Λίγο πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες βυθιστούν στον εμφύλιο πόλεμο και ενώ ανώτατοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστήριζαν με ένταση την ανάγκη αγοράς της Γροιλανδίας, λόγω των φυσικών της πόρων, ένα αμερικανικό πλοίο έκανε την εμφάνισή του στο λιμάνι του Νουούκ. Η άφιξή του στον μεγαλύτερο οικισμό της Γροιλανδίας θεωρήθηκε τόσο σημαντική, ώστε να φιλοξενηθεί με μεγάλη φωτογραφία στην τοπική εφημερίδα.
Το δημοσίευμα, που χρονολογείται στο 1861, προέρχεται από τις σελίδες της Atuagagdliutt, μιας εβδομαδιαίας εφημερίδας, η οποία ήταν η πρώτη παγκοσμίως που χρησιμοποίησε έγχρωμες εικονογραφήσεις. Η εικόνα αυτή, που αποτυπώνει το πρώιμο αμερικανικό ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, αποτελεί μέρος μιας νέας έκθεσης για τις εξερευνήσεις της Αρκτικής τον 19ο αιώνα, η οποία άνοιξε πρόσφατα στη σπάνια βιβλιοθήκη Τόμας Φίσερ του Πανεπιστημίου του Τορόντο.
Η έκθεση με τίτλο «Arctic Fever» συγκεντρώνει λιθογραφίες, βιβλία, χάρτες και άλλο υλικό, παρουσιάζοντας εντυπωσιακές ομοιότητες με τη σημερινή γεωπολιτική και οικονομική «κούρσα» για τον βορρά. Αναδεικνύει τη φιλοδοξία, την αλαζονεία και τη δίψα για εδάφη και φυσικούς πόρους που συνεχίζουν να τροφοδοτούν το ενδιαφέρον για την περιοχή. Όπως σημείωσε η Ιζαμπέλ Γκαπ, ιστορικός τέχνης στο πανεπιστήμιο του Αμπερντίν και συν-επιμελήτρια της έκθεσης, πολλοί άνθρωποι παρακολουθούν τις ειδήσεις και απορούν με τις επιθυμίες του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, τις οποίες είχε εκφράσει ήδη από την πρώτη του θητεία και επανέλαβε πέρυσι, χωρίς όμως να αντιλαμβάνονται πόσο μακρά είναι η ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών με το νησί.
Η άποψη αυτή δεν είναι καινούργια, καθώς ήδη από το 1867 ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Ουίλιαμ Σιούαρντ, είχε επισημοποιήσει την επιθυμία απόκτησης της Γροιλανδίας και της Ισλανδίας, επικαλούμενος τη στρατηγική τους σημασία, όπως αναφέρει ο Guardian. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι δεν θα καταλάβει τη Γροιλανδία διά της βίας, ωστόσο ο Λευκός Οίκος αφήνει να εννοηθεί ότι παραμένει έντονο το ενδιαφέρον για τον έλεγχο του νησιού. Ο Τζεφ Λάντρι, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, χαρακτήρισε πρόσφατα την περιοχή «μία από τις πιο στρατηγικά καθοριστικές του κόσμου» σε άρθρο γνώμης στους New York Times, κάνοντας λόγο για «αδιαπραγμάτευτη» αμερικανική κυριαρχία στην Αρκτική.
Ο συν-επιμελητής της έκθεσης, Μαρκ Τσίθαμ, ιστορικός τέχνης στο πανεπιστήμιο του Τορόντο, υπογράμμισε ότι η πολιτική συγκυρία καθιστά τη συλλογή ιδιαίτερα επίκαιρη, δίνοντας όμως και την ευκαιρία για μια ευρύτερη θεώρηση πέρα από την πολιτική. Όπως ανέφερε, η Αρκτική αποτελεί χώρο όπου τα ζητήματα περιβάλλοντος, μετανάστευσης και εξόρυξης πόρων κυριαρχούν, με στόχο η έκθεση να προσφέρει στο κοινό μια πληρέστερη εικόνα ενός τόπου που εδώ και αιώνες προκαλεί εμμονές.
Λίγες περιοχές στον κόσμο έχουν αιχμαλωτίσει τόσο έντονα τη φαντασία του κοινού όσο η Αρκτική, εν μέρει λόγω των αφηγήσεων επιτυχημένων αποστολών, αλλά και των φρικαλεοτήτων που συνδέθηκαν με αποτυχίες. Ο τίτλος της έκθεσης προέρχεται από τον Αμερικανό τυχοδιώκτη του 19ου αιώνα Ουόλτερ Γουέλμαν, ο οποίος έγραφε πως «ο αρκτικός πυρετός κυλά στο αίμα μας και δεν υπάρχει θεραπεία για τέτοιους ασθενείς παρά μόνο να τους βάλεις στον πάγο».
Εστιάζοντας στην κορύφωση της εξερευνητικής δραστηριότητας, η ομάδα της βιβλιοθήκης επιδιώκει να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο γίνεται αντιληπτή η ανθρώπινη παρουσία σε μια απέραντη, πολιτισμικά και γεωγραφικά ποικιλόμορφη περιοχή. Η Ιζαμπέλ Γκαπ τόνισε ότι επιχείρησαν να αντιταχθούν στην αφήγηση της Αρκτικής ως ενός άγονου και αφιλόξενου τόπου, επισημαίνοντας ότι η ιδέα της «ερημιάς» υπονοεί έναν χώρο χωρίς ανθρώπινη παρουσία, κάτι που διαψεύδεται από την ιστορία των λαών που ζούσαν εκεί επί γενιές. Παράλληλα, ακόμη και σήμερα, επιβιώνει η αφήγηση του ανθρώπου που «δαμάζει» τη φύση, μια αντίληψη με ρίζες στον 19ο αιώνα.
Ο βιβλιοθηκονόμος Γκραντ Χάρλεϊ, που συνέβαλε στην απόκτηση πολλών έργων της συλλογής, ανέφερε ότι αυτή αποτυπώνει την εξέλιξη της αντίληψης των εθνών για τον βορρά. Αρχικά, για Ευρωπαίους και Αμερικανούς εξερευνητές, η Αρκτική ήταν απλώς ένας χώρος διέλευσης. Αφού αυτό επιτεύχθηκε, μετατράπηκε σε περιοχή προς αποικισμό και διεκδίκηση.
Για τους αυτόχθονες λαούς, ωστόσο, η γη και τα νερά της Αρκτικής ήταν ανέκαθεν τόπος ζωής, κυνηγιού, μετακίνησης και εξερεύνησης. Στην έκθεση αναγνωρίζεται ότι αυτοί οι πληθυσμοί γνώριζαν πώς να ευημερούν στο περιβάλλον αυτό και προσπάθησαν να μεταδώσουν τη γνώση τους στους ξένους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Βρετανός εξερευνητής Ουίλιαμ Πάρι, ο οποίος τη δεκαετία του 1820 πέρασε έναν χειμώνα μαθαίνοντας από τους Ινουίτ, όταν η αναζήτησή του για το Βορειοδυτικό Πέρασμα εμποδίστηκε από τους πάγους.
Ο Πάρι ανέπτυξε ιδιαίτερη εκτίμηση για μια γυναίκα των Ινουίτ, την Ιλιγκλιούκ, την οποία περιέγραφε ως άτομο με εξαιρετική αντίληψη. Αν και αρχικά οι προσπάθειες να αποτυπώσουν οι ντόπιοι χάρτες δεν παρείχαν ικανοποιητικές πληροφορίες, σύντομα οι Βρετανοί άρχισαν να αναγνωρίζουν τη γεωγραφική γνώση που διέθεταν. Οι χάρτες της Ιλιγκλιούκ, βασισμένοι στους ανέμους, την κίνηση των πάγων και το ανάγλυφο της γης, αποτυπώνονταν με εντυπωσιακή ακρίβεια και λεπτομέρεια, όπως σημείωσε και ο Άγγλος γεωγράφος Τζον Μπάροου.
Η προσέγγισή της αντικατόπτριζε μια διαφορετική σχέση με την περιοχή, εντοπίζοντας σημεία πλούσια σε καριμπού και χώρους ανάπαυσης, σε αντίθεση με τη στρατιωτικοποιημένη ματιά των Ευρωπαίων και Αμερικανών εξερευνητών. Ο Μαρκ Τσίθαμ επισήμανε ότι από τις πρώτες εξερευνήσεις του 16ου αιώνα η Αρκτική αντιμετωπιζόταν ως χώρος στρατηγικού και στρατιωτικού πλεονεκτήματος, ενώ η οπτική της Ιλιγκλιούκ αντανακλούσε μια εντελώς διαφορετική αντίληψη του χρόνου και του χώρου.
Αν και δεν περιλαμβάνονται αντικείμενά του, οι επιμελητές αναγνωρίζουν ότι ο Σερ Τζον Φράνκλιν αποτελεί το «φάντασμα» της έκθεσης. Η αποστολή του το 1845 για την αναζήτηση του Βορειοδυτικού Περάσματος κατέληξε σε τραγωδία, με τον θάνατο και των 129 μελών του πληρώματος. Από το 1847 έως το 1859, τουλάχιστον 36 αποστολές ξεκίνησαν για να εντοπίσουν τα χαμένα πλοία του, χωρίς επιτυχία, αν και παρήγαγαν πλήθος λεπτομερών μελετών για την περιοχή. Η συλλογή περιλαμβάνει και πιο ανθρώπινα τεκμήρια, όπως πολυτελή θεατρικά προγράμματα τυπωμένα σε μετάξι, που μαρτυρούν τις παραστάσεις οι οποίες δίνονταν για ψυχαγωγία κατά τους μακρούς χειμώνες.
Μόλις την τελευταία δεκαετία και αφού οι ερευνητές στράφηκαν στην προφορική ιστορία των Ινουίτ, κατέστη δυνατό να εντοπιστεί ο τόπος ανάπαυσης των πλοίων Έρεμπους και Τέρορ. Σήμερα, η κλιματική αλλαγή έχει πλήξει εκτεταμένα τμήματα της Αρκτικής, με το λιώσιμο των πάγων και την απόψυξη του μόνιμου παγετού να ανοίγουν τον δρόμο για μια νέα, εντατική εκμετάλλευση φυσικών πόρων. Κράτη και αυτόχθονες λαοί προετοιμάζονται εκ νέου για έναν «πυρετό» διεκδικήσεων.
Όπως κατέληξε η Ιζαμπέλ Γκαπ, καθώς το ενδιαφέρον για την Αρκτική εντείνεται ξανά, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν υπάρχει μία μόνο ιστορία, αλλά πολλές. Άνθρωποι μετακινήθηκαν, ταξίδεψαν και έζησαν εκεί επί αιώνες, και η ιστορία της Αρκτικής είναι μακρά, πλούσια και πολυδιάστατη, όπως και το μέλλον της. Η σημερινή συγκυρία δεν είναι παρά μία ακόμη σύντομη στιγμή στη μακρά διαδρομή της.
