Ισχυρές ενδείξεις για την ύπαρξη χιλιάδων θυμάτων του «Μαύρου Θανάτου» σε έναν μαζικό τάφο, μοναδικό στο είδος του, έφεραν στο φως ερευνητές σε ένα εγκαταλελειμμένο μεσαιωνικό χωριό έξω από τη γερμανική πόλη Έρφουρτ. Πρόκειται για τον πρώτο συστηματικά ταυτοποιημένο χώρο ταφής στην Ευρώπη που συνδέεται άμεσα με θύματα της πανώλης, όπως προκύπτει από διεπιστημονική μελέτη.
Μεταξύ 1346 και 1353, η πανδημία της πανώλης, γνωστή ως Μαύρος Θάνατος, εξόντωσε σχεδόν τον μισό πληθυσμό σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης. Σύμφωνα με γραπτές πηγές της εποχής, περίπου 12.000 άνθρωποι θάφτηκαν σε μεγάλους λάκκους έξω από την πόλη του Έρφουρτ, ωστόσο οι ακριβείς τοποθεσίες των μαζικών αυτών τάφων παρέμεναν άγνωστες μέχρι σήμερα.
Πλέον, μια διεπιστημονική ερευνητική ομάδα αξιολόγησε ιστορικές πηγές, μετρήσεις γης και ιζηματολογικούς πυρήνες, προκειμένου να εντοπίσει μια ταφική δομή που να αντιστοιχεί στους λάκκους πανώλης οι οποίοι περιγράφονται σε γραπτά αρχεία του 14ου αιώνα. «Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν με ισχυρό τρόπο ότι έχουμε εντοπίσει έναν από τους μαζικούς τάφους πανώλης που περιγράφονται στα χρονικά του Έρφουρτ», δήλωσε ο γεωγράφος Μίχαελ Χάιν από το πανεπιστήμιο της Λειψίας. Όπως διευκρίνισε, η οριστική επιβεβαίωση θα καταστεί δυνατή μόνο μέσω προγραμματισμένων αρχαιολογικών ανασκαφών.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS One, αποκάλυψε, μέσω της ανακατασκευής της μεσαιωνικής μορφολογίας του εδάφους, μια εκτεταμένη υπόγεια δομή κοντά στο εγκαταλελειμμένο μεσαιωνικό χωριό Νόιζες, εκτός του Έρφουρτ. Κατά τις έρευνες εντοπίστηκαν θραύσματα ανθρώπινων λειψάνων, τα οποία χρονολογούνται με σαφήνεια στον 14ο αιώνα.
«Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της μελέτης είναι ότι το εύρημα προέκυψε μέσω μιας διεπιστημονικής προσέγγισης έρευνας πεδίου, που συνδύασε ιστορική μελέτη και μεθόδους των φυσικών επιστημών, και όχι από τυχαία ανακάλυψη», τόνισε η Ούλρικε Βέρμπαν από το Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας Χέλμχολτς, επίσης συγγραφέας της μελέτης.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, κατά τον Μεσαίωνα η μαζική ταφή πραγματοποιήθηκε πιθανότατα στην ξηρότερη ζώνη του χωριού, σε έδαφος με μαύρο χώμα πλούσιο σε ανθρακικά άλατα και χούμο, κατά μήκος της κοιλάδας του ποταμού Γκέρα. Τα πιο υγρά εδάφη των πλημμυρικών πεδίων αποφεύγονταν για ταφές, καθώς τα σώματα αποσυντίθεντο πιο αργά σε τέτοιες συνθήκες. Η πρακτική αυτή συνάδει με τη θεωρία του «μιάσματος», που επικρατούσε στον Μεσαίωνα και υποστήριζε ότι οι ασθένειες μεταδίδονταν μέσω «κακού αέρα» και ατμών από αποσυντιθέμενη οργανική ύλη.
«Συνδέοντας ιστορικές, γεωφυσικές και εδαφολογικές μεθόδους, μπορέσαμε να διαβάσουμε το τοπίο ως ένα αρχείο», ανέφερε ο Μίχαελ Χάιν. Η σημασία του ευρήματος είναι ιδιαίτερη, σύμφωνα με τον independent καθώς επιβεβαιωμένοι και με ακρίβεια χρονολογημένοι μαζικοί τάφοι θυμάτων του Μαύρου Θανάτου παραμένουν εξαιρετικά σπάνιοι, με λιγότερους από δέκα να είναι γνωστοί σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Περαιτέρω έρευνες στον χώρο θα μπορούσαν να ρίξουν φως στην εξέλιξη του παθογόνου της πανώλης, του Yersinia pestis, στα αίτια της εξαιρετικά υψηλής θνησιμότητας στα μέσα του 14ου αιώνα, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιμετώπισαν τις επιδημίες. «Η συστηματική ανακάλυψη ενός πιθανού λάκκου πανώλης μπορεί να συμβάλει στην πρόοδο της έρευνας για την προέλευση, την εξάπλωση και την εξέλιξη του παθογόνου Yersinia pestis», επισημαίνουν οι επιστήμονες.
Οι ερευνητές εκφράζουν την ελπίδα ότι η συγκεκριμένη μελέτη θα συμβάλει στον συστηματικό εντοπισμό και άλλων παρόμοιων μεσαιωνικών χώρων ταφής. «Η ανακάλυψη αυτή δεν έχει μόνο αρχαιολογική και ιστορική σημασία», δήλωσε ο Κρίστοφ Τσίλχοφερ, επίσης συγγραφέας της μελέτης από το πανεπιστήμιο της Λειψίας. «Μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν τη μαζική θνησιμότητα και πώς η σύγχρονη διεπιστημονική επιστήμη μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό μαζικών τάφων, ζητήματα που παραμένουν επίκαιρα ακόμη και στον 21ο αιώνα».
