Η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει συνάψει ποτέ η Ευρώπη πήρε τελικά το «πράσινο φως» την Παρασκευή, έπειτα από 25 χρόνια σκληρών και συχνά βασανιστικών διαπραγματεύσεων.

Μετά από αμέτρητες πολιτικές συγκρούσεις, έντονες αντιπαραθέσεις και συμβιβασμούς, τα κράτη-μέλη της ΕΕ ενέκριναν τη συμφωνία με το μπλοκ της Mercosur, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου που θα καλύπτει πάνω από 700 εκατομμύρια ανθρώπους σε Ευρώπη και Λατινική Αμερική.

Η συμφωνία, η οποία πλέον αναμένει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, προβλέπει την κατάργηση άνω του 90% των δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Ευρωπαίοι καταναλωτές θα έχουν πρόσβαση σε βοδινό κρέας από τα πάμπας της Αργεντινής, ενώ στη Βραζιλία οι εισαγωγικοί δασμοί στα γερμανικά αυτοκίνητα θα μειωθούν αισθητά.

Παρά τη γεωπολιτική και πολιτική σημασία της, η καθαρά οικονομική επίδραση της συμφωνίας θεωρείται σχετικά περιορισμένη: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι έως το 2040 θα προσθέσει 77,6 δισ. ευρώ, δηλαδή μόλις 0,05%, στο ΑΕΠ της ΕΕ. Ωστόσο, οι μάχες που δόθηκαν γύρω από τη συμφωνία ήταν δυσανάλογα μεγάλες.

Όπως σε κάθε εμπορική συμφωνία, υπάρχουν κερδισμένοι και χαμένοι.

Οι κερδισμένοι

  • Τζόρτζια Μελόνι: Η Ιταλίδα πρωθυπουργός κατάφερε για ακόμη μία φορά να διαβάσει σωστά το πολιτικό κλίμα. Απειλώντας ότι θα συνταχθεί με τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία, εξασφάλισε την τελευταία στιγμή σημαντικές παραχωρήσεις για τους Ιταλούς αγρότες. Σε αντάλλαγμα για τη στήριξη της Ρώμης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεσμεύτηκε για μηχανισμούς προστασίας της αγροτικής αγοράς και για νέα χρηματοδότηση της γεωργίας. Η Μελόνι εμφανίζεται έτσι ως νικήτρια στο εσωτερικό, αλλά και ως υπεύθυνη «ομαδική παίκτρια» σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
  • Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία: Ο κλάδος που αποτελεί σύμβολο της Γερμανίας αποκτά ευκολότερη πρόσβαση στις αγορές της Λατινικής Αμερικής. Οι μειωμένοι δασμοί αναμένεται να ενισχύσουν τις πωλήσεις εταιρειών όπως η Volkswagen και η BMW.
  • Υπάρχουν όμως περιορισμοί: οι σημερινοί δασμοί 35% δεν θα καταργηθούν άμεσα, αλλά σταδιακά, κατόπιν αιτήματος της Βραζιλίας. Παράλληλα, τα ηλεκτρικά οχήματα θα έχουν προνομιακή μεταχείριση, σε έναν τομέα όπου η Ευρώπη υστερεί.
  • Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν: Για την πρόεδρο της Κομισιόν, η συμφωνία είναι μια πικρή αλλά σημαντική νίκη. Εδώ και πάνω από έναν χρόνο, η Επιτροπή προσπαθούσε να κατευνάσει τους σκεπτικιστές και να διαμορφώσει την αναγκαία πλειοψηφία, η οποία τελικά επιτεύχθηκε. Η συμφωνία ενισχύει τη διεθνή εικόνα της ΕΕ σε μια εποχή που συχνά εμφανίζεται να χάνει έδαφος απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα. Παράλληλα, δείχνει ότι το σύστημα διεθνών κανόνων που υπερασπίζεται η Ευρώπη εξακολουθεί να λειτουργεί. Το τίμημα, όμως, ήταν υψηλό: η φον ντερ Λάιεν υποχρεώθηκε να υποσχεθεί 45 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις για τους αγρότες, εγκαταλείποντας σχέδια περιορισμού των γεωργικών δαπανών.
  • Οι Ευρωπαίοι αγρότες: Παρά τις έντονες αντιδράσεις, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η συμφωνία προβλέπει αυστηρές ποσοστώσεις σε προϊόντα όπως το βοδινό και τα πουλερικά, περιορίζοντας ουσιαστικά τις εισαγωγές. Παράλληλα, προστατεύονται ευρωπαϊκά προϊόντα ΠΟΠ, όπως η παρμεζάνα και τα γαλλικά κρασιά, τα οποία θα επωφεληθούν από τη διεύρυνση της αγοράς. Σε συνδυασμό με τις γενναίες επιδοτήσεις, η «αγροτική καταστροφή» που πολλοί προέβλεπαν μοιάζει τελικά υπερβολική.

Οι χαμένοι

  • Εμανουέλ Μακρόν: Ο Γάλλος πρόεδρος υπήρξε ο πιο σταθερός πολέμιος της συμφωνίας, υπό την πίεση των Γάλλων αγροτών. Η Γαλλία, μαζί με Πολωνία, Αυστρία, Ιρλανδία και Ουγγαρία, καταψήφισε τη συμφωνία, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Η αποτυχία του να τη μπλοκάρει θεωρείται ακόμη ένα πολιτικό πλήγμα, σε μια περίοδο όπου ο Μακρόν αντιμετωπίζει σοβαρή φθορά στο εσωτερικό και περιορισμένη επιρροή στην Ευρώπη.
  • Ντόναλντ Τραμπ: Η συμφωνία δείχνει ότι η Ευρώπη μπορεί να ασκήσει ήπια ισχύ και να οικοδομήσει συνεργασίες χωρίς εκβιασμούς, σε αντίθεση με τη λογική των «σκληρών διαπραγματεύσεων» του Αμερικανού προέδρου. Ταυτόχρονα, ενισχύει πολιτικούς αντιπάλους του, όπως τον Βραζιλιάνο πρόεδρο Λούλα, ο οποίος επέδειξε υπομονή καθ’ όλη τη διάρκεια των καθυστερήσεων.
  • Η Κίνα: Η Κίνα είχε κερδίσει έδαφος στη Λατινική Αμερική όσο η ΕΕ διαπραγματευόταν. Η συμφωνία δίνει στην Ευρώπη την ευκαιρία να ανακτήσει μερίδιο αγοράς σε τομείς όπως τα αυτοκίνητα, τα μηχανήματα και η αεροναυπηγική. Επιπλέον, ενισχύεται η ευρωπαϊκή επιρροή σε πολιτικό επίπεδο, περιορίζοντας τη στροφή χωρών όπως η Βραζιλία προς σχήματα τύπου BRICS.
  • Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου: Ο μεγάλος χαμένος, σύμφωνα με τους επικριτές, είναι το περιβάλλον. Η αύξηση της παραγωγής βοδινού κρέατος συνεπάγεται πίεση στα δάση της Βραζιλίας. Αν και η συμφωνία περιλαμβάνει ρήτρες κατά της παράνομης αποψίλωσης και δεσμεύσεις στη Συμφωνία του Παρισιού, οι ανησυχίες παραμένουν έντονες.