η λύση είναι να περιορίσουμε όσο γίνεται αυτές τις διακοπές και να ομαδοποιούμε τις εργασίες μας.
Μύθος: για να συγκεντρωθούμε χρειαζόμαστε απόλυτη ησυχία
Σε κάποιες περιπτώσεις, η έλλειψη ερεθισμάτων κάνει το μυαλό να περιπλανιέται. Η ακρόαση οικείας μουσικής ή η αύξηση του βαθμού δυσκολίας μιας εργασίας μπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση της προσοχής.
Μύθος: να ξεκινάς από τα εύκολα
Οι μικρές «νίκες» μπορεί να δίνουν προσωρινή ώθηση, αλλά συχνά εξαντλούν τα πνευματικά μας αποθέματα. Οι ειδικοί προτείνουν να ξεκινάμε τη μέρα με την πιο απαιτητική εργασία, όσο ο εγκέφαλος είναι πιο ξεκούραστος.
Μύθος: τα social media είναι καλό διάλειμμα
Η συνεχής κατανάλωση νέας πληροφορίας δεν ξεκουράζει τον εγκέφαλο. Οι πιο αναζωογονητικές δραστηριότητες είναι όσες απαιτούν ελάχιστη προσπάθεια, όπως ένας περίπατος χωρίς κινητό ή λίγα λεπτά χαλάρωσης.
Μύθος: όλοι πρέπει να εφαρμόζουμε time-blocking
Ο αυστηρός προγραμματισμός δεν λειτουργεί για όλους. Συχνά υποτιμούμε ή υπερεκτιμούμε τον χρόνο που χρειάζεται μια εργασία. Εναλλακτικές μέθοδοι, όπως τα σύντομα χρονικά διαστήματα εργασίας, μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικές.
Μύθος: τα περισσότερα meetings θα έπρεπε να είναι emails
Τα πολλά emails διασπούν περισσότερο τη συγκέντρωση από ένα ουσιαστικό meeting. Η υπερβολική επικοινωνία συχνά αντικαθιστά την πραγματική εργασία.
Μύθος: δεν μπορούμε να νικήσουμε την τεχνολογία
Παρά τους περισπασμούς της ψηφιακής εποχής, έχουμε μεγαλύτερο έλεγχο απ’ όσο νομίζουμε. Το κλειδί είναι να θέσουμε όρια, να δημιουργήσουμε ρουτίνες και να δίνουμε στον εγκέφαλο χρόνο να ξεκουραστεί.
Όπως τονίζουν οι ειδικοί, μερικές φορές το πιο παραγωγικό που μπορούμε να κάνουμε είναι απλώς… να κοιτάξουμε στο κενό.
