Σαν σήμερα, 22 Μαΐου του 1963, γράφεται μια μαύρη σελίδα στην ιστορία της δημοκρατίας στην Ελλάδα και το παρακράτος σημειώνει μία νίκη ενάντια στη δημοκρατία: Ο βουλευτής της ΕΔΑ και ειρηνιστής, Γρηγόρης Λαμπράκης, πέφτει θύμα μιας καλοσχεδιασμένης δολοφονικής ενέδρας που είχε στηθεί από το παρακράτος.
Στις 22 Μαΐου 1963 ο Γρηγόρης Λαμπράκης παρέστη και μίλησε για την ειρήνη στη Θεσσαλονίκη. Μετά το τέλος της εκδήλωσης δέχτηκε δολοφονική επίθεση σε κεντρικό δρόμο της πόλης, με την Αστυνομία παρούσα και απαθή, από τρίκυκλο, στο οποίο επέβαιναν οι ακροδεξιοί Σπύρος Γκοτζαμάνης και Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης. Τραυματίστηκε σοβαρά και πέθανε ύστερα από 5 μέρες σε ηλικία 51 ετών.
Ο Γρηγόρης Λαμπράκης ήταν βουλευτής της ΕΔΑ και υπέρμαχος της ειρήνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ήταν γιατρός και αθλητής, ενώ ως ακτιβιστής ίδρυσε την Επιτροπή για τη Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη μαζί με 76 προσωπικότητες της δημόσιας ζωής και συμμετείχε σε πολλές αντιπολεμικές εκδηλώσεις, υποστηρίζοντας την ειρηνική συνύπαρξη των λαών.
Η δολοφονία του Λαμπράκη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και αναταραχές, αποκαλύπτοντας το στίγμα της μετεμφυλιακής Ελλάδας, που χαρακτηρίστηκε από την ανεξέλεγκτη δράση των παρακρατικών οργανώσεων και τη διασύνδεσή τους με το κράτος. Η κυβέρνηση κλονίστηκε και κάτω και από λαϊκή αντίδραση, σε είκοσι μέρες ο Καραμανλής υποβάλλει την παραίτησή του, αφού προηγουμένως εκστόμισε την περίφημη πρόταση: «Επιτέλους, ποιος κυβερνάει αυτόν τον τόπο;».
Η δίκη που ακολούθησε ήταν τραγική: μάρτυρες δολοφονήθηκαν, δικαστές απειλούνταν και αποδεικτικά στοιχεία εξαφανίστηκαν. Από τους 31 κατηγορούμενους για τη δολοφονία Λαμπράκη, τελικά καταδικάστηκαν μόλις 9, ενώ οι δολοφόνοι Γκοτζαμάνης και Εμμανουηλίδης, που καταδικάστηκαν σε 11 και 8,5 χρόνια αντίστοιχα, για «βαριές σωματικές κακώσεις» και για «συνέργεια», αποφυλακίστηκαν επί χούντας.
Η θυσία του Γρηγόρη Λαμπράκη παραμένει σύμβολο του αγώνα για τη δημοκρατία, την ειρήνη και τη δικαιοσύνη στην Ελλάδα αλλά και την Ευρώπη, ενώ η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο.
