Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός, γνωστός ως RSV, είναι ευρέως αναγνωρισμένος ως αιτία σοβαρών λοιμώξεων στα βρέφη και τα μικρά παιδιά. Πολύ λιγότερο γνωστό, όμως, είναι το γεγονός ότι ο ίδιος ιός αποτελεί και μια σημαντική απειλή για την υγεία των ηλικιωμένων.
Κάθε χρόνο, εκατοντάδες χιλιάδες άτομα άνω των 60 ετών νοσηλεύονται εξαιτίας σοβαρής αναπνευστικής νόσου που σχετίζεται με τον RSV, ενώ δεκάδες χιλιάδες χάνουν τη ζωή τους στις ανεπτυγμένες χώρες. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν σαφή δεδομένα από μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες που να δείχνουν αν ο εμβολιασμός μπορεί να αποτρέψει τις πιο βαριές επιπλοκές, όπως η νοσηλεία. Στην Ελλάδα οι πρόσφατες συστάσεις από την Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών είναι ο εμβολιασμός έναντι του RSV για όλα τα άτομα άνω των 75 ετών και στις ευπαθείς ομάδες 60 με 75 ετών (δηλαδή στα άτομα με συννοσηρότητες). Η καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Αλεξάνδρα Σταυροπούλου (βιολόγος) παραθέτουν τα πιο πρόσφατα δεδομένα της μελέτης.
Αυτό το κενό γνώσης έρχεται να καλύψει μια μεγάλη, σύγχρονη κλινική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Δανία κατά τη χειμερινή περίοδο 2024–2025 και δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο έγκριτο περιοδικό The New England Journal of Medicine. Η μελέτη εξέτασε την αποτελεσματικότητα ενός νέου εμβολίου, του RSVpreF, που βασίζεται στην πρωτεΐνη F του ιού στην αρχική της μορφή, πριν ο ιός εισέλθει στα κύτταρα — μια μορφή που προκαλεί ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση. Το εμβόλιο αυτό έχει ήδη δείξει υψηλή αποτελεσματικότητα στην πρόληψη ήπιων και μέτριων λοιμώξεων από RSV, αλλά η νέα μελέτη επικεντρώθηκε σε κάτι ακόμη πιο κρίσιμο: τη μείωση των νοσηλειών.
Στη δοκιμή συμμετείχαν πάνω από 131.000 άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω, αριθμός εξαιρετικά μεγάλος για κλινική μελέτη. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες: η μία έλαβε το εμβόλιο RSVpreF και η άλλη δεν έλαβε κανένα εμβόλιο για τον RSV. Οι ερευνητές παρακολούθησαν την πορεία της υγείας τους μέσω των εθνικών μητρώων υγείας της Δανίας, εστιάζοντας κυρίως στις νοσηλείες που σχετίζονταν με τον RSV.
Στην ομάδα που εμβολιάστηκε, μόνο τρία άτομα χρειάστηκαν νοσηλεία για αναπνευστική νόσο που οφειλόταν στον RSV. Στην ομάδα χωρίς εμβολιασμό, τα αντίστοιχα περιστατικά ήταν δεκαοκτώ. Με απλά λόγια, το εμβόλιο μείωσε τον κίνδυνο νοσηλείας λόγω RSV κατά περισσότερο από 80%. Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η προστασία έναντι των λοιμώξεων του κατώτερου αναπνευστικού συστήματος, όπως η πνευμονία, όπου η αποτελεσματικότητα του εμβολίου ξεπέρασε το 90%.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το όφελος του εμβολιασμού δεν περιορίστηκε μόνο στις διαγνώσεις όπου ο RSV είχε επιβεβαιωθεί εργαστηριακά. Οι εμβολιασμένοι συμμετέχοντες είχαν λιγότερες νοσηλείες για αναπνευστικά νοσήματα γενικά, ανεξαρτήτως αιτίας. Αυτό υποδηλώνει ότι πολλές λοιμώξεις από RSV πιθανόν να μην διαγιγνώσκονται στην καθημερινή κλινική πράξη, ιδίως στους ηλικιωμένους, αλλά εξακολουθούν να προκαλούν σοβαρή επιβάρυνση της υγείας.
Επιπλέον, οι ερευνητές παρατήρησαν μια τάση μείωσης και των καρδιοαναπνευστικών νοσηλειών στους εμβολιασμένους. Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο RSV δεν επηρεάζει μόνο τους πνεύμονες, αλλά μπορεί να πυροδοτήσει και καρδιαγγειακά επεισόδια, ιδιαίτερα σε άτομα με προϋπάρχοντα νοσήματα. Αν και αυτά τα αποτελέσματα χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση, ανοίγουν ένα νέο πεδίο σκέψης για τα έμμεσα οφέλη του εμβολιασμού.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της μελέτης αφορά την ασφάλεια. Τα σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάντα εμφανίστηκαν με παρόμοια συχνότητα τόσο στους εμβολιασμένους όσο και στους μη εμβολιασμένους. Πολύ λίγα περιστατικά κρίθηκαν πιθανώς σχετιζόμενα με το εμβόλιο, και δεν καταγράφηκαν σοβαρές νευρολογικές επιπλοκές, όπως το σύνδρομο Guillain–Barré. Το συνολικό προφίλ ασφάλειας κρίθηκε καθησυχαστικό.
Η σημασία αυτών των ευρημάτων για τη δημόσια υγεία είναι μεγάλη. Σε έναν πληθυσμό που γερνά και είναι συχνά επιβαρυμένος με χρόνια νοσήματα, η πρόληψη ακόμη και ενός μέρους των νοσηλειών μπορεί να μειώσει σημαντικά την πίεση στα συστήματα υγείας και, κυρίως, να προστατεύσει την ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων. Αν η αποτελεσματικότητα που παρατηρήθηκε στη Δανία επαναληφθεί και σε άλλες χώρες, εκατοντάδες χιλιάδες νοσηλείες θα μπορούσαν να αποφευχθούν κάθε χρόνο.
Συμπερασματικά, η μελέτη αυτή προσφέρει τις πιο ισχυρές μέχρι σήμερα αποδείξεις ότι ο εμβολιασμός έναντι του RSV με το εμβόλιο RSVpreF δεν προλαμβάνει απλώς τα συμπτώματα, αλλά προστατεύει ουσιαστικά από τη σοβαρή νόσο που οδηγεί σε νοσηλεία. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για την υγιή γήρανση και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τις αναπνευστικές λοιμώξεις στην τρίτη ηλικία.
