Ο Νίκος Ταγαράς δεν ανήκε ποτέ στην κατηγορία των πολιτικών που επιδίωκαν τη δημόσια προβολή. Ωστόσο, το αποτύπωμά του στη λειτουργία του κράτους και ιδιαίτερα στον τομέα του χωρικού σχεδιασμού υπήρξε ιδιαίτερα ισχυρό.
Για χρόνια βρέθηκε στον πυρήνα κρίσιμων παρεμβάσεων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου για τη χωροταξία και την πολεοδομία στην Ελλάδα.
Η απώλειά του σε ηλικία 70 ετών σηματοδοτεί το τέλος μιας πολιτικής διαδρομής που συνδέθηκε άμεσα με τη μεγαλύτερη, ίσως, προσπάθεια αναδιάρθρωσης του τρόπου οργάνωσης του ελληνικού χώρου από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα. Για τους μηχανικούς, την τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά και όσους δραστηριοποιούνται στους τομείς των επενδύσεων, της ανάπτυξης και της προστασίας του περιβάλλοντος, ο Νίκος Ταγαράς δεν ήταν απλώς ένας υφυπουργός. Ήταν το πρόσωπο που εξασφάλισε τη συνέχεια και την προώθηση μιας σειράς μεταρρυθμίσεων με στόχο τη θεσμική ανασυγκρότηση του χωρικού σχεδιασμού της χώρας.
Το ξεκίνημα από το Χιλιομόδι
Γεννημένος το 1956 στο Χιλιομόδι Κορινθίας, σπούδασε Πολιτικός Μηχανικός στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και εργάστηκε στο αντικείμενό του επί σχεδόν σαράντα χρόνια. Η επιστημονική του ιδιότητα δεν αποτέλεσε μόνο τη βάση της επαγγελματικής του πορείας, αλλά επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη δημόσια διοίκηση και την άσκηση πολιτικής.
Η ενασχόλησή του με τα κοινά ξεκίνησε από την αυτοδιοίκηση. Υπηρέτησε ως πρόεδρος της κοινότητας Χιλιομοδίου, αργότερα ως δήμαρχος Τενέας και στη συνέχεια ως νομάρχης Κορινθίας. Η πορεία αυτή τον οδήγησε στην κεντρική πολιτική σκηνή, όπου εξελέγη βουλευτής Κορινθίας με τη Νέα Δημοκρατία.
Η πρώτη συμμετοχή του στην ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος καταγράφηκε την περίοδο 2014-2015, όταν ανέλαβε καθήκοντα αναπληρωτή υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής. Παρ’ όλα αυτά, η περίοδος που καθόρισε περισσότερο από κάθε άλλη την πολιτική του παρακαταθήκη ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2020, όταν επέστρεψε στο υπουργείο ως υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Στο επίκεντρο των μεγάλων χωροταξικών αλλαγών
Από εκείνο το σημείο και έπειτα, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή όλων σχεδόν των θεμάτων που σχετίζονταν με τη χωροταξία και την πολεοδομία.
Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια, οι αλλαγές στην εκτός σχεδίου δόμηση, ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός και τα ειδικά χωροταξικά πλαίσια αποτέλεσαν βασικούς άξονες της δραστηριότητάς του.
Σε μια χώρα που για δεκαετίες αναπτυσσόταν με αποσπασματικό τρόπο και με σημαντικά θεσμικά κενά στον χωρικό σχεδιασμό, ο Ταγαράς επιχείρησε να προωθήσει ένα νέο μοντέλο οργάνωσης του χώρου, βασισμένο σε σαφείς κανόνες και ολοκληρωμένο σχεδιασμό.
Το πρόγραμμα «Κωνσταντίνος Δοξιάδης»
Η σημαντικότερη ίσως πρωτοβουλία που συνδέθηκε με το όνομά του είναι το πρόγραμμα πολεοδομικού σχεδιασμού «Κωνσταντίνος Δοξιάδης».
Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα πολεοδομικού σχεδιασμού που έχει εφαρμοστεί στην Ελλάδα από την ίδρυση του κράτους, με βασικό στόχο την κάλυψη σχεδόν ολόκληρης της επικράτειας μέσω Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
Στην πράξη, το πρόγραμμα φιλοδοξεί να δώσει ξεκάθαρες απαντήσεις για το τι μπορεί να αναπτυχθεί, σε ποια σημεία και υπό ποιες προϋποθέσεις, βάζοντας τέλος σε ένα καθεστώς αβεβαιότητας που χαρακτήριζε για δεκαετίες το χωροταξικό τοπίο της χώρας.
Η δύσκολη υπόθεση της εκτός σχεδίου δόμησης
Μεταξύ των πιο δύσκολων θεμάτων που κλήθηκε να διαχειριστεί ήταν και οι αλλαγές στο καθεστώς της εκτός σχεδίου δόμησης.
Οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, η ανάγκη προσαρμογής σε σύγχρονες πρακτικές χωρικού σχεδιασμού και η απαίτηση για μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου οδήγησαν στην υιοθέτηση παρεμβάσεων που επηρέασαν άμεσα χιλιάδες ιδιοκτήτες ακινήτων σε ολόκληρη τη χώρα.
Το ζήτημα προκάλεσε έντονες συζητήσεις και πολιτικές συγκρούσεις, ωστόσο ο ίδιος υποστήριζε διαρκώς ότι η Ελλάδα έπρεπε να εγκαταλείψει τη λογική των εξαιρέσεων και να περάσει σε ένα καθεστώς οργανωμένου σχεδιασμού.
Τα νέα χωροταξικά πλαίσια για τουρισμό και ενέργεια
Ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι του έργου του αφορά τη νέα γενιά Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό στοχεύει να καθορίσει τον τρόπο ανάπτυξης του ελληνικού τουρισμού για τις επόμενες δεκαετίες, δίνοντας λύσεις σε ζητήματα όπως η φέρουσα ικανότητα των προορισμών, η αντιμετώπιση του υπερτουρισμού και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Αντίστοιχα, το νέο χωροταξικό πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο βρίσκεται στην τελική φάση ολοκλήρωσής του, επιχειρεί να εξισορροπήσει την ανάγκη επιτάχυνσης της ενεργειακής μετάβασης με την προστασία του φυσικού τοπίου, της βιοποικιλότητας και των τοπικών κοινωνιών.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η αναθεώρηση του ειδικού χωροταξικού πλαισίου για τη βιομηχανία και τα logistics, που αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο βήμα στη μεταρρύθμιση του χωρικού σχεδιασμού.
Παρών μέχρι το τέλος
Παρότι τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες με την υγεία του, ο Νίκος Ταγαράς παρέμεινε ενεργός μέχρι το τέλος της ζωής του. Μακριά από τη δημοσιότητα και χωρίς να μιλά δημόσια για τη δοκιμασία που περνούσε, συνέχισε να ασχολείται καθημερινά με τα ζητήματα του υπουργείου και να παρακολουθεί στενά τις μεταρρυθμίσεις που είχε αναλάβει.
Χαρακτηριστικό είναι ότι η τελευταία δημόσια παρουσία του πραγματοποιήθηκε μόλις λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, κατά την παρουσίαση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Ενός έργου που αποτύπωνε πλήρως τη φιλοσοφία που υπηρέτησε σε όλη την πολιτική του διαδρομή: περισσότερο σχεδιασμό, σαφείς κανόνες και μακροπρόθεσμη οργάνωση του χώρου.
Παρά τη φανερή επιβάρυνση της υγείας του, επέλεξε να δώσει το «παρών». Σύμφωνα με ανθρώπους που συνεργάστηκαν μαζί του, η εικόνα αυτή αποτύπωνε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο την προσωπικότητά του: έναν πολιτικό χαμηλών τόνων, με τεχνική γνώση, οργανωτικότητα και έντονη αίσθηση ευθύνης.
Το έργο που αφήνει πίσω του
Η κληρονομιά που αφήνει πίσω του δεν περιορίζεται σε μία μόνο νομοθετική παρέμβαση ή σε ένα συγκεκριμένο έργο.
Συνδέεται κυρίως με την προσπάθεια να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο η Ελλάδα αντιλαμβάνεται και διαχειρίζεται τον χώρο της. Να περάσει από την εποχή των αποσπασματικών λύσεων, των εξαιρέσεων και των χρονιζόντων προβλημάτων σε ένα μοντέλο οργανωμένου χωρικού σχεδιασμού, με σταθερούς κανόνες, προβλεψιμότητα και μακροπρόθεσμο προσανατολισμό.
Γι’ αυτό και πολλοί εκπρόσωποι του τεχνικού και επιστημονικού κόσμου θεωρούν ότι ο πολιτικός μηχανικός από την Κορινθία υπήρξε ο βασικός εκφραστής της σημαντικότερης χωροταξικής και πολεοδομικής μεταρρύθμισης που επιχειρήθηκε στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες.
Αυτό είναι, ίσως, και το σημαντικότερο στοιχείο της παρακαταθήκης του. Ένας πολιτικός που επέλεξε να κινείται μακριά από τη δημοσιότητα, αλλά άφησε το στίγμα του σε μια βαθιά μεταρρυθμιστική προσπάθεια για τον ανασχεδιασμό του ελληνικού χώρου, παραμένοντας ενεργός και αφοσιωμένος μέχρι τις τελευταίες ημέρες της ζωής του.
