Η εικόνα του σημερινού συνταξιούχου στην Ελλάδα μοιάζει όλο και περισσότερο με έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης απέναντι στην ακρίβεια. Με τη σύνταξη να τελειώνει πριν βγει ο μήνας, χιλιάδες ηλικιωμένοι προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε λογαριασμούς, φάρμακα, σούπερ μάρκετ και αυξανόμενα έξοδα διαβίωσης, σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής ανεβαίνει ταχύτερα από τα εισοδήματά τους.
Τα στοιχεία της έκθεσης «Ήλιος» για τον Αύγουστο αποτυπώνουν μια σκληρή πραγματικότητα: η πλειονότητα των κύριων συντάξεων παραμένει καθηλωμένη κάτω από τα 1.000 ευρώ, την ώρα που οι περισσότεροι συνταξιούχοι βρίσκονται πλέον σε ιδιαίτερα προχωρημένες ηλικίες.
Το προφίλ του μέσου συνταξιούχου είναι αρκετά συγκεκριμένο. Πρόκειται κυρίως για άνδρα ηλικίας από 66 έως 80 ετών, που κατοικεί κατά κανόνα στην Αττική ή στην Κεντρική Μακεδονία και λαμβάνει κύρια σύνταξη μεταξύ 500 και 1.000 ευρώ. Για πολλούς, αυτό το ποσό αποτελεί τη μοναδική σταθερή πηγή εισοδήματος μέσα στον μήνα.
Η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι οι χαμηλές συντάξεις εξακολουθούν να κυριαρχούν. Σχεδόν έξι στις δέκα κύριες συντάξεις γήρατος – ποσοστό 57,32% – παραμένουν κάτω από το όριο των 1.000 ευρώ. Αντίθετα, μόνο τέσσερις στις δέκα ξεπερνούν αυτό το επίπεδο, γεγονός που αποτυπώνει τις έντονες πιέσεις που αντιμετωπίζει η μεγάλη μάζα των συνταξιούχων.
Η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 865 ευρώ, ενώ η μέση επικουρική μόλις στα 196 ευρώ. Ακόμη και αν συνυπολογιστούν όλα τα είδη συντάξεων –γήρατος, θανάτου ή αναπηρίας– το συνολικό μέσο εισόδημα από συντάξεις φτάνει περίπου στα 1.041 ευρώ μικτά, ποσό που σε πολλές περιπτώσεις δεν επαρκεί για να καλύψει βασικές ανάγκες.
Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται και μια έντονη δημογραφική πραγματικότητα. Η Ελλάδα των συνταξιούχων γερνάει ταχύτατα. Πάνω από ένας στους τέσσερις συνταξιούχους είναι πλέον άνω των 81 ετών, ενώ το μεγαλύτερο κομμάτι βρίσκεται μεταξύ 71 και 80 ετών. Οι ηλικίες αυτές συγκεντρώνουν και τη μεγαλύτερη ανάγκη για ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, υποστήριξη και αυξημένες καθημερινές δαπάνες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 36,31% των συνταξιούχων είναι ηλικίας 71 έως 80 ετών, ενώ άλλο ένα 27,13% έχει ήδη περάσει το 81ο έτος της ηλικίας του. Αντίθετα, οι νεότεροι συνταξιούχοι αποτελούν πλέον ελάχιστη μειοψηφία.
Παράλληλα, τα στοιχεία αναδεικνύουν και τις ανισότητες ανάμεσα στις ηλικιακές ομάδες. Οι συνταξιούχοι ηλικίας 66 έως 70 ετών εμφανίζουν τις υψηλότερες αποδοχές, με μέσο εισόδημα από συντάξεις που ξεπερνά τα 1.130 ευρώ μικτά. Ακολουθούν οι ηλικίες 71 έως 75 ετών με μέσο ποσό κοντά στα 1.100 ευρώ.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι όσο περνούν τα χρόνια και οι παλαιότερες γενιές συνταξιούχων αντικαθίστανται από νεότερους ασφαλισμένους με διαφορετικά εργασιακά δεδομένα και εισφορές, δημιουργείται μια νέα «γεωγραφία» συντάξεων. Οι παλαιότεροι συνταξιούχοι, που σε αρκετές περιπτώσεις είχαν περισσότερα έτη ασφάλισης και υψηλότερες αποδοχές, εξακολουθούν να λαμβάνουν καλύτερες συντάξεις από πολλούς νεότερους δικαιούχους.
Το μεγαλύτερο βάρος των συντάξεων εξακολουθεί να συγκεντρώνεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η Αττική παραμένει μακράν η περιφέρεια με τον μεγαλύτερο αριθμό καταβαλλόμενων συντάξεων, ξεπερνώντας τα 1,7 εκατομμύρια. Ακολουθεί η Κεντρική Μακεδονία με περισσότερες από 764 χιλιάδες συντάξεις, ενώ σημαντικοί αριθμοί καταγράφονται και στη Θεσσαλία και τη Δυτική Ελλάδα.
Συνολικά, οι συνταξιούχοι της χώρας ξεπερνούν πλέον τα 2,53 εκατομμύρια άτομα, αριθμός που αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μέσα σε έναν μήνα. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει και τη διαρκή πίεση που δέχεται το ασφαλιστικό σύστημα, καθώς οι συνταξιοδοτήσεις συνεχίζονται με σταθερό ρυθμό.
Μόνο τον Απρίλιο εκδόθηκαν περισσότερες από 28.800 νέες συντάξεις, με τη σχετική δαπάνη να ξεπερνά τα 17 εκατ. ευρώ. Ταυτόχρονα καταβλήθηκαν αναδρομικά άνω των 85 εκατ. ευρώ για εκκρεμείς συντάξεις, δείχνοντας ότι παρά τη βελτίωση των ρυθμών απονομής, οι καθυστερήσεις εξακολουθούν να αφήνουν ισχυρό δημοσιονομικό αποτύπωμα.
Το βασικό συμπέρασμα, πάντως, παραμένει αμετάβλητο: η πλειονότητα των συνταξιούχων συνεχίζει να ζει με αποδοχές που δύσκολα συμβαδίζουν με τις σημερινές ανάγκες. Και όσο η ακρίβεια πιέζει το διαθέσιμο εισόδημα, η συζήτηση για τις πραγματικές αντοχές των συντάξεων θα επιστρέφει όλο και πιο έντονα στο προσκήνιο.
