Σαν σήμερα 19 Φεβρουαρίου: Οι Ελληνίδες ψηφίζουν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές

Σαν σήμερα, πριν από 70 χρόνια, στις 19 Φεβρουαρίου 1956, οι Ελληνίδες προσέρχονται για πρώτη φορά μαζικά στις κάλπες για να ασκήσουν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι σε βουλευτικές εκλογές. Είναι μια ημερομηνία-τομή για τη δημοκρατία στην Ελλάδα, γιατί από εκείνη την Κυριακή η πολιτική συμμετοχή παύει να είναι υπόθεση «μισής κοινωνίας».

Η ψήφος των γυναικών δεν ήρθε χωρίς αγώνες. Πίσω από τη θεσμική κατάκτηση υπήρχε ήδη ένα οργανωμένο υπόστρωμα διεκδίκησης, από την Καλλιρρόη Παρρέν και τον γυναικείο Τύπο έως την Άβρα Θεοδωροπούλου και τον «Σύνδεσμο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας», που από το 1920 έβαζε σταθερά στο τραπέζι το αίτημα της πολιτικής ισότητας.

Η κοινωνία είχε δει από νωρίς μικρά, δύσκολα ανοίγματα. Οι Ελληνίδες ψηφίζουν στις δημοτικές εκλογές του 1934, όμως το δικαίωμα είναι περιορισμένο και η συμμετοχή μικρή, αφού αφορά μόνο γυναίκες με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως ηλικία και εγγραμματοσύνη. Ένα ακόμη βήμα έρχεται μέσα στην Κατοχή, στις 25 Απριλίου 1944, όταν γυναίκες συμμετέχουν σε εκλογές στις περιοχές της λεγόμενης Ελεύθερης Ελλάδας, στο πλαίσιο της Εθνικής Αντίστασης, για την ανάδειξη των αντιπροσώπων του Εθνικού Συμβουλίου.

Η πλήρης, καθολική κατοχύρωση για τις βουλευτικές εκλογές έρχεται το 1952, με τον Νόμο 2159, που ψηφίζεται στις 7 Ιουνίου και προβλέπει την υποχρεωτική εγγραφή των Ελληνίδων άνω των 21 ετών στους εκλογικούς καταλόγους και την ψήφο «με τους ίδιους όρους» όπως των ανδρών. Παρ’ όλα αυτά, το δικαίωμα δεν ενεργοποιείται στις εκλογές του ίδιου έτους, με την επίσημη αιτιολόγηση ότι δεν προλαβαίνει να ολοκληρωθεί η εγγραφή στους καταλόγους. Έτσι, η πρακτική εφαρμογή μετατίθεται για την 1η Ιανουαρίου 1953.

Πριν από την πανελλαδική στιγμή του 1956, υπάρχει ένα σαφές προοίμιο. Στις επαναληπτικές εκλογές της 18ης Ιανουαρίου 1953 στη Θεσσαλονίκη, οι γυναίκες συμμετέχουν για πρώτη φορά σε βουλευτική διαδικασία, έστω και τοπικά, και εκλέγεται η Ελένη Σκούρα, η πρώτη Ελληνίδα βουλεύτρια. Στα χρόνια που ακολουθούν, γυναίκες ψηφοφόροι συμμετέχουν και σε αναπληρωματικές εκλογές, μέχρι να φτάσει η μέρα που η ψήφος τους θα «μετρήσει» σε όλη τη χώρα.

Το 1956, το δικαίωμα αποκτά πανελλαδική διάσταση και μετατρέπεται σε πράξη πολιτικής ωριμότητας. Οι κάλπες της 19ης Φεβρουαρίου δεν είναι ιστορικές μόνο επειδή αλλάζει το εκλογικό σώμα, αλλά και επειδή η ίδια η εκλογική διαδικασία έχει τις ιδιομορφίες της εποχής της, με αλλαγές στο εκλογικό σύστημα που επηρεάζουν τον τρόπο εκπροσώπησης και τις ισορροπίες.

Στις εκλογές του 1956 δεν μπήκαν μόνο οι γυναίκες στο εκλογικό σώμα, μπήκαν και στη Βουλή. Από 16 γυναίκες υποψήφιες, εκλέγονται δύο: η Λίνα Τσαλδάρη και η Βάσω Θανασέκου. Και λίγες ημέρες αργότερα, στις 29 Φεβρουαρίου 1956, η Τσαλδάρη αναλαμβάνει το υπουργείο Κοινωνικής Προνοίας, η πρώτη γυναίκα σε υπουργικό χαρτοφυλάκιο στην Ελλάδα.

Από εκεί και πέρα, η αλλαγή δεν έρχεται σε μια στιγμή. Η γυναικεία παρουσία στην πολιτική θα χρειαστεί χρόνο για να αποκτήσει βάθος, διάρκεια και κρίσιμη μάζα. Όμως η 19η Φεβρουαρίου 1956 μένει ως η ημερομηνία που ένα δικαίωμα πέρασε οριστικά από τις διεκδικήσεις και τα νομοθετήματα στην καθημερινή πράξη της δημοκρατίας.

Και κάθε φορά που σήμερα μια γυναίκα ρίχνει το ψηφοδέλτιό της στην κάλπη, συνεχίζει, συνειδητά ή όχι, μια διαδρομή που στην Ελλάδα γράφτηκε με καθυστερήσεις, αντιστάσεις και επιμονή, μέχρι να γίνει τελικά αυτονόητη.

Κεντρική φωτογραφία: 1. Γυναίκες συμμετέχουν στην Εφορευτική Επιτροπή και ψηφίζουν για πρώτη φορά στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956 | Μουσείο Μπενάκη -Συλλογή Δημήτρη Χαρισιάδη 2. Ενημερωτικό φυλλάδιο του Υπουργείου Εσωτερικών, 1953 | Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων

Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο

197: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος νικά τον σφετεριστή Κλαύδιο Αλβίνο στη μάχη του Λούγδουνουμ στη Γαλατία. Η σύγκρουση θεωρείται από τις πιο αιματηρές εμφύλιες αναμετρήσεις στη ρωμαϊκή ιστορία, με τεράστιες απώλειες. Η νίκη του Σεβήρου παγιώνει την εξουσία του και ανοίγει τον δρόμο για τη δυναστεία των Σεβήρων.

1822: Στη Νάουσα, ο πρόκριτος Ζαφειράκης Θεοδοσίου και οι οπλαρχηγοί της περιοχής κηρύσσουν την Επανάσταση κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας, εντάσσοντας τη Μακεδονία στο κύμα του 1821. Η εξέγερση θα πνιγεί λίγο αργότερα στο αίμα, με την πόλη να υφίσταται σκληρή καταστολή και καταστροφές. Το γεγονός μένει ως μία από τις πιο φορτισμένες σελίδες της επαναστατικής ιστορίας στη βόρεια Ελλάδα.

1878: Ο Τόμας Έντισον κατοχυρώνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον φωνόγραφο, ανοίγοντας τον δρόμο για την καταγραφή και αναπαραγωγή ήχου. Η «Ομιλούσα Μηχανή» αλλάζει τη σχέση του κόσμου με τη μουσική, την ψυχαγωγία και την τεχνολογία. Πρόκειται για εφεύρεση που θα τροφοδοτήσει ολόκληρη τη βιομηχανία των ηχογραφήσεων.

1913: Ξεκινά η μάχη του Μπιζανίου, η τελική και καθοριστική επιχείρηση του Ελληνικού Στρατού για την κατάληψη των οχυρών που προστατεύουν τα Ιωάννινα. Η επιτυχία της επίθεσης οδηγεί, δύο ημέρες αργότερα, στην απελευθέρωση της πόλης και στην εδραίωση του ελληνικού ελέγχου στην Ήπειρο. Είναι από τις πιο εμβληματικές στιγμές των Βαλκανικών Πολέμων για την Ελλάδα.

1936: Υπογράφεται το «Σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα», μια μυστική συμφωνία ανάμεσα στους Φιλελεύθερους και το Παλλαϊκό Μέτωπο που συνδέεται με τις ισορροπίες μετά τις εκλογές. Προβλέπει στήριξη σε κοινοβουλευτικές διαδικασίες και δεσμεύσεις για μέτρα όπως η κατάργηση του «Ιδιώνυμου» και αμνηστεύσεις. Η πολιτική αστάθεια της χρονιάς θα οδηγήσει σύντομα σε εξελίξεις που θα ανατρέψουν τον κοινοβουλευτικό ορίζοντα.

1945: Αμερικανοί πεζοναύτες αποβιβάζονται στην Ίβο Τζίμα, αρχίζοντας μια από τις σκληρότερες μάχες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στον Ειρηνικό. Η σύγκρουση έχει τεράστιο ανθρώπινο κόστος και γίνεται σύμβολο πολεμικής φρίκης, αλλά και προπαγανδιστικής εικόνας. Η κατάληψη του νησιού προσφέρει κρίσιμη στρατηγική βάση για αεροπορικές επιχειρήσεις.

1947: Η κυβέρνηση αποφασίζει την ίδρυση του στρατοπέδου πολιτικών κρατουμένων στη Μακρόνησο, μέσα στο κλίμα του Εμφυλίου. Το νησί θα συνδεθεί με εξορίες, «αναμόρφωση» και βαριά βία απέναντι σε στρατευμένους και πολίτες με αριστερές πεποιθήσεις. Στη συλλογική μνήμη μένει ως σύμβολο διχασμού και καταστολής.

197: Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Σεπτίμιος Σεβήρος νικά τον σφετεριστή Κλαύδιο Αλβίνο στη μάχη του Λούγδουνουμ στη Γαλατία. Η σύγκρουση θεωρείται από τις πιο αιματηρές εμφύλιες αναμετρήσεις στη ρωμαϊκή ιστορία, με τεράστιες απώλειες. Η νίκη του Σεβήρου παγιώνει την εξουσία του και ανοίγει τον δρόμο για τη δυναστεία των Σεβήρων.

1822: Στη Νάουσα, ο πρόκριτος Ζαφειράκης Θεοδοσίου και οι οπλαρχηγοί της περιοχής κηρύσσουν την Επανάσταση κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας, εντάσσοντας τη Μακεδονία στο κύμα του 1821. Η εξέγερση θα πνιγεί λίγο αργότερα στο αίμα, με την πόλη να υφίσταται σκληρή καταστολή και καταστροφές. Το γεγονός μένει ως μία από τις πιο φορτισμένες σελίδες της επαναστατικής ιστορίας στη βόρεια Ελλάδα.

1878: Ο Τόμας Έντισον κατοχυρώνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον φωνόγραφο, ανοίγοντας τον δρόμο για την καταγραφή και αναπαραγωγή ήχου. Η «Ομιλούσα Μηχανή» αλλάζει τη σχέση του κόσμου με τη μουσική, την ψυχαγωγία και την τεχνολογία. Πρόκειται για εφεύρεση που θα τροφοδοτήσει ολόκληρη τη βιομηχανία των ηχογραφήσεων.

1913: Ξεκινά η μάχη του Μπιζανίου, η τελική και καθοριστική επιχείρηση του Ελληνικού Στρατού για την κατάληψη των οχυρών που προστατεύουν τα Ιωάννινα. Η επιτυχία της επίθεσης οδηγεί, δύο ημέρες αργότερα, στην απελευθέρωση της πόλης και στην εδραίωση του ελληνικού ελέγχου στην Ήπειρο. Είναι από τις πιο εμβληματικές στιγμές των Βαλκανικών Πολέμων για την Ελλάδα.

1936: Υπογράφεται το «Σύμφωνο Σοφούλη-Σκλάβαινα», μια μυστική συμφωνία ανάμεσα στους Φιλελεύθερους και το Παλλαϊκό Μέτωπο που συνδέεται με τις ισορροπίες μετά τις εκλογές. Προβλέπει στήριξη σε κοινοβουλευτικές διαδικασίες και δεσμεύσεις για μέτρα όπως η κατάργηση του «Ιδιώνυμου» και αμνηστεύσεις. Η πολιτική αστάθεια της χρονιάς θα οδηγήσει σύντομα σε εξελίξεις που θα ανατρέψουν τον κοινοβουλευτικό ορίζοντα.

1945: Αμερικανοί πεζοναύτες αποβιβάζονται στην Ίβο Τζίμα, αρχίζοντας μια από τις σκληρότερες μάχες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στον Ειρηνικό. Η σύγκρουση έχει τεράστιο ανθρώπινο κόστος και γίνεται σύμβολο πολεμικής φρίκης, αλλά και προπαγανδιστικής εικόνας. Η κατάληψη του νησιού προσφέρει κρίσιμη στρατηγική βάση για αεροπορικές επιχειρήσεις.

1947: Η κυβέρνηση αποφασίζει την ίδρυση του στρατοπέδου πολιτικών κρατουμένων στη Μακρόνησο, μέσα στο κλίμα του Εμφυλίου. Το νησί θα συνδεθεί με εξορίες, «αναμόρφωση» και βαριά βία απέναντι σε στρατευμένους και πολίτες με αριστερές πεποιθήσεις. Στη συλλογική μνήμη μένει ως σύμβολο διχασμού και καταστολής.

1956: Στις βουλευτικές εκλογές στην Ελλάδα, για πρώτη φορά συμμετέχουν στις κάλπες οι Ελληνίδες σε εθνική αναμέτρηση, σε ένα ορόσημο για τα πολιτικά δικαιώματα. Η ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή επικρατεί σε έδρες, σε μεγάλο βαθμό λόγω του «τριφασικού» εκλογικού συστήματος. Η ημέρα καταγράφεται ως κομβική στιγμή εκδημοκρατισμού στην ελληνική πολιτική ζωή.

1959: Στο Λονδίνο υπογράφεται η συμφωνία ανάμεσα σε Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα και Τουρκία για το πλαίσιο λύσης του Κυπριακού, που οδηγεί στη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Το νέο κράτος προβλέπεται να έχει Ελληνοκύπριο πρόεδρο και Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο, με ένα σύνθετο σύστημα εγγυήσεων. Η ανεξαρτησία θα ανακηρυχθεί αργότερα, όμως οι ρυθμίσεις αυτές θα καθορίσουν για δεκαετίες την πολιτική πραγματικότητα στο νησί.

1962: Πεθαίνει ο Γεώργιος Παπανικολάου, ο Έλληνας γιατρός που συνέδεσε το όνομά του με το τεστ Παπ και την έγκαιρη ανίχνευση αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας. Η μέθοδός του θα συμβάλει καθοριστικά στη μείωση της θνησιμότητας από καρκίνο του τραχήλου, επειδή μετατοπίζει τη μάχη στην πρόληψη. Το έργο του θεωρείται από τις πιο σημαντικές «σιωπηλές» επαναστάσεις της σύγχρονης Ιατρικής.

1978: Στο αεροδρόμιο της Λάρνακας ξεσπά ένοπλη σύγκρουση όταν Αιγύπτιοι κομάντος επεμβαίνουν χωρίς άδεια των κυπριακών αρχών, για να χειριστούν κρίση με ομήρους σε αεροσκάφος. Η Εθνική Φρουρά και η Αστυνομία της Κύπρου απαντούν, με αποτέλεσμα δεκάδες νεκρούς, ανάμεσά τους 15 Αιγύπτιοι στρατιώτες, και την καταστροφή του αεροσκάφους C-130 που τους μετέφερε. Το επεισόδιο προκαλεί σοβαρή διπλωματική κρίση ανάμεσα σε Κύπρο και Αίγυπτο.

1991: Χιόνι πέφτει στην έρημο Σαχάρα, για πρώτη φορά μετά από 30 χρόνια.

Γεννήσεις

Θάνατοι

Εορτολόγιο

Φιλοθέη, Φιλόθεος