Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Γκιντεόν Σάαρ, ανακοίνωσε ότι θα ζητήσει από την ισραηλινή κυβέρνηση να αναγνωρίσει επίσημα τη Γενοκτονία των Αρμενίων, μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει νέα ένταση στις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις με την Τουρκία.
Ο Σάαρ γνωστοποίησε μέσω ανάρτησής του ότι θα φέρει σχέδιο απόφασης στην επόμενη συνεδρίαση της κυβέρνησης. Εφόσον εγκριθεί, η πρόταση θα διαβιβαστεί στην Κνεσέτ, το ισραηλινό κοινοβούλιο, για ψηφοφορία.
Ο Ισραηλινός υπουργός χαρακτήρισε την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων «ηθική και ιστορική υποχρέωση», υπογραμμίζοντας ότι η άρνηση, η υποβάθμιση ή η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας πρέπει να καταδικάζεται.
Αλλαγή γραμμής από το Ισραήλ
Η πρωτοβουλία Σάαρ, εφόσον ολοκληρωθεί θεσμικά, θα σηματοδοτήσει σημαντική αλλαγή στην κρατική πολιτική του Ισραήλ.
Το ζήτημα της Γενοκτονίας των Αρμενίων έχει συζητηθεί πολλές φορές στο Ισραήλ τις τελευταίες δεκαετίες, όμως η χώρα απέφευγε την επίσημη αναγνώριση, κυρίως για λόγους διπλωματικών ισορροπιών με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.
Αυτή η επιφυλακτικότητα φαίνεται πλέον να υποχωρεί, καθώς η Άγκυρα αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο από ισραηλινούς πολιτικούς και αναλυτές όχι απλώς ως δύσκολος εταίρος, αλλά ως πιθανή στρατηγική απειλή.
Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων δεν είναι απλώς μια ιστορική πράξη. Στο σημερινό περιβάλλον, αποκτά και καθαρή γεωπολιτική διάσταση.
Η ιστορική πληγή που αρνείται η Άγκυρα
Η Γενοκτονία των Αρμενίων αφορά τις μαζικές σφαγές, εκτοπίσεις και εξοντώσεις Αρμενίων κατά τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι Αρμένιοι, η διεθνής ιστοριογραφία και περισσότερες από 30 χώρες αναγνωρίζουν ότι τα γεγονότα αυτά συνιστούν γενοκτονία.
Η Τουρκία, ως διάδοχο κράτος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απορρίπτει σταθερά τον όρο, αντιμετωπίζοντας κάθε διεθνή αναγνώριση ως πολιτική επίθεση εναντίον της.
Για την Άγκυρα, το θέμα δεν είναι μόνο ιστορικό. Είναι ζήτημα κρατικής αφήγησης, διεθνούς εικόνας και νομικοπολιτικών συνεπειών. Γι’ αυτό και κάθε φορά που ξένη κυβέρνηση ή κοινοβούλιο αναγνωρίζει τη Γενοκτονία των Αρμενίων, η τουρκική διπλωματία αντιδρά έντονα.
Ενώ οι ιστορικές αναλύσεις τοποθετούν την αρχή της Γενοκτονίας των Αρμενίων, ακόμα και στα τέλη του 19ου αιώνα και τη δημιουργία του τάγματος επιλέκτων Hamidiye από τον «αιματοβαμμένο» σουλτάνο Αμπντουλχαμίτ, η Τουρκία στενεύει το πλαίσιο, μιλά για γεγονότα του 1915, θέλοντας να τα εντάξει σε ένα πλαίσιο ανταπόδοσης και μεμονωμένης αντίδρασης, στρουθοκαμηλίζοντας και αγνοώντας επιδεικτικά το ιστορικό πλαίσιο και τις αποδείξεις.
Η Τουρκία στο στόχαστρο της ισραηλινής στρατηγικής συζήτησης
Η πρωτοβουλία Σάαρ έρχεται σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης στις σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας. Η αντιπαράθεση για τη Γάζα παραμένει στο προσκήνιο, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να κατηγορεί το Ισραήλ για γενοκτονία και να επιτίθεται προσωπικά στον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ωστόσο, η κρίση δεν περιορίζεται στη Γάζα.
Στο Ισραήλ ενισχύεται η άποψη ότι η Τουρκία επιχειρεί να αναβαθμίσει τον ρόλο της σε ένα νέο περιφερειακό περιβάλλον, μετά την αποδυνάμωση του Ιράν και τις αλλαγές στη Συρία.
Η Άγκυρα εμφανίζεται ενεργή στη Συρία, στη Λιβύη, στην Ανατολική Μεσόγειο, στην Ιερουσαλήμ και στον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο, ενώ η σχέση της με το Κατάρ και η στήριξή της στη Χαμάς προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία στο Ισραήλ.
Από το Ιράν στην Τουρκία
Η ισραηλινή συζήτηση για την Τουρκία έχει αλλάξει τόνο.
Αναλύσεις σε ισραηλινά μέσα ενημέρωσης και κύκλους ασφαλείας περιγράφουν την Τουρκία ως κράτος που δεν είναι τυπικά εχθρικό, αλλά θα μπορούσε να κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Η Jerusalem Post δημοσίευσε ανάλυση με τίτλο που παρουσίαζε την Τουρκία ως «το νέο Ιράν», επικαλούμενη την εκτίμηση ότι ο Ερντογάν επιχειρεί να συγκροτήσει ένα νέο σουνιτικό μπλοκ που θα μπορούσε να καλύψει μέρος του κενού που αφήνει η αποδυνάμωση της Τεχεράνης.
Αντίστοιχα, το Israel Hayom σημείωσε ότι οι ισραηλινές υπηρεσίες ασφαλείας παρακολουθούν την Τουρκία με αυξανόμενη ανησυχία, χαρακτηρίζοντάς την «κράτος καμπής» — δηλαδή χώρα που δεν είναι σήμερα επίσημος εχθρός, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων λειτουργεί και ως πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα: το Ισραήλ δείχνει ότι είναι έτοιμο να αγγίξει ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Προσωπική σύγκρουση Νετανιάχου – Ερντογάν
Η ένταση έχει πλέον περάσει και σε επίπεδο προσωπικών επιθέσεων. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου χαρακτήρισε πρόσφατα τον Ερντογάν «αντισημίτη δικτάτορα», μετά τις δηλώσεις του Τούρκου προέδρου για τις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Συρία και στον Λίβανο. Από την πλευρά του, ο Ερντογάν έχει κατηγορήσει επανειλημμένα το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα και έχει συγκρίνει την ισραηλινή κυβέρνηση με τη ναζιστική Γερμανία.
Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ίσραελ Κατς έχει επίσης υιοθετήσει σκληρή γλώσσα κατά της Τουρκίας, ενώ η αντιπαράθεση έχει επεκταθεί και σε ζητήματα όπως η Ιερουσαλήμ, η Συρία και ο ρόλος της Άγκυρας στη Μέση Ανατολή.
Η Συρία ως πεδίο ανταγωνισμού
Η Συρία παραμένει ένα από τα βασικά πεδία σύγκρουσης Ισραήλ – Τουρκίας. Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η Τουρκία έχει ενισχύσει τον ρόλο της στη χώρα, επιδιώκοντας να διαμορφώσει την επόμενη ημέρα και να κατοχυρώσει ζώνες επιρροής.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει επεκτείνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία και αντιτίθεται σε οποιαδήποτε στρατιωτική υποδομή που θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης του. Η αποδυνάμωση του Ιράν δεν έχει εξαφανίσει τις απειλές για το Ισραήλ. Αντίθετα, έχει ανοίξει τη συζήτηση για το ποιος θα επιχειρήσει να καλύψει το περιφερειακό κενό. Και σε αυτή τη συζήτηση, η Τουρκία εμφανίζεται όλο και συχνότερα ως κεντρικός παράγοντας.
Ηθική πράξη ή γεωπολιτικό εργαλείο;
Η αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων έχει από μόνη της ισχυρό ιστορικό και ηθικό βάρος.
Για δεκαετίες, Αρμένιοι και οργανώσεις μνήμης ζητούσαν από το Ισραήλ να αναγνωρίσει επίσημα ένα ιστορικό έγκλημα που συνδέεται με την έννοια της γενοκτονίας και τη διεθνή μνήμη.
Ωστόσο, η χρονική στιγμή της πρωτοβουλίας Σάαρ δίνει στην κίνηση και έναν δεύτερο χαρακτήρα: αποτελεί σαφές πολιτικό χτύπημα στην Τουρκία, σε μια περίοδο που η Άγκυρα και το Ισραήλ συγκρούονται σε πολλά μέτωπα.
Αυτό δεν αναιρεί την ιστορική βάση της αναγνώρισης. Δείχνει όμως ότι η ιστορία, στη διεθνή πολιτική, συχνά ενεργοποιείται όταν αλλάζουν οι στρατηγικές ισορροπίες.
Το ζήτημα της επιλεκτικής ηθικής
Η κίνηση του Ισραήλ αναμένεται να προκαλέσει και κριτική περί επιλεκτικής ηθικής. Το Ισραήλ επιδιώκει να αναγνωρίσει τη Γενοκτονία των Αρμενίων, την ώρα που απορρίπτει τις κατηγορίες περί γενοκτονίας για τη δική του στρατιωτική επιχείρηση στη Γάζα, συμπεριλαμβανομένης της υπόθεσης που έχει καταθέσει η Νότια Αφρική στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Η επισήμανση αυτή δεν αναιρεί την ανάγκη ιστορικής αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Δείχνει όμως ότι η απόφαση θα ενταχθεί αναπόφευκτα στη σημερινή σύγκρουση αφηγήσεων γύρω από τη Γάζα, την Τουρκία, το Ισραήλ και τη νέα περιφερειακή τάξη.
Η πρωτοβουλία Σάαρ έρχεται μετά την προσωπική δήλωση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, τον Αύγουστο του 2025, ότι αναγνωρίζει τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Εκείνη η δήλωση δεν ισοδυναμούσε με επίσημη αναγνώριση από το κράτος του Ισραήλ. Αν όμως η κυβέρνηση εγκρίνει το σχέδιο απόφασης και η Κνεσέτ το ψηφίσει, τότε η αναγνώριση θα αποκτήσει θεσμικό χαρακτήρα και θα ενταχθεί στην επίσημη ισραηλινή πολιτική.
Αυτό θα αποτελέσει ιστορική στροφή για το Ισραήλ και ταυτόχρονα νέο σημείο σύγκρουσης με την Τουρκία.
