Στο Eurogroup της Πέμπτης 11 Ιουνίου στο Λουξεμβούργο αναμένεται να κλειδώσουν οι τελικές αποφάσεις για τη νέα ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής που αφορά τις ενεργειακές επενδύσεις. Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έρχεται ως συνέχεια της αντίστοιχης ρήτρας που ενεργοποιήθηκε για τις αμυντικές δαπάνες και αποσκοπεί στη διευκόλυνση χρηματοδότησης έργων που ενισχύουν την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών οικονομιών.
Με βάση τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η Ελλάδα θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο που φτάνει έως και τα 1,5 δισ. ευρώ σε ορίζοντα τριετίας. Κυβερνητικές πηγές, ωστόσο, σπεύδουν να διευκρινίσουν ότι η νέα ευελιξία δεν συνδέεται με τη χρηματοδότηση νέων μέτρων στήριξης για τα νοικοκυριά, όπως επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος ή καυσίμων.
Αντίθετα, ο στόχος είναι να επιταχυνθούν στρατηγικές επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας, χωρίς οι σχετικές δαπάνες να επιβαρύνουν στον ίδιο βαθμό τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται πρόσθετος χώρος για έργα που ενισχύουν την ενεργειακή αυτάρκεια και μειώνουν την εξάρτηση από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Σύμφωνα με τις προτάσεις που βρίσκονται στο τραπέζι, οι σχετικές δαπάνες θα μπορούν να φτάνουν έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως την περίοδο 2026-2028, με συνολικό ανώτατο όριο 0,6% του ΑΕΠ για ολόκληρη την τριετία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκαθαρίσει ότι τα όρια αυτά εντάσσονται στο συνολικό δημοσιονομικό περιθώριο του 1,5% του ΑΕΠ που προβλέπεται ήδη από το πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής.
Τα έργα που μπορούν να ενταχθούν
Η επέκταση της ρήτρας ανοίγει τον δρόμο για τη χρηματοδότηση κρίσιμων ενεργειακών παρεμβάσεων. Μεταξύ των έργων που εξετάζεται να καλυφθούν περιλαμβάνονται συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και μπαταρίες στα νησιά, έργα αναβάθμισης και σταθεροποίησης των ηλεκτρικών δικτύων, ενεργειακές διασυνδέσεις, προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας για νοικοκυριά, καθώς και κίνητρα για την εγκατάσταση ηλιακών θερμοσιφώνων, αντλιών θερμότητας και ενεργειακά αποδοτικότερου οικιακού εξοπλισμού.
Το όφελος για πολίτες και επιχειρήσεις δεν θα είναι άμεσο υπό τη μορφή επιδοτήσεων, αλλά έμμεσο, μέσω της μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης, της βελτίωσης των υποδομών και της συγκράτησης του ενεργειακού κόστους.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Σε αντίθεση με τον τομέα της άμυνας, όπου η Ελλάδα διαθέτει διαχρονικά υψηλές εθνικές δαπάνες και μπορούσε να αξιοποιήσει ευκολότερα τη σχετική ρήτρα διαφυγής, στην ενέργεια η εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Σημαντικό μέρος των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και στα έργα της πράσινης μετάβασης χρηματοδοτείται ήδη από ευρωπαϊκούς πόρους, γεγονός που περιορίζει την ανάγκη εθνικής χρηματοδότησης. Αυτό σημαίνει ότι, παρότι δημιουργείται πρόσθετη δημοσιονομική ευελιξία για την Ελλάδα, το τελικό όφελος ενδέχεται να αποδειχθεί χαμηλότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις, ανάλογα με τους τελικούς κανόνες που θα εγκριθούν στο Eurogroup.
