Η Τουρκία βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο διεθνούς κριτικής για τις σοβαρές παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας, με την αρμόδια αμερικανική Επιτροπή να εισηγείται εκ νέου την ένταξή της στη «Λίστα Ειδικής Παρακολούθησης» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για το 2026. Η κίνηση αυτή «κουμπώνει» με την αυξανόμενη πίεση από ευρωπαϊκούς θεσμούς, που το τελευταίο διάστημα καταγράφουν κλιμάκωση των περιορισμών σε βάρος θρησκευτικών μειονοτήτων και ιδίως των ξένων χριστιανών στη χώρα.

Η Επιτροπή των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Διεθνή Θρησκευτική Ελευθερία (USCIRF) εισηγείται εκ νέου την ένταξη της Τουρκίας στη «Λίστα Ειδικής Παρακολούθησης» (Special Watch List) του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για «σοβαρές παραβιάσεις» της θρησκευτικής ελευθερίας, συνεχίζοντας την ίδια σύσταση που είχε διατυπώσει ήδη στην Ετήσια Έκθεσή της για το 2025. Στην ειδική ακρόαση της 14ης Αυγούστου 2025 για την ελευθερία της θρησκευτικής έκφρασης στην Τουρκία, η Επιτροπή είχε καταγράψει σειρά περιστατικών που, κατά την εκτίμησή της, συνθέτουν ένα μοτίβο συστηματικών πιέσεων σε θρησκευτικές μειονότητες και ξένους χριστιανούς εργαζόμενους.

Σύμφωνα με τη νέα ανακοίνωση, η USCIRF υπογραμμίζει ότι η σύστασή της ευθυγραμμίζεται με τις πρόσφατες ενέργειες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις εξελίξεις στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που αφορούν υποθέσεις για τη μεταχείριση ξένων χριστιανών στην Τουρκία, ιδίως όσων αντιμετώπισαν απελάσεις ή απαγόρευση εισόδου με επίκληση «αόριστων λόγων εθνικής ασφάλειας».

Πίεση για αξιοποίηση της «δυναμικής Τραμπ»

Η πρόεδρος της USCIRF, Βίκι Χάρτσλερ, προειδοποιεί ότι ο χαρακτηρισμός αλλοδαπών προτεσταντών χριστιανών ως απειλής για την εθνική ασφάλεια λειτουργεί στην πράξη ως εργαλείο εκφοβισμού της χριστιανικής κοινότητας και αποτροπής της συλλογικής λατρείας. Καλεί, παράλληλα, την αμερικανική κυβέρνηση να αξιοποιήσει τη «δυναμική» που δημιούργησε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατά τη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Σεπτέμβριο, ζητώντας να μετατραπεί σε απτή πίεση για βελτιώσεις στο πεδίο των θρησκευτικών ελευθεριών στην Τουρκία.

Η Επιτροπή ζητεί η συζήτηση για τη θρησκευτική ελευθερία να ενσωματωθεί σταθερά στην ατζέντα των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, επισημαίνοντας ότι η Ουάσινγκτον οφείλει να συνδέσει τις διμερείς συνεργασίες με σαφή βήματα της Άγκυρας για άρση των περιορισμών που αντιμετωπίζουν οι θρησκευτικές μειονότητες.

Νόμοι, πολιτικές και πεδία παραβιάσεων

Στην ανακοίνωσή της, η USCIRF τονίζει ότι στην Τουρκία εξακολουθούν να ισχύουν νόμοι και πολιτικές που περιορίζουν ουσιωδώς τη θρησκευτική ελευθερία των μη μουσουλμανικών και μη σουνιτικών κοινοτήτων. Μεταξύ άλλων, αναφέρονται:

  • Εμπόδια στην εκπαίδευση χριστιανικού κλήρου στο εσωτερικό της χώρας και η συνεχιζόμενη μη λειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, που έχει εξελιχθεί σε σύμβολο θεσμικής καταστολής της θρησκευτικής αυτονομίας.
  • Δυσχέρειες στην καταχώριση και αναγνώριση χώρων λατρείας Αλεβιτών, Προτεσταντών και Μαρτύρων του Ιεχωβά, καθώς και στην απόκτηση νομικής προσωπικότητας και πλήρους αυτονομίας από θρησκευτικές κοινότητες, γεγονός που επηρεάζει την ιδιοκτησία, τη διαχείριση περιουσίας και την καθημερινή λειτουργία τους.

Η Έκθεση του 2025 κατέγραφε επίσης ότι οι αρχές συνεχίζουν να παρακολουθούν την online δραστηριότητα πολιτών και μελών μειονοτήτων για σχόλια που θεωρούνται «προσβλητικά» ή «απειλητικά» σε σχέση με το Ισλάμ ή την εθνική ασφάλεια, με κίνδυνο ποινικών διώξεων. Επιπλέον, γίνεται αναφορά στις επιπτώσεις της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας σε τμήματα της βόρειας Συρίας και του βόρειου Ιράκ, όπου –κατά την USCIRF– οι επιχειρήσεις κατά κουρδικών στόχων έχουν επιβαρύνει τη θέση ευάλωτων χριστιανικών και άλλων θρησκευτικών κοινοτήτων.

Εμπλοκή Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και ΕΔΑΔ

Ο αντιπρόεδρος της USCIRF, Ασίφ Μαχμούντ, χαιρετίζει τις πρόσφατες κινήσεις ευρωπαϊκών θεσμών και ζητεί από την Ουάσινγκτον να αναδείξει, στο πλαίσιο των διμερών σχέσεων με την Άγκυρα, τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι θρησκευτικές μειονότητες στην πρόσβαση σε χώρους λατρείας και στον κλήρο. Ειδική αναφορά γίνεται στα ζητήματα νόμιμης διαμονής ξένων θρησκευτικών λειτουργών και στους περιορισμούς που επιβάλλονται σε θεολογικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένης της Σχολής της Χάλκης.

Στις 12 Φεβρουαρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε με συντριπτική πλειοψηφία (502 ψήφοι υπέρ, 2 κατά) ψήφισμα που καταδικάζει την Τουρκία για τις απελάσεις και τις απαγορεύσεις εισόδου σε ξένους χριστιανούς εργαζόμενους και ιεραποστόλους, οι οποίοι είχαν νόμιμη διαμονή αλλά χαρακτηρίστηκαν αιφνιδίως «απειλή για την εθνική ασφάλεια». Το ψήφισμα καλεί την Άγκυρα να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία θρησκείας ή πεποιθήσεων και να επιτρέψει την επιστροφή όσων εκδιώχθηκαν, ενώ την ίδια στιγμή το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει αποφασίσει να εξετάσει τουλάχιστον 20 υποθέσεις ξένων χριστιανών που εξορίστηκαν ή αποκλείστηκαν από την επανείσοδό τους στην Τουρκία.

Τι σημαίνει η «Λίστα Ειδικής Παρακολούθησης»

Η USCIRF υπενθυμίζει ότι είχε εντάξει την Τουρκία στη δική της «Watch List» ήδη από το 2009, ενώ το 2012 είχε φτάσει στο σημείο να εισηγηθεί τον πιο αυστηρό χαρακτηρισμό της χώρας ως «Country of Particular Concern» (CPC), δηλαδή μεταξύ των κρατών με τις πιο σοβαρές και συστηματικές παραβιάσεις θρησκευτικής ελευθερίας διεθνώς. Στις πιο πρόσφατες ετήσιες εκθέσεις της, η Επιτροπή συστήνει σταθερά την τοποθέτηση της Τουρκίας στη «Special Watch List» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επισημαίνοντας ότι οι παραβιάσεις είναι «σοβαρές», αν και δεν έχουν ακόμη φτάσει –κατά την αξιολόγησή της– στο επίπεδο των «συστηματικών, συνεχιζόμενων και ιδιαίτερα ειδεχθών» που δικαιολογούν CPC.

Η ένταξη σε αυτή τη λίστα δεν συνεπάγεται αυτομάτως κυρώσεις, αλλά ανοίγει τον δρόμο για αυξημένο διπλωματικό κόστος και συνδέεται με την υποχρέωση της αμερικανικής κυβέρνησης να εξετάσει στοχευμένα μέτρα πίεσης, εφόσον η χώρα δεν προχωρήσει σε βελτιώσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η USCIRF καλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να συνεργαστούν τόσο με ευρωπαϊκούς εταίρους όσο και με διεθνείς οργανισμούς, ώστε να υπάρξει συντονισμένη ανάδειξη των προβλημάτων πρόσβασης σε χώρους λατρείας, κλήρο και θεολογική εκπαίδευση για τις θρησκευτικές μειονότητες στην Τουρκία.