Ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ βρέθηκε στο επίκεντρο μιας εκρηκτικής αντίφασης στην Ουάσιγκτον, όταν κατήγγειλε δημόσια τις ιρανικές επιθέσεις με πυρομαχικά διασποράς εναντίον του Ισραήλ, την ώρα που η επίσημη πολιτική του Πενταγώνου εξακολουθεί να τα θεωρεί «νόμιμα» όπλα με στρατιωτική χρησιμότητα. Η τοποθέτησή του φωτίζει το ηθικό και πολιτικό αδιέξοδο μιας Αμερικής που καταδικάζει τη χρήση των ίδιων όπλων από τους αντιπάλους της, αλλά τα διατηρεί στο οπλοστάσιό της και τα μεταβιβάζει σε συμμάχους όπως η Ουκρανία.
Στο βίντεο που ανήρτησε η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, ο ναύαρχος καταγγέλλει την «απερίσκεπτη επίθεση» του «ιρανικού καθεστώτος» με πυραύλους διασποράς κατά κατοικημένων γειτονιών στο Τελ Αβίβ, χαρακτηρίζοντας τα πυρομαχικά διασποράς «εκ φύσεως αδιάκριτο» είδος οπλισμού. Υπενθυμίζει ότι οι βόμβες αυτές διαλύονται στον αέρα και σκορπούν δεκάδες ή εκατοντάδες μικρότερα εκρηκτικά, ένα ποσοστό των οποίων, περίπου 20%, δεν εκρήγνυται αμέσως, μετατρέποντας ολόκληρες περιοχές σε ναρκοπέδια για δεκαετίες. Πρόκειται για εικόνες που επανέρχονται δραματικά από τη Συρία μέχρι την Υεμένη, καθώς ομάδες αποναρκοθέτησης συνεχίζουν να εξουδετερώνουν «τυφλά» πυρομαχικά που παραμονεύουν σε χωράφια και χωριά.
Ο ναύαρχος απέναντι στο Πεντάγωνο
Το επίμαχο βίντεο του ναυάρχου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την επίσημη γραμμή που χάραξε το Πεντάγωνο ήδη από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ. Το 2017, ο τότε αναπληρωτής υπουργός Άμυνας Πάτρικ Σάναχαν υπέγραψε υπόμνημα που χαρακτήριζε τα πυρομαχικά διασποράς «νόμιμα όπλα με σαφή στρατιωτική χρησιμότητα», ακυρώνοντας προηγούμενη απόφαση που προέβλεπε την πλήρη κατάργησή τους έως το 2019 λόγω του κινδύνου για αμάχους. Ακόμη νωρίτερα, το 2008, ο υπουργός Άμυνας Ρόμπερτ Γκέιτς είχε δώσει στο Πεντάγωνο προθεσμία δέκα ετών για να βρει ασφαλέστερες εναλλακτικές: τα νέα πυρομαχικά θα έπρεπε να αφήνουν στο έδαφος λιγότερο από 1% μη εκραγέντα «μικροβλήματα».
Στο ίδιο πλαίσιο, οι παλαιότερες βόμβες διασποράς επιτρεπόταν να χρησιμοποιηθούν μόνο κατόπιν έγκρισης τεσσάρων αστέρων διοικητών μάχης, με στόχο να περιοριστεί δραστικά η χρήση τους. Όμως το υπόμνημα Σάναχαν ανέτρεψε τους χρονικούς περιορισμούς, κρατώντας τα πυρομαχικά αυτά διαθέσιμα επ’ αόριστον για τους διοικητές, με τον ίδιο να επικαλείται ένα χρόνο αργότερα την απειλή της Βόρειας Κορέας ως επιχείρημα για τη διατήρησή τους. Σήμερα, η παρουσία του ναυάρχου Κούπερ στο κέντρο των επιχειρήσεων εναντίον του Ιράν φέρνει αυτή την αντίφαση στην επιφάνεια: ένας κορυφαίος αξιωματικός αποδοκιμάζει δημοσίως όπλα που το ίδιο το υπουργείο του υπερασπίζει θεσμικά.
Ο ναύαρχος, το Πεντάγωνο και ο «πόλεμος των δύο μέτρων»
Το ηθικό πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό, αλλά αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες αποφάσεις της Ουάσιγκτον. Παρότι οι ΗΠΑ δεν έχουν υπογράψει τη Σύμβαση για τα Πυρομαχικά Διασποράς του 2010 – όπως και η Ρωσία, το Ισραήλ και το Ιράν – δηλώνουν ότι σέβονται τις ανησυχίες για την προστασία των αμάχων, την ίδια στιγμή που διατηρούν ένα σημαντικό απόθεμα τέτοιων όπλων. Σύμφωνα με κυβερνητικά αρχεία, η τελευταία καταγεγραμμένη χρήση αμερικανικών πυρομαχικών διασποράς από τις ίδιες τις ΗΠΑ ήταν τον Δεκέμβριο του 2009 στην Υεμένη, όταν εκτοξεύθηκαν πύραυλοι Tomahawk με βομβίδια κατά υπόπτων στρατοπέδων της Αλ Κάιντα.
Η συνέχεια, όμως, γράφτηκε στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η κυβέρνηση Μπάιντεν δεν επιχείρησε να ανατρέψει την απόφαση Σάναχαν· αντίθετα, προχώρησε σε μαζική μεταφορά πυρομαχικών διασποράς στο Κίεβο για χρήση εναντίον των ρωσικών δυνάμεων. Από τον Ιούλιο του 2023, όταν ο Λευκός Οίκος έδωσε εντολή για αποστολή ειδικών πυρομαχικών πυροβολικού με 88 υποπυρομαχικά έκαστο, μέχρι τις αποστολές του 2024 με οβίδες που διασπείρουν δεκάδες αντιανθρώπινες νάρκες και χιλιάδες αντιαρματικά ναρκοπέδια σε μορφή βολής πυροβολικού, οι ΗΠΑ έχουν τροφοδοτήσει την Ουκρανία με πάνω από 100.000 τέτοια βλήματα. Την ίδια ώρα, η Ρωσία κάνει εκτεταμένη χρήση παρόμοιων όπλων στο ουκρανικό έδαφος, εδραιώνοντας μια εικόνα «κανονικοποίησης» της βαρβαρότητας, όπου οι κανόνες του διεθνούς δικαίου υποχωρούν μπροστά στην πίεση του πεδίου της μάχης.
Όταν ο ναύαρχος συναντά το Κογκρέσο και το Ιράν
Στο Κογκρέσο, η τελευταία σοβαρή προσπάθεια να επιβληθεί απαγόρευση χρήσης πυρομαχικών διασποράς από το Πεντάγωνο κατέρρευσε θεαματικά τον Ιούνιο του 2024: η πρόταση νόμου απορρίφθηκε στη Βουλή με ψήφους 129 υπέρ έναντι 284 κατά. Το μήνυμα προς τον στρατό ήταν σαφές: οι πολιτικοί δεν είναι διατεθειμένοι να αφαιρέσουν από τα χέρια των διοικητών ένα όπλο που θεωρείται κρίσιμο για επιχειρήσεις εναντίον ισχυρών αντιπάλων. Έτσι, όταν ο ναύαρχος Κούπερ καταγγέλλει την ιρανική χρήση πυρομαχικών διασποράς – επιθέσεις που η Τεχεράνη έχει εξαπολύσει επανειλημμένα εναντίον του Ισραήλ, σε κρίσιμες στιγμές της τρέχουσας σύρραξης στη Μέση Ανατολή – η Ουάσιγκτον βρίσκεται εκτεθειμένη στην κατηγορία των «δύο μέτρων και δύο σταθμών», σύμφωνα με τους New York Times.
Οι εικόνες με φλεγόμενα ίχνη στον ουρανό πάνω από το Τελ Αβίβ συνοδεύονται, για τους επικριτές των ΗΠΑ, από τις εικόνες της Ουκρανίας, της Υεμένης και της Συρίας. Οι πολέμιοι των πυρομαχικών διασποράς διεθνώς υποστηρίζουν ότι, όσο η υπερδύναμη αρνείται να υπογράψει τη διεθνή σύμβαση και συνεχίζει να εξοπλίζει συμμάχους με αυτά, κάθε καταγγελία προς αντιπάλους όπως το Ιράν κινδυνεύει να εκληφθεί ως υποκριτική. Η σιωπή του υπουργείου Άμυνας στις ερωτήσεις για το σχόλιο του ναυάρχου Κούπερ ενισχύει την αίσθηση μιας βαθιάς αμηχανίας σε ένα Πεντάγωνο που καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε επιχειρησιακές ανάγκες, πολιτικές πιέσεις και μια αμφισβητούμενη ηθική πυξίδα.
