Συχνά-πυκνά ακούμε πως στις Κυκλάδες υπάρχει, δυστυχώς, έντονο το φαινόμενο του υπερτουρισμού, με χαρακτηριστικά και διεθνώς αναγνωρίσιμα παραδείγματα τη Μύκονο και τη Σαντορίνη. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η ίδια εικόνα θα πρέπει να αποδίδεται συλλήβδην σε όλα τα νησιά της περιοχής, καθώς από το ένα στο άλλο καταγράφονται σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς το τουριστικό τους μοντέλο, το επίπεδο ανάπτυξης και τη φέρουσα ικανότητά τους.
Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η Ίος, ένα νησί που τα τελευταία χρόνια φαίνεται να μετασχηματίζεται σταδιακά προς ένα μοντέλο τουρισμού υψηλότερης ποιότητας, με έμφαση στη βιωσιμότητα και την αναβάθμιση των υποδομών. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν δρομολογηθεί και υλοποιούνται από επιχειρηματικό όμιλο στρατηγικές επενδύσεις. Γίνεται λόγος ακόμη και για «υπερεπενδύσεις», ωστόσο μια πιο ψύχραιμη αποτίμηση δείχνει ότι τέτοιοι όροι δεν αποτυπώνουν την πραγματικότητα, ούτε τη συνολική στόχευση των παρεμβάσεων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο επιχειρηματικός όμιλος Calilo έχει καταθέσει σχέδια για τρεις μεγάλου μεγέθους στρατηγικές επενδύσεις τουριστικού χαρακτήρα, με έμφαση στην ήπια ανάπτυξη και την αρχιτεκτονική ένταξή τους στο κυκλαδίτικο τοπίο. Τα έργα αυτά έχουν λάβει αδειοδοτήσεις και γνωμοδοτήσεις από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, γεγονός που τα εντάσσει σε πλαίσιο θεσμικά ελεγχόμενης ανάπτυξης, με καθορισμένους όρους δόμησης, χρήσεις γης και περιβαλλοντικές προϋποθέσεις.
Τόσο οι υφιστάμενες όσο και οι μελλοντικές δραστηριότητες συμβάλλουν στην προσέλκυση επισκεπτών υψηλότερης εισοδηματικής στάθμης, με σημαντικό ποσοστό από αγορές όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενισχύοντας την τοπική οικονομία, την εστίαση και την εποχική απασχόληση. Η Ίος μετακινείται σταδιακά από ένα μοντέλο μαζικού τουρισμού χαμηλού οικονομικού προφίλ προς ένα πιο διαφοροποιημένο και ποιοτικό μείγμα επισκεπτών και υπηρεσιών.
Βεβαίως, όπως συμβαίνει σε κάθε περίπτωση μεγάλης επενδυτικής δραστηριότητας σε μικρά νησιωτικά οικοσυστήματα, ο δημόσιος διάλογος παραμένει ενεργός και συχνά πολωμένος. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανάπτυξη και στη διατήρηση του φυσικού και κοινωνικού χαρακτήρα του τόπου αποτελεί σταθερό ζητούμενο. Ωστόσο, στην περίπτωση της Ίου, το μέχρι στιγμής αποτύπωμα δείχνει ότι η ανάπτυξη επιχειρεί να κινηθεί εντός θεσμικού πλαισίου (το οποίο περιλαμβάνει Στρατηγικές Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, γνωμοδοτήσεις αρμόδιων υπηρεσιών, καθορισμό χρήσεων γης, περιορισμούς δόμησης και κάλυψης, καθώς και διαδικασίες δημόσιας διαβούλευσης) με στόχο τη μακροπρόθεσμη ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, χωρίς να υιοθετούνται εύκολες εξομοιώσεις με άλλους, πιο επιβαρυμένους τουριστικούς προορισμούς.
Ο Όμιλος διαθέτει 30.000 στρέμματα γης αλλά θα αξιοποιηθεί τουριστικά μόλις το 1% αυτής της έκτασης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η κλίμακα της παρέμβασης, καθώς ο επιχειρηματικός όμιλος διαθέτει περίπου 30.000 στρέμματα γης στην Ίο, ωστόσο ο σχεδιασμός για τουριστική αξιοποίηση αφορά μόλις περίπου το 1% της συνολικής αυτής έκτασης. Το στοιχείο αυτό είναι κρίσιμο, καθώς διαφοροποιεί ουσιαστικά την πραγματικότητα από την εικόνα γενικευμένης δόμησης που υπονοεί ο όρος «τσιμεντοποίηση». Η συντριπτική πλειονότητα της ιδιοκτησίας παραμένει αδόμητη και εντάσσεται σε καθεστώτα προστασίας και περιορισμών, γεγονός που από μόνο του υποδηλώνει διαφορετική προσέγγιση από εκείνη της ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης του χώρου.
Παράλληλα, ο ίδιος ο σχεδιασμός των επενδύσεων προβλέπει συγκεκριμένες ζώνες προστασίας, αυστηρούς περιβαλλοντικούς όρους και περιορισμούς που αφορούν τόσο τη δόμηση όσο και τη χρήση των εκτάσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περιοχή στο Πικρί Νερό, όπου περίπου το 50% της συγκεκριμένης ιδιοκτησίας έχει παραχωρηθεί μέσω δωρεάς στον Δήμο, με στόχο τη διατήρηση του φυσικού της χαρακτήρα και τη μη αξιοποίησή της.
Καμία παραλία δεν έχει κλείσει για τους λουόμενους
Είναι κρίσιμο να αποσαφηνιστεί παράλληλα ότι δεν υφίσταται περίπτωση αποκλεισμού παραλιών ή περιορισμού της πρόσβασης του κοινού στον αιγιαλό ή σε «παρθένες ακτογραμμές» της Ίου. Ο Όμιλος Calilo έχει ξεκαθαρίσει σε όλους τους τόνους πως δεν έχει κλείσει καμία παραλία ούτε έχει προχωρήσει σε ενέργειες ιδιωτικοποίησης ή απαγόρευσης πρόσβασης στις ακτές του νησιού. Η ελεύθερη πρόσβαση στον παράκτιο χώρο παραμένει δεδομένη.
Αντιθέτως, στο πλαίσιο της παρουσίας του στο νησί, έχει αναπτυχθεί διάθεση θεσμικής συνεργασίας με τον Δήμο Ιητών, μέσω της κατάθεσης κεντρικού πλάνου διαχείρισης ακτογραμμών. Η πρωτοβουλία αυτή αποσκοπεί στη συντονισμένη και οργανωμένη διαχείριση των παραλιών της Ίου, με τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, ώστε να διασφαλίζεται ισορροπία ανάμεσα στην επισκεψιμότητα, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τη λειτουργικότητα των περιοχών.
Δεν ταυτίζεται η στρατηγική επένδυση με την υπερεπένδυση
Την ίδια ώρα, η εξίσωση της «στρατηγικής επένδυσης» με την έννοια της «υπερεπένδυσης» αποτελεί μια απλουστευτική προσέγγιση που δεν ανταποκρίνεται στο θεσμικό και πραγματικό πλαίσιο. Ο χαρακτηρισμός μιας επένδυσης ως στρατηγικής σημαίνει πως εντάσσεται σε ένα πλαίσιο αυξημένης θεσμικής εποπτείας, κεντρικής αξιολόγησης και πολυεπίπεδου ελέγχου. Δεν πρόκειται, επομένως, για διαδικασία εκτός ελέγχου, αλλά για διαδικασία εντός ενισχυμένου θεσμικού πλαισίου.
Στην Ίο, δεν τεκμηριώνεται γενικευμένη εικόνα υπερδόμησης που να απορρέει από τη συγκεκριμένη επιχειρηματική δραστηριότητα. Αντίθετα, όπου καταγράφονται φαινόμενα κορεσμού, αυτά αφορούν συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες δεν υπάρχει επιχειρηματική δραστηριότητα ή σχεδιασμός του συγκεκριμένου Ομίλου.
Ισορροπημένη αποτύπωση στη δημόσια συζήτηση
Η δημόσια συζήτηση για την Ίο και την ανάπτυξή της αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο μόνο όταν είναι πλήρης, τεκμηριωμένη και ισορροπημένη. Η επιλεκτική παρουσίαση μόνο των ενστάσεων του Δημάρχου, περιβαλλοντικών ομάδων ή μερίδας κατοίκων, χωρίς ταυτόχρονη αποτύπωση της θέσης του επενδυτή, των μελετητών και των αρμόδιων θεσμικών φορέων, οδηγεί αναπόφευκτα σε μια εικόνα με έντονη μονομέρεια.
Στην περίπτωση της Ίου, μια ισορροπημένη αποτύπωση θα όφειλε να περιλαμβάνει όχι μόνο τις επιφυλάξεις, αλλά και τα αντικειμενικά δεδομένα: το ποσοστό γης που αξιοποιείται σε σχέση με τη συνολική έκταση, τις ζώνες προστασίας, τις δωρεές προς τον Δήμο, τη διασφάλιση πρόσβασης στις παραλίες, το πλάνο διαχείρισης ακτογραμμών, καθώς και το σύνολο των περιβαλλοντικών και αδειοδοτικών διαδικασιών (ΣΜΠΕ, γνωμοδοτήσεις και έλεγχοι). Υπό αυτό το πρίσμα, η μονομερής αφήγηση δεν συνιστά πλήρη ενημέρωση αλλά μερική αποτύπωση της πραγματικότητας, η οποία δεν επιτρέπει ουσιαστική αξιολόγηση της επένδυσης στο σύνολό της. Εν κατακλείδι, το νησί δεν χρειάζεται ούτε άναρχη ανάπτυξη, ούτε ακινησία. Χρειάζεται σοβαρό σχεδιασμό, προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, θεσμική διαφάνεια, ποιοτικές επενδύσεις και ανάπτυξη με κανόνες.
