Ο Λίβανος βρίσκεται ξανά σε ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι, καθώς κυβέρνηση, ΗΠΑ και Ισραήλ βλέπουν στην αποδυναμωμένη Χεζμπολάχ μια ιστορική ευκαιρία για τον αφοπλισμό της, την ώρα που η Τεχεράνη παλεύει με βαθιά κρίση και αναταραχή. Την ίδια στιγμή, ο φόβος ενός νέου πολέμου με το Ισραήλ και μιας εσωτερικής σύγκρουσης παραλύει την πολιτική σκηνή της Βηρυτού, ενώ χιλιάδες Λιβανέζοι εγκαταλείπουν για ακόμη μια φορά τα σπίτια τους.

Τις τελευταίες εβδομάδες, ο Λίβανος έχει βυθιστεί σε μια νέα φάση αστάθειας μετά τις επιθέσεις της Χεζμπολάχ εναντίον του Ισραήλ, που προκάλεσαν σφοδρά ισραηλινά αντίποινα και μαζικό κύμα εκτοπισμού αμάχων από τον νότο. Η κυβέρνηση στη Βηρυτό, η οποία ήδη αντιμετωπίζει μια πολυεπίπεδη οικονομική και πολιτική κατάρρευση, κατηγορεί ανοιχτά τη φιλοϊρανική οργάνωση ότι σύρει τη χώρα σε μια σύγκρουση «αυτοκτονικού» χαρακτήρα, αγνοώντας, όπως σημειώνουν υπουργοί, τη βούληση της πλειοψηφίας των πολιτών. Παράλληλα, ο Λιβανικός Στρατός εμφανίζεται ανεπαρκώς εξοπλισμένος για να επιβάλει τις αποφάσεις της κυβέρνησης στο πεδίο, αφήνοντας ένα επικίνδυνο κενό ισχύος ανάμεσα στο κράτος και την οργάνωση.

Λίβανος, Χεζμπολάχ και το «παράθυρο ευκαιρίας»

Η Τεχεράνη, στριμωγμένη από οικονομική κρίση και εσωτερικές διαδηλώσεις, έχει περιορισμένη δυνατότητα να χρηματοδοτεί τη Χεζμπολάχ, γεγονός που επιδεινώνει τις οικονομικές πιέσεις στο σιιτικό κίνημα. Δυτικοί διπλωμάτες και Λιβανέζοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η συνδυασμένη φθορά από τον πόλεμο, τις στοχευμένες ισραηλινές επιθέσεις κατά της ηγεσίας της οργάνωσης και τη μείωση ιρανικής στήριξης δημιουργεί ένα σπάνιο «παράθυρο ευκαιρίας» για τον περιορισμό ή ακόμη και τον αφοπλισμό της. Ωστόσο, προειδοποιούν πως οποιαδήποτε βεβιασμένη κίνηση μπορεί να προκαλέσει εσωτερική ανάφλεξη, αν η Χεζμπολάχ νιώσει ότι απειλείται η επιβίωσή της.

Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα ανεχθεί τη διατήρηση ενός βαριά οπλισμένου φιλοϊρανικού θύλακα στα βόρεια σύνορά του και απειλεί με βαθύτερη χερσαία εισβολή στον Λίβανο για να ολοκληρώσει την αποστρατιωτικοποίηση της Χεζμπολάχ. Ήδη, δεκάδες χιλιάδες έφεδροι έχουν αναπτυχθεί κοντά στα σύνορα, ενώ ισραηλινές επιχειρήσεις έχουν καταστρέψει σημαντικό μέρος του οπλοστασίου και της στρατιωτικής δομής της οργάνωσης μετά την εκεχειρία του 2024. Η στρατηγική αυτή συνδυάζεται με έντονες πιέσεις προς τη Βηρυτό να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις περί αφοπλισμού της οργάνωσης, με την Ουάσιγκτον να συνδέει ανοιχτά την οικονομική βοήθεια και τη στήριξη προς τον Λίβανο με συγκεκριμένα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Λίβανος: κοινωνία διχασμένη, κράτος σε δοκιμασία

Στο εσωτερικό του Λιβάνου, η Χεζμπολάχ παραμένει βαθιά ριζωμένη σε τμήματα της σιιτικής κοινότητας, καθώς τα δίκτυα κοινωνικής πρόνοιας που έχει αναπτύξει –από ιατροφαρμακευτική περίθαλψη μέχρι επιδοτούμενα τρόφιμα και ρεύμα– καλύπτουν εδώ και χρόνια κενά που το κράτος αδυνατεί να καλύψει. Για πολλούς κατοίκους του νότου, η οργάνωση εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως «ασπίδα» απέναντι στο Ισραήλ, παρά τη φθορά που υπέστη από τον προηγούμενο πόλεμο και την κριτική για τις τελευταίες επιθέσεις που έφεραν νέες καταστροφές. Όμως, η κόπωση από τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις, η κατάρρευση της οικονομίας και η μαζική φυγή νέων στο εξωτερικό τροφοδοτούν μια αυξανόμενη δυσαρέσκεια, ακόμη και μέσα σε άλλοτε παραδοσιακά προπύργια της οργάνωσης, σύμφωνα με τους New York Times.

Στο παρασκήνιο, αναλυτές επισημαίνουν ότι η Χεζμπολάχ δεν είναι πλέον το μονολιθικό σχήμα του παρελθόντος: οι απώλειες ανώτερων διοικητών και η ενισχυμένη παρουσία στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης στις στρατιωτικές της δομές έχουν οξύνει τις τριβές ανάμεσα στη στρατιωτική και την πολιτική πτέρυγα. Αυτές οι εσωτερικές εντάσεις, σε συνδυασμό με την πίεση της Δύσης και τις προσδοκίες ενός μεγάλου τμήματος της λιβανέζικης κοινωνίας για ένα κράτος που θα μονοπωλεί τη χρήση βίας, καθιστούν την επόμενη περίοδο κρίσιμη για το αν ο Λίβανος θα κατορθώσει να ανακτήσει την κυριαρχία του ή θα βυθιστεί σε έναν νέο φαύλο κύκλο σύγκρουσης και εξάρτησης από ξένους προστάτες.