Η Ευρωπαϊκή Ένωση σφίγγει τον κλοιό γύρω από το πετρέλαιο που εξάγει η Ρωσία μέσω της λεγόμενης «σκιώδους αρμάδας» δεξαμενόπλοιων, απειλώντας ευθέως τη βασική πηγή χρηματοδότησης του πολέμου στην Ουκρανία. Οι Βρυξέλλες εξετάζουν πλέον ένα πλήρες μπλόκο στις θαλάσσιες υπηρεσίες (ασφάλιση, μεταφορά) για το ρωσικό πετρέλαιο, την ώρα που η οικονομία της Μόσχας εμφανίζει ολοένα και πιο έντονα σημάδια κόπωσης.
Η δραματική πτώση των ρωσικών πετρελαϊκών εσόδων, κατά 50% τον Ιανουάριο σε σχέση με έναν χρόνο πριν, μετά τις αμερικανικές κυρώσεις σε Rosneft και Lukoil, αναγκάζει τη Μόσχα να πουλάει με εκπτώσεις άνω των 20 δολαρίων το βαρέλι.
Η απόφαση της Ινδίας να περιορίσει τις αγορές ρωσικού πετρελαίου υπέρ των εισαγωγών από ΗΠΑ και πιθανώς Βενεζουέλα στερεί από τη Ρωσία έναν κρίσιμο πελάτη, εντείνοντας τον κίνδυνο κρίσης ρευστότητας στο εσωτερικό. Παράλληλα, η κατάσχεση δεξαμενόπλοιων όπως το Marinera από τις ΗΠΑ και η πρόσφατη επιχείρηση του γαλλικού ναυτικού στο τάνκερ Grinch στη Μεσόγειο, δείχνουν ότι η Δύση είναι έτοιμη να κυνηγήσει μέχρι τέλους τη «σκιώδη» αρμάδα.
Η «σκιώδης αρμάδα» της Ρωσίας στο στόχαστρο
Μετά την εισβολή του Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία έστησε ένα παραλληλικό σύστημα θαλάσσιων μεταφορών, αγοράζοντας παλαιά δεξαμενόπλοια μέσω μεσολαβητών και ταΐζοντάς τα με ρωσική κρατική ασφάλιση, υπό σημαίες ευκαιρίας από χώρες όπως το Καμερούν, η Σιέρα Λεόνε και τα Κομόρες. Στόχος ήταν να μειωθεί η εξάρτηση από δυτικούς ασφαλιστές και να κρυφθεί η προέλευση του φορτίου, καθώς σχεδόν τα μισά ρωσικά πετρελαϊκά φορτία – περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως – διέρχονται από ευρωπαϊκά ύδατα προς διυλιστήρια σε Ινδία, Κίνα και Τουρκία. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καταγγέλλουν ότι πολλά από αυτά τα πλοία δεν τηρούν βασικά πρότυπα ασφάλειας και, όταν αλλάζουν σημαίες εν πλω όπως το Marinera, μπορούν να χαρακτηριστούν «άσημα» και να νηοψυχογραφηθούν με βάση το διεθνές ναυτικό δίκαιο.
Ταυτόχρονα, η Ουκρανία κλιμακώνει τη δική της εκστρατεία κατά της «σκιώδους αρμάδας», με επιθέσεις σε τουλάχιστον εννέα ρωσικά ή συνδεδεμένα δεξαμενόπλοια από τα τέλη Νοεμβρίου, χρησιμοποιώντας ναυ drones, αερο drones και νάρκες. Η διπλή πίεση – από τις δυτικές κυρώσεις και τα ουκρανικά πλήγματα – ανεβάζει δραστικά το κόστος μεταφοράς για τη Ρωσία, επιβεβαιώνοντας αναλυτές που χαρακτηρίζουν τις θαλάσσιες ροές πετρελαίου «αχίλλειο πτέρνα» της Μόσχας.
Η Ρωσία σε οικονομικό και πολιτικό αδιέξοδο
Παρά τον πόλεμο φθοράς στην οικονομία, το Κρεμλίνο δεν δείχνει διάθεση υποχώρησης από τις μαξιμαλιστικές του απαιτήσεις, με τον Σεργκέι Λαβρόφ να απορρίπτει τις δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας που ζητά το Κίεβο και να ζητά ουσιαστικά αλλαγή καθεστώτος στην Ουκρανία. Ωστόσο, Ρώσοι αξιωματούχοι Οικονομικών προειδοποιούν τον Βλαντιμίρ Πούτιν ότι ως το καλοκαίρι μπορεί να ξεσπάσει κρίση, καθώς τα έσοδα μειώνονται, το έλλειμμα διογκώνεται και το τραπεζικό σύστημα πιέζεται από υψηλά επιτόκια και εταιρικό δανεισμό για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Στη Μόσχα, επιχειρηματίες μιλούν για «τρεις-τέσσερις μήνες» μέχρι να φανεί η πλήρης έκταση της κρίσης, με εκτίναξη του πραγματικού πληθωρισμού πολύ πάνω από το επίσημο 6%, παρά τα επιτόκια στο 16%, μαζικά λουκέτα στην εστίαση και χιλιάδες απολύσεις. Την ίδια στιγμή, η Ρωσία προσπαθεί να κρατήσει τον πρόεδρο Τραμπ «στην πλευρά της» στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου, φοβούμενη ότι σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον τη θεωρήσει υπεύθυνη για κωλυσιεργία, θα ακολουθήσει νέο, σκληρότερο πακέτο κυρώσεων στην ενέργεια.
Η Ρωσία εγκλωβισμένη στη «σκιά» της
Παρά τις πιέσεις, μόνο ένα μέρος του ρωσικού πετρελαίου βρίσκεται υπό κυρώσεις, επιτρέποντας σε δυτικές εταιρείες να συνεχίσουν τις μεταφορές όσο τηρείται το πλαφόν τιμής που επέβαλε η Ε.Ε. τον Δεκέμβριο του 2022. Όμως οι αμερικανικές κυρώσεις σε Rosneft και Lukoil, που κάλυψαν πλέον το 80% της συνολικής παραγωγής, ανάγκασαν τη Ρωσία να βασιστεί ακόμη περισσότερο στη «σκιώδη» αρμάδα της για να διοχετεύσει πετρέλαιο μέσω Βαλτικής και Μαύρης Θάλασσας προς Ινδία, Τουρκία και Κίνα.
Μπροστά στο σφίξιμο του ελέγχου, εμφανίστηκαν από το πουθενά δύο νέα ενδιάμεσα trading houses με έδρα στα ΗΑΕ – η Redwood Global Supply FZE LLC και η Alghaf Marine DMCC – που μέσα σε έναν μήνα εκτοξεύθηκαν σε βασικούς εξαγωγείς ρωσικού πετρελαίου, διακινώντας 757.000 και 174.000 βαρέλια ημερησίως αντίστοιχα, από μηδενικές ποσότητες πριν. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν αποκλείουν ότι, αν τρίτες χώρες αναγκαστούν να διαγράψουν από τα νηολόγιά τους δεξαμενόπλοια της σκιώδους αρμάδας, η Ρωσία θα εξαναγκαστεί να τα νηολογήσει με ρωσική σημαία, κάτι που θα τα καταστήσει πιο εύκολο στόχο για κυρώσεις αλλά και θα αυξήσει τον κίνδυνο ευθείας σύγκρουσης σε ενδεχόμενες νηοψίες.
