Το νέο αιματηρό κεφάλαιο για τα καρτέλ στο Μεξικό: Τι σημαίνει η εξόντωση του πιο αιμοσταγούς αρχηγού

Οι μέρες μετά την εξόντωση του διαβόητου «Ελ Μέντσο» βυθίζουν το Μεξικό σε μια νέα, πιο χαοτική φάση του πολέμου κατά των ναρκωτικών, καθώς τα πανίσχυρα καρτέλ αναδιατάσσουν βίαια τον χάρτη της εξουσίας. Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα Σερβάντες, ο άνθρωπος που μετέτρεψε το καρτέλ της Νέας Γενιάς του Χαλίσκο (CJNG) σε μία από τις ισχυρότερες εγκληματικές μηχανές του πλανήτη, έπεσε νεκρός από τα πυρά ειδικών δυνάμεων, αλλά το κενό εξουσίας που αφήνει προμηνύει κλιμάκωση της βίας αντί για ειρήνευση.

Η Γουαδαλαχάρα και άλλα μεγάλα αστικά κέντρα έγιναν σκηνικό εμπρησμών, μπλόκων σε δρόμους και επιθέσεων κατά επιχειρήσεων, σε μια επίδειξη δύναμης από ένα καρτέλ που δείχνει ότι, παρά το πλήγμα στην ηγεσία του, παραμένει ικανό να παραλύει ολόκληρες περιοχές.

Η επιχείρηση που οδήγησε στην εξόντωση του «Ελ Μέντσο» ξεκίνησε από ένα απομονωμένο καταφύγιο σε ορεινή περιοχή της Χαλίσκο, όπου ειδικές δυνάμεις του στρατού εντόπισαν τον αρχηγό του CJNG, μετά από πολύμηνη παρακολούθηση και πληροφορίες για στενό του πρόσωπο. Η καταδίωξη κατέληξε σε σφοδρή ανταλλαγή πυρών σε δασική ζώνη, με τους κομάντο να εντοπίζουν τον Οσεγκέρα κρυμμένο στη βλάστηση, ενώ οι άνδρες του είχαν στην κατοχή τους ακόμη και ρουκετοβόλο, το ίδιο όπλο που είχε χρησιμοποιηθεί το 2015 για την κατάρριψη στρατιωτικού ελικοπτέρου. Για τις αρχές του Μεξικού, η εξόντωση του πλέον καταζητούμενου βαρόνου των ναρκωτικών παρουσιάζεται ως ιστορική νίκη, όμως η εμπειρία δεκαετιών πολέμου κατά των καρτέλ δείχνει ότι κάθε «κεφάλι του τέρατος» που κόβεται συχνά ακολουθείται από πολλαπλά νέα.

Νέος πόλεμος διαδοχής στα καρτέλ του Μεξικού

Το CJNG δεν έχει ξεκάθαρο διάδοχο, σε αντίθεση με το καρτέλ της Σιναλόα που παραδοσιακά αναπαράγει την ηγεσία του μέσα από οικογενειακές δομές, κι αυτό κάνει τους ειδικούς να μιλούν για επικείμενη βίαιη διάσπαση. Ισχυροί διοικητές, όπως ο «Ελ Χαρντινέρο» και ο «Ελ RR», ελέγχουν ήδη αυτόνομες, γεωγραφικά αποσπασμένες φράξιες και κρίσιμους διαδρόμους προς τα σύνορα με τις ΗΠΑ, γεγονός που μειώνει την ανάγκη τους να συναινέσουν σε μια ενιαία, κεντρική ηγεσία. Η εκτίμηση οργανισμών ασφάλειας είναι ότι ο εσωτερικός πόλεμος μέσα στο καρτέλ CJNG θα ξεσπάσει σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα, με μάχες μεταξύ φράξεων για τον έλεγχο περιοχών, δικτύων εκβιασμού και διαδρομών διακίνησης.

Τα κενά εξουσίας δεν θα τα εκμεταλλευτούν μόνο οι «βαρόνοι» του ίδιου καρτέλ, αλλά και αντίπαλες οργανώσεις, από τα Ενωμένα Καρτελ στη Μιτσοακάν έως το καρτέλ της Σάντα Ρόσα ντε Λίμα και τους συμμάχους τους από τη Σιναλόα στη Γκουαναχουάτο. Ήδη, στη Μιτσοακάν, η εξασθένιση της κεντρικής διοίκησης του CJNG θεωρείται ευκαιρία για τους αντιπάλους του να ανατρέψουν μια πολυετή ισορροπία τρόμου και να επανακαταλάβουν εδάφη που είχαν χαθεί μέσα από αιματηρές συγκρούσεις. Όμως το τίμημα για τους πολίτες του Μεξικού προδιαγράφεται βαρύ: οι διαρρηγμένες συμφωνίες «συμβίωσης» με τις τοπικές κοινωνίες και επιχειρήσεις θα αντικατασταθούν από νέα κύματα απαγωγών, κλοπών οχημάτων και εκβιασμών, καθώς οι φράξιες θα αναζητήσουν φρέσκες πηγές εσόδων.

Το καρτέλ-πολυεθνική και το αδιέξοδο της καταστολής

Το καρτέλ της Νέας Γενιάς του Χαλίσκο είχε εξελιχθεί σε μια εγκληματική «πολυεθνική», με δεκάδες θυγατρικές ομάδες σε όλο το Μεξικό και δραστηριότητες που ξεπερνούν κατά πολύ το κλασικό εμπόριο ναρκωτικών. Από τη διακίνηση συνθετικών ουσιών όπως μεθαμφεταμίνη και φαιντανύλη προς τις ΗΠΑ, μέχρι την εκμετάλλευση του αγροτικού πλούτου (ακόμη και των αβοκάντο που φτάνουν στο αμερικανικό τραπέζι), τη λαθραία μεταφορά μεταναστών και τον συστηματικό εκβιασμό μικρών επιχειρήσεων, το CJNG έχει απλώσει τα πλοκάμια του σε κάθε κερδοφόρο δραστηριότητα. Η δομή αυτή μοιάζει περισσότερο με χαλαρή ομοσπονδία εγκληματικών φράξεων παρά με πυραμιδικό οργανισμό, γεγονός που καθιστά τη φυσική εξόντωση του αρχηγού περισσότερο συμβολική και λιγότερο ικανή να αποδομήσει τον πραγματικό μηχανισμό ισχύος, σύμφωνα με τους New York Times.

Έτσι, η συζήτηση στο Μεξικό και στις ΗΠΑ αναθερμαίνεται: μπορούν οι στοχευμένες επιχειρήσεις κατά των ηγετών των καρτέλ να αλλάξουν ουσιαστικά την καθημερινότητα των πολιτών ή απλώς αναδιανέμουν την ισχύ μεταξύ ακόμη πιο αδίστακτων παικτών. Έπειτα από έξι δεκαετίες «πολέμου κατά των ναρκωτικών», το παράδειγμα του «Ελ Μέντσο» δείχνει ότι η εξόντωση ενός ακόμη «τελευταίου μεγάλου βαρόνου» πιθανότατα θα συνοδευτεί από μια ακόμη, πιο κατακερματισμένη και απρόβλεπτη φάση βίας, μέσα σε ένα Μεξικό που παραμένει εγκλωβισμένο ανάμεσα σε ισχυρά καρτέλ και σε διεθνείς πιέσεις για σκληρή καταστολή.