Η εκεχειρία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν βρίσκεται ένα βήμα πριν από την κατάρρευση, με τον Ντόναλντ Τραμπ να προειδοποιεί ότι η συμφωνία «ζει με μηχανική υποστήριξη» και να της δίνει μόλις «1%» πιθανότητες επιβίωσης. Λίγες ώρες πριν αναχωρήσει για μια κρίσιμη επίσκεψη στην Κίνα, ο Αμερικανός πρόεδρος απέρριψε ως «απαράδεκτη» την ιρανική απάντηση στο αμερικανικό πλαίσιο για προσωρινή ειρήνη, ανεβάζοντας κατακόρυφα το θερμόμετρο στη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή, το Στενό του Ορμούζ παραμένει ουσιαστικά κλειστό εδώ και εβδομάδες, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες ροές ενέργειας και ενισχύοντας τους φόβους για παρατεταμένη αστάθεια στις αγορές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, η πρόταση της Τεχεράνης δεν κάλυπτε βασικό αμερικανικό αίτημα: τη δυνατότητα ΗΠΑ ή Κίνας να απομακρύνουν τα θαμμένα υπολείμματα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, κάτι που η Ουάσιγκτον θεωρεί κομβικό για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια στην περιοχή. Ο Τραμπ φέρεται να χαρακτήρισε την ιρανική απάντηση «τόσο κακή» που δεν μπήκε καν στον κόπο να τη διαβάσει μέχρι τέλους, επιλέγοντας να στείλει ένα σκληρό μήνυμα τόσο προς την ιρανική ηγεσία όσο και προς τους συμμάχους του. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα συναντηθεί με ανώτατους στρατιωτικούς αξιωματούχους για να εξεταστεί το «plan B», εάν η διπλωματία καταρρεύσει οριστικά.
Η εκεχειρία που ισχύει από τις 8 Απριλίου έχει ήδη δοκιμαστεί από αλλεπάλληλα επεισόδια στον Περσικό Κόλπο, με επιθέσεις και παρενοχλήσεις πλοίων που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ, την πιο κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία για τις παγκόσμιες εξαγωγές πετρελαίου. Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, ο διάδρομος αυτός λειτουργεί με σοβαρούς περιορισμούς, οδηγώντας σε αύξηση του κόστους μεταφοράς και ανασφάλεια στις αγορές ενέργειας. Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε δήλωση του Τραμπ αποκτά βαρύνουσα σημασία, καθώς μπορεί να πυροδοτήσει νέους γύρους κλιμάκωσης ή να προκαλέσει ντόμινο αντιδράσεων από συμμάχους και αντιπάλους.
Τραμπ, Ιράν και Κίνα: Ένα επικίνδυνο τρίγωνο
Παρά το ότι η δημόσια αντιπαράθεση δείχνει να επικεντρώνεται στο Ιράν, ο Τραμπ έχει το βλέμμα στραμμένο και στο Πεκίνο. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και κρίσιμος εταίρος της Τεχεράνης, τόσο οικονομικά όσο και τεχνολογικά, κάτι που την καθιστά αναπόσπαστο μέρος της εξίσωσης για την Ουάσιγκτον. Το ταξίδι του Αμερικανού προέδρου στο Πεκίνο συνοδεύεται από ξεκάθαρη στόχευση: να πιέσει προσωπικά τον Σι Τζινπίνγκ ώστε να περιορίσει τη στήριξη προς το Ιράν, ειδικά σε πεδία υψηλής τεχνολογίας και άμυνας.
Η αμερικανική κυβέρνηση προχώρησε ήδη σε νέο γύρο κυρώσεων κατά τριών κινεζικών δορυφορικών εταιρειών, τις οποίες κατηγορεί ότι παρείχαν στο Ιράν εικόνες και δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για στοχοποίηση αμερικανικών δυνάμεων. Οι κυρώσεις αυτές έρχονται να προστεθούν σε ένα ευρύτερο πλέγμα περιορισμών που στόχο έχουν να ανακόψουν τη μεταφορά κρίσιμης τεχνογνωσίας, στέλνοντας ταυτόχρονα μήνυμα στο Πεκίνο ότι η συνεργασία με την Τεχεράνη έχει συγκεκριμένο κόστος. Για την Κίνα, το δίλημμα γίνεται όλο και πιο έντονο, καθώς η οικονομική ωφέλεια από το φθηνό ιρανικό πετρέλαιο συγκρούεται με τον κίνδυνο μόνιμης επιδείνωσης των σχέσεων με τις ΗΠΑ.
Τραμπ και ο «πόλεμος των εκεχειριών»
Οι τελευταίες παρεμβάσεις του Τραμπ επιβεβαιώνουν ένα μοτίβο στο οποίο οι εκεχειρίες αντιμετωπίζονται περισσότερο ως τακτικά εργαλεία παρά ως σταθερά πλαίσια ειρήνευσης. Προαναγγέλλοντας δημόσια ότι η συμφωνία με το Ιράν έχει ελάχιστες πιθανότητες επιβίωσης, ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να αυξήσει την πίεση προς την Τεχεράνη, αλλά και να δείξει πυγμή στο εσωτερικό ακροατήριο, σε μια περίοδο αυξημένων πολιτικών πιέσεων. Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, ενισχύει την αβεβαιότητα και κάνει ακόμα πιο λεπτές τις ισορροπίες σε μια ήδη εκρηκτική περιοχή, όπου ένα λάθος υπολογισμένο βήμα μπορεί να οδηγήσει σε γενικευμένη ανάφλεξη.
Με τις διεθνείς αγορές να αντιδρούν νευρικά και τους συμμάχους των ΗΠΑ να ζητούν καθαρό σήμα σταθερότητας, η επόμενη κίνηση του Τραμπ θα είναι καθοριστική. Αν επιλέξει την πλήρη ρήξη με το Ιράν ή κλιμάκωση της πίεσης προς την Κίνα, το ενδεχόμενο μιας νέας μεγάλης κρίσης στη Μέση Ανατολή και στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη θα γίνει πιο ορατό από ποτέ. Αν, αντίθετα, ανοίξει δίαυλο ουσιαστικής διαπραγμάτευσης, η εύθραυστη εκεχειρία ίσως κερδίσει λίγο ακόμα χρόνο – αλλά σε κάθε περίπτωση, η εποχή της «ήρεμης θάλασσας» γύρω από το Ιράν μοιάζει πλέον οριστικά παρελθόν.
