Η κυβέρνηση του Αντρέι Μπάμπις βάζει την Τσεχία σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης με το NATO, καθώς το νέο προσχέδιο προϋπολογισμού ρίχνει τον πυρήνα των αμυντικών δαπανών κάτω από το όριο του 2% του ΑΕΠ, μόλις έναν χρόνο αφού όλοι οι σύμμαχοι πέτυχαν τον στόχο.

Η περικοπή περίπου 900 εκατ. ευρώ από την άμυνα, σε σχέση με το προηγούμενο σχέδιο για το 2026, αιτιολογείται από την Πράγα ως «διόρθωση σπατάλης» και προστασία της υγείας και του κοινωνικού κράτους, όμως στους διαδρόμους της Συμμαχίας μεταφράζεται ως επικίνδυνη οπισθοδρόμηση. Την ίδια στιγμή, ο Τσέχος ΥΠΕΞ Πέτρ Μάτσινκα επιμένει ότι η χώρα θα «πιάσει» τελικά το 2% του ΑΕΠ, παρά το γεγονός ότι το επίσημο κονδύλι για τον σκληρό στρατιωτικό κορμό περιορίζεται στο 1,8%.

NATO και δημιουργική λογιστική στην Τσεχία

Πίσω από τους αριθμούς, η Τσεχία επιχειρεί ένα παιχνίδι δημιουργικής λογιστικής για να εμφανιστεί ότι τηρεί τις δεσμεύσεις της στο NATO. Το σχέδιο προβλέπει τυπικά δαπάνες 2,1% του ΑΕΠ για την άμυνα, αλλά περίπου 0,34 ποσοστιαίες μονάδες –περίπου 1,2 δισ. ευρώ– προέρχονται από άλλα υπουργεία, όπως το Μεταφορών, με εμβληματικό παράδειγμα την ολοκλήρωση του αυτοκινητοδρόμου D11 προς τα πολωνικά σύνορα, έργο που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί «σκληρή» στρατιωτική δαπάνη. Αντίστοιχα τεχνάσματα είχαν δοκιμάσει και άλλες χώρες, όπως η Ιταλία με τη γέφυρα προς τη Σικελία, αλλά εγκαταλείφθηκαν μετά τις αντιδράσεις των ΗΠΑ, κάτι που προμηνύει πως και η Πράγα δύσκολα θα «ξεγλιστρήσει» χωρίς πολιτικό κόστος.

Η στροφή της Τσεχίας έρχεται σε πλήρη αναντιστοιχία με τη νέα συμφωνία του NATO, που προβλέπει αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, εκ των οποίων το 3,5% να κατευθύνεται σε καθαρά στρατιωτικές επενδύσεις. Διπλωμάτες της Συμμαχίας προειδοποιούν ότι, μετά τη Σύνοδο της Χάγης όπου η Ισπανία δέχθηκε πυρά επειδή δεν δεσμεύθηκε στο 5%, η παραμονή ή η επιστροφή κοντά στο 2%, πόσο μάλλον η υποχώρηση κάτω από αυτό, στέλνει το αντίθετο μήνυμα από αυτό που ζητά ο Ντόναλντ Τραμπ από τους Ευρωπαίους συμμάχους. «Ο Ρούτε δεν θα το αφήσει να περάσει», σημειώνει χαρακτηριστικά διπλωμάτης του NATO, εκτιμώντας ότι η νέα αμερικανική κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσει την Τσεχία ως παράδειγμα προς αποφυγή.

Εσωτερικά κίνητρα και πολιτικό ρίσκο για την Τσεχία στο NATO

Στο εσωτερικό της Τσεχίας, οι περικοπές αποδίδονται και σε πολιτικούς υπολογισμούς: η κυβέρνηση Μπάμπις θέλει να διοχετεύσει περισσότερους πόρους στην κοινωνική πολιτική, ενώ ο ίδιος παραμένει παραδοσιακά χλιαρός απέναντι στα θέματα άμυνας, σύμφωνα με την πολιτική επιστήμονα Πέτρα Γκουάστι.

Πρόσθετο βάρος ασκεί και το γεγονός ότι το υπουργείο Άμυνας ελέγχεται από εταίρο της ακροδεξιάς, φιλορωσικής Ελευθερίας και Άμεσης Δημοκρατίας, που ιδεολογικά αντιτίθεται στο NATO και ευνοεί τη μείωση των στρατιωτικών δαπανών. Παρά τις διαβεβαιώσεις του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων Γιάρομιρ Ζούνα ότι τα τρέχοντα συμβόλαια –μεταξύ άλλων για άρματα Leopard 2A8 και ΤΟΜΑ CV90– δεν θα θιγούν, παραδέχεται πως πληρωμές και σχέδια οικοδόμησης δυνατοτήτων του NATO θα μετατεθούν χρονικά.

Δεξαμενές σκέψης όπως το European Values προειδοποιούν ότι οι μεγάλες προμήθειες και προγράμματα εκσυγχρονισμού ουσιαστικά «παγώνουν», καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την εκπλήρωση κρίσιμων δεσμεύσεων της Τσεχίας στο πλαίσιο του NATO. Ο πρόεδρος Πέτρ Πάβελ χαρακτήρισε τις περικοπές «ανεύθυνες», προειδοποιώντας ότι, αν ο προϋπολογισμός περάσει ως έχει, η χώρα θα βρεθεί ανάμεσα στους ελάχιστους συμμάχους που κινούνται αντίθετα από το γενικό ρεύμα ενίσχυσης της άμυνας, με σοβαρή απώλεια αξιοπιστίας τόσο στα μάτια των συμμάχων όσο και της Ουκρανίας — παρότι έχει δεσμευθεί να μην ασκήσει βέτο στο πακέτο, σύμφωνα με το Politico.

Σε ένα περιβάλλον όπου ο Τραμπ ζητά «λεφτά και όπλα στο τραπέζι», όπως λέει χαρακτηριστικά ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας Τόμας Πογιάρ, η Πράγα παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι ισορροπίας ανάμεσα στην εσωτερική πολιτική συγκυρία και τις σκληρές απαιτήσεις της Συμμαχίας.