Πώς το μεγάλο στοίχημα του πρίγκιπα Σαλμάν με το Ιράν γύρισε μπούμερανγκ

Ο πρίγκιπας Σαλμάν ήλπιζε ότι το στοίχημά του στην ύφεση με την Τεχεράνη θα αγόραζε για τη Σαουδική Αραβία σταθερότητα, επενδύσεις και χρόνο για να υλοποιήσει το Vision 2030· αντ’ αυτού, ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν φέρνει και πάλι πυραύλους και drones στον ορίζοντα του βασιλείου.

Για τον διάδοχο του σαουδαραβικού θρόνου, η στροφή από τη ρητορική περί «νέου Χίτλερ της Μέσης Ανατολής» για τον αγιατολάχ Χαμενεΐ σε μια κινεζομεσολαβημένη αποκατάσταση διπλωματικών σχέσεων με το Ιράν το 2023 ήταν μια θεαματική μεταμόρφωση. Η επιλογή του πρίγκιπα Σαλμάν να επενδύσει στην αποκλιμάκωση με τον ιστορικό σιιτικό αντίπαλο είχε έναν κεντρικό στόχο: να εξασφαλίσει ένα όσο γίνεται πιο ήρεμο γεωπολιτικό περιβάλλον, πάνω στο οποίο θα μπορούσε να χτίσει τα φαραωνικά του πρότζεκτ, από τη NEOM μέχρι τη μετατροπή του βασιλείου σε κόμβο εμπορίου, τουρισμού και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Όμως η συντονισμένη απάντηση του Ιράν μετά τις επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ πριν από δύο εβδομάδες, με ρίψεις πυραύλων και drones προς αμερικανικές βάσεις, την πρεσβεία των ΗΠΑ στο Ριάντ και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές όπως το Ρας Τανούρα και το Σαϊμπάχ, υπενθύμισε με τον πιο ωμό τρόπο πόσο εύθραυστη ήταν αυτή η «ειρήνη».

Πρίγκιπας Σαλμάν: Vision 2030 υπό πολιορκία

Στη ρητορική του, το Ριάντ επιμένει ότι «είναι σχεδόν business as usual», εκμεταλλευόμενο και το γεγονός ότι, χάρη στην πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα, μπορεί να παρακάμπτει ουσιαστικά τον μπλοκαρισμένο από ιρανικές επιθέσεις Πορθμό του Ορμούζ. Ωστόσο, ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, προειδοποίησε ήδη για «καταστροφικές συνέπειες» στην παγκόσμια οικονομία αν ο πόλεμος παραταθεί, ενώ αναλυτές επισημαίνουν ότι το Vision 2030 βρισκόταν ήδη πίσω από τους στόχους του και τώρα απειλείται με ακόμη μεγαλύτερες καθυστερήσεις. Η ακύρωση των αγώνων της Formula 1 σε Σαουδική Αραβία και Μπαχρέιν, αλλά και η ανάγκη να ανακατευθυνθούν δαπάνες προς την άμυνα, στέλνουν μήνυμα σε επενδυτές ότι η «νέα Μέση Ανατολή» του πρίγκιπα Σαλμάν παραμένει όμηρος των παλιών γεωπολιτικών δαιμόνων.

Την ίδια στιγμή, η ασυμμετρία των επιθέσεων δείχνει πως, αν και η Σαουδική Αραβία έχει δεχθεί λιγότερα πλήγματα από άλλους κόλπειους παίκτες όπως τα ΗΑΕ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν, δεν είναι στο απυρόβλητο. Η αμερικανική βάση Prince Sultan στο αλ-Χαρτζ έχει βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο, με έναν Αμερικανό στρατιώτη και δύο αλλοδαπούς εργάτες νεκρούς, γεγονός που αναζωπυρώνει σενάρια για το αν το Ριάντ θα ανοίξει τελικά τον εναέριο χώρο του σε επιθετικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ ή ακόμη και αν θα εμπλακεί άμεσα, εφόσον δεχθεί νέο μεγάλο χτύπημα στις πετρελαϊκές του εγκαταστάσεις τύπου 2019.

Πρίγκιπας Σαλμάν ανάμεσα σε Τεχεράνη και Τραμπ

Η ειρωνεία για τον πρίγκιπα Σαλμάν είναι ότι, ενώ προσπάθησε επί μήνες να κρατήσει τη χώρα του εκτός της τροχιάς μιας σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν, λέγοντας στον Ιρανό πρόεδρο Περζεσκιαν τον Ιανουάριο ότι δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί σαουδαραβικό έδαφος ή εναέριος χώρος για στρατιωτικές επιχειρήσεις, βρίσκεται τώρα ακριβώς ανάμεσα σε δύο ανελέητες δυνάμεις: την αποφασισμένη να επιδείξει ισχύ Ισλαμική Δημοκρατία και τον απρόβλεπτο, εμφατικά συναλλακτικό Ντόναλντ Τραμπ. Παρά το κινεζικό μεσολαβητικό πακέτο του 2023 και τις υψηλού επιπέδου επαφές –με τον αδελφό του, υπουργό Άμυνας πρίγκιπα Χαλίντ, να γίνεται δεκτός από τον ίδιο τον Χαμενεΐ στην Τεχεράνη–, η ιρανική στρατηγική είναι να αυξήσει το κόστος για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει να «κάψει όλη την περιοχή». Η ανησυχία στο Ριάντ είναι διπλή: αφενός, ότι η συνέχιση του πολέμου θα οδηγήσει τους Χούθι της Υεμένης να σπάσουν την εύθραυστη εκεχειρία του 2022 και να επανεκκινήσουν μαζικές επιθέσεις με drones και πυραύλους· αφετέρου, ότι μια βεβιασμένη παύση πυρός από τον Τραμπ θα αφήσει ένα πληγωμένο αλλά πιο σκληροπυρηνικό και επιθετικό Ιράν, ακριβώς στη «γειτονιά» του βασιλείου.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πρίγκιπας Σαλμάν επιδιώκει να αξιοποιήσει κάθε διαθέσιμη ασφαλιστική δικλίδα. Η αμυντική συμφωνία με το πυρηνικά οπλισμένο Πακιστάν, που υπογράφηκε τον Σεπτέμβριο, αλλά και οι διαύλοι με την Κίνα, τον κύριο αγοραστή τόσο σαουδαραβικού όσο και ιρανικού πετρελαίου, λειτουργούν ως μοχλοί πίεσης προς την Τεχεράνη για αποκλιμάκωση, αν και μέχρι στιγμής με περιορισμένα αποτελέσματα, όπως παραδέχθηκε και το Πακιστάν, που απέδωσε στη συμφωνία μόνο τη «μείωση στο ελάχιστο» των χτυπημάτων. Παράλληλα, η συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με την Ουάσινγκτον, που επισημοποιήθηκε όταν ο Τραμπ φιλοξένησε τον πρίγκιπα Σαλμάν στον Λευκό Οίκο τον Νοέμβριο, εξασφαλίζει κρίσιμους αμερικανικούς πυραύλους αναχαίτισης, χωρίς όμως να διασκεδάζει πλήρως τη δυσπιστία έναντι ενός προέδρου που αντιμετωπίζει τα πάντα, ακόμη και την ασφάλεια του Κόλπου, με όρους συναλλαγής.

Πρίγκιπας Σαλμάν: από την ύφεση στο δίλημμα «τελειώστε τη δουλειά»

Αναλυτές σημειώνουν ότι, ενώ τα κράτη του Κόλπου προσπάθησαν αρχικά να αποτρέψουν τον πόλεμο, ένα μέρος των ελίτ τώρα φοβάται περισσότερο ένα σενάριο «μη-λύσης». Αν ο Τραμπ σταματήσει την επίθεση αφήνοντας την Τεχεράνη τραυματισμένη αλλά όχι εξουδετερωμένη, ο κίνδυνος είναι ένα Ιράν με ενισχυμένο κίνητρο να αναπτύξει περαιτέρω το πυραυλικό και drone οπλοστάσιό του και να χρησιμοποιήσει τα παραστρατιωτικά του δίκτυα για να επιβάλλει ένα είδος «φόρου αστάθειας» στις εξαγωγές πετρελαίου από τον Κόλπο. Από την άλλη, η λογική του «τελειώστε τη δουλειά» που φέρεται να κερδίζει υποστηρικτές σε ορισμένες πρωτεύουσες του Κόλπου κρύβει τον κίνδυνο ενός χαοτικού σεναρίου τύπου Ιράκ, όπου η κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος θα απελευθέρωνε δυνάμεις που κανείς –ούτε η Ουάσινγκτον, ούτε το Ριάντ, ούτε το Τελ Αβίβ– μπορεί να ελέγξει πλήρως, σύμφωνα με τους Financial Times.

Το βέβαιο είναι ότι η «ψευδαίσθηση πως μπορεί να χτιστεί μια πραγματικά καλή σχέση με το Ιράν έχει πλέον καταρρεύσει», όπως λέει χαρακτηριστικά πηγή με γνώση των συζητήσεων στο Ριάντ. Η Σαουδική Αραβία συνεχίζει να επικαλείται δημόσια την ανάγκη αποκλιμάκωσης, ενώ την ίδια στιγμή δεν κρύβει ότι ένα «αποδυναμωμένο, αλλά όχι κατεστραμμένο» ιρανικό καθεστώς θα εξυπηρετούσε τα στρατηγικά της συμφέροντα, αρκεί ο δρόμος προς αυτό να μη μετατρέψει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε στάχτη. Μέσα σε αυτό το ομιχλώδες τοπίο, ο πρίγκιπας Σαλμάν αναγκάζεται να αναθεωρήσει όχι μόνο τη διπλωματική του αρχιτεκτονική, αλλά και το ίδιο το αφήγημα του Vision 2030: η Σαουδική Αραβία δεν είναι (ακόμη) η Σιγκαπούρη της ερήμου, αλλά ένα βασίλειο που προσπαθεί να χτίσει ουρανοξύστες πάνω σε σεισμικό ρήγμα.