Η μαζική είσοδος περίπου 70.000 ανθρώπων από το Μαρόκο στη Θέουτα ανέδειξε με δραματικό τρόπο την ευαλωτότητα της Ισπανίας απέναντι στο Ραμπάτ και τη δυνατότητα του βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ να χρησιμοποιεί το μεταναστευτικό ως ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.
Η Θέουτα, ένας από τους δύο ισπανικούς θύλακες στη βόρεια Αφρική, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας κρίσης που ξεπερνά κατά πολύ το ζήτημα της φύλαξης συνόρων.
Σύμφωνα με την ανάλυση των Financial Times, η κρίση έδειξε ότι, παρότι η οικονομία του Μαρόκου είναι περίπου το ένα δέκατο της ισπανικής, το Ραμπάτ διαθέτει σημαντική επιρροή στη σχέση του με τη Μαδρίτη.
Η «οπλοποίηση» της μετανάστευσης
Ο Πολ Μορίγιας, διευθυντής του think tank Cidob στη Βαρκελώνη, χαρακτήρισε τη Θέουτα χαρακτηριστικό παράδειγμα «οπλοποίησης της μετανάστευσης».
Παρομοίασε μάλιστα την τακτική αυτή με την περίπτωση της Τουρκίας, όταν επέτρεψε σε Σύρους πρόσφυγες να επιχειρήσουν να περάσουν τα ελληνικά σύνορα, αλλά και με τη Λευκορωσία, η οποία προσέλκυσε Ιρακινούς μετανάστες και τους ώθησε προς την Πολωνία.
Όπως σημείωσε, στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον δεν έχουν σημασία μόνο οι μεγαλύτερες δυνάμεις, αλλά και όσοι μπορούν να αξιοποιούν τις αλληλεξαρτήσεις προς όφελός τους.
Γιατί η Μαδρίτη αποφεύγει τη ρήξη
Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια να αποφύγει μια σοβαρή ρήξη με τον βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ, επιλέγοντας χαμηλούς τόνους ακόμη και μετά την πρωτοφανή κρίση στη Θέουτα.
Η Ισπανία εξακολουθεί να χρειάζεται τη συνεργασία του Μαρόκου για τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών από την Αφρική προς τα Κανάρια Νησιά, τα οποία αποτελούν πολύ σημαντικότερο σημείο εισόδου παράτυπων αφίξεων σε σχέση με τη Θέουτα.
Ωστόσο, πρώην υψηλόβαθμος Ισπανός αξιωματούχος σοσιαλιστικής κυβέρνησης εκτίμησε ότι η στάση της Μαδρίτης εκλαμβάνεται από το Ραμπάτ ως αδυναμία.
«Η φιλοσοφία της κυβέρνησης είναι: “Ας μη δυσαρεστήσουμε τους Μαροκινούς”. Και νομίζω ότι αυτό που συμβαίνει εδώ είναι πως οι Μαροκινοί το διαβάζουν ως αδυναμία», ανέφερε.
Η κρίση του 2021 με τον Μπραχίμ Γκάλι
Η σχέση Μαδρίτης – Ραμπάτ έγινε πολύ πιο δύσκολη μετά τη διπλωματική κρίση του 2021.
Τότε, ο Μπραχίμ Γκάλι, ηγέτης του Μετώπου Πολισάριο που διεκδικεί την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας από το Μαρόκο, έφτασε στην Ισπανία για νοσηλεία.
Το Ραμπάτ αντέδρασε έντονα, κατηγορώντας τη Μαδρίτη ότι «συνωμότησε» με τον αντίπαλό του.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, η Θέουτα δέχθηκε μεγάλη πίεση, όταν το Μαρόκο χαλάρωσε τους συνοριακούς ελέγχους και τουλάχιστον 8.000 μετανάστες έφτασαν στον ισπανικό θύλακα κολυμπώντας ή με πρόχειρα πλεούμενα.
Η στροφή της Ισπανίας στη Δυτική Σαχάρα
Το 2022, το Μαρόκο πέτυχε μια σημαντική διπλωματική νίκη.
Η Ισπανία άλλαξε τη στάση της στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας, υποστηρίζοντας το μαροκινό σχέδιο για μεγαλύτερη αυτονομία της περιοχής, αλλά υπό τον έλεγχο του Ραμπάτ.
Η κίνηση αυτή έφερε τη Μαδρίτη πιο κοντά στις θέσεις άλλων ευρωπαϊκών δυνάμεων και οδήγησε, κατά αναλυτές, σε μια πιο θετική φάση στις σχέσεις των δύο χωρών.
Το 2024, Ισπανία και Μαρόκο επιβεβαιώθηκαν ως συνδιοργανώτριες χώρες του Παγκοσμίου Κυπέλλου Ποδοσφαίρου του 2030, μαζί με την Πορτογαλία.
Την ίδια χρονιά, μετά τις καταστροφικές πλημμύρες στη Βαλένθια, το Μαρόκο έστειλε δεκάδες ειδικά οχήματα για την απομάκρυνση λάσπης.
Τα τρία μεγάλα αγκάθια στις σχέσεις Ισπανίας – Μαρόκου
Παρά την προσπάθεια προσέγγισης, η Ισπανία και το Μαρόκο παραμένουν σε αντίθετες πλευρές σε τρία κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα.
Πρώτον, η Ισπανία θέλει να διατηρήσει καλές σχέσεις με την Αλγερία, τον βασικό αντίπαλο του Μαρόκου, καθώς αποτελεί σημαντικό προμηθευτή φυσικού αερίου.
Ο Σάντσεθ είχε επισκεφθεί το Αλγέρι μόλις δέκα ημέρες πριν από την κρίση στη Θέουτα, κάνοντας λόγο για «νέα φάση» στις διμερείς σχέσεις.
Δεύτερον, το Μαρόκο δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία στη Θέουτα και τη Μελίγια, τους δύο ισπανικούς θύλακες στη βόρεια Αφρική. Οι δύο πόλεις πέρασαν στο ισπανικό στέμμα τον 16ο αιώνα και αποτελούν τα μόνα ευρωπαϊκά εδάφη στην ηπειρωτική Αφρική.
Τρίτον, Μαδρίτη και Ραμπάτ διαφωνούν βαθιά ως προς τη σχέση τους με την κυβέρνηση Τραμπ.
Ο παράγοντας Τραμπ
Ο Πέδρο Σάντσεθ έχει συγκρουστεί με τον Ντόναλντ Τραμπ για τις περιορισμένες αμυντικές δαπάνες της Ισπανίας, την αντίθεση της Μαδρίτης στον πόλεμο με το Ιράν και τη φιλελεύθερη στάση του Ισπανού πρωθυπουργού στο μεταναστευτικό.
Αντίθετα, ο Μοχάμεντ ΣΤ εξασφάλισε την εύνοια του Τραμπ ήδη από το 2020, όταν το Μαρόκο εξομάλυνε τις σχέσεις του με το Ισραήλ στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ.
Ως αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ αναγνώρισαν τη Δυτική Σαχάρα ως μέρος του Μαρόκου.
Πρόσφατα, ο βασιλιάς του Μαρόκου ανακοίνωσε ότι θα δώσει το όνομα του Τραμπ σε αυτοκινητόδρομο προς τη συγκεκριμένη περιοχή, ως ένδειξη «βαθιάς εκτίμησης».
«Παράθυρο ευκαιρίας» για το Μαρόκο
Ο Μάικλ Γουόλς, ακαδημαϊκός στο Πανεπιστήμιο της Αλάσκας, εκτιμά ότι οι δεσμοί του Τραμπ με τον Μαροκινό βασιλιά και η αντιπαλότητά του με τον Σάντσεθ δημιουργούν για το Ραμπάτ μια ευκαιρία να πιέσει την Ουάσινγκτον υπέρ των θέσεών του για τη Θέουτα και τη Μελίγια.
Όπως ανέφερε, είναι λογικό το Μαρόκο να επιχειρήσει να προωθήσει όσο περισσότερο μπορεί τους στόχους του από την ορκωμοσία Τραμπ έως τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Το Ραμπάτ έχει μακροχρόνιες διεκδικήσεις επί των δύο πόλεων και, κατά τον ίδιο, διαθέτει ένα μικρό «παράθυρο ευκαιρίας» που δεν εμφανίζεται συχνά.
Η στάση Σάντσεθ μετά την κρίση
Η είσοδος 60.000 ανθρώπων στη Θέουτα θα μπορούσε να εκληφθεί ως προειδοποιητική βολή από το Μαρόκο.
Ο Σάντσεθ, ωστόσο, δεν κατηγόρησε ευθέως το Ραμπάτ.
Αντίθετα, υποστήριξε ότι η συνεργασία του Μαρόκου επέτρεψε την επιστροφή της μεγάλης πλειονότητας των μεταναστών μέσα σε 24 ώρες.
Ως υπεύθυνους έδειξε τους διακινητές και την παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γραμμή που επανέλαβε και η μαροκινή κυβέρνηση.
Δύσκολη η απευθείας επικοινωνία με τον βασιλιά
Η προσπάθεια του Σάντσεθ να διατηρήσει ήρεμες σχέσεις περιπλέκεται και από το γεγονός ότι ο Μοχάμεντ ΣΤ συναντά σπάνια ξένους ηγέτες.
Οι δύο άνδρες έχουν συναντηθεί μόνο δύο φορές από το 2022.
Το 2023, όταν ο Σάντσεθ ταξίδεψε στο Μαρόκο με μεγάλη αντιπροσωπεία, δεν συνάντησε τον βασιλιά και περιορίστηκε σε τηλεφωνική επικοινωνία. Εκείνη την περίοδο, ο Μοχάμεντ ΣΤ φέρεται να βρισκόταν σε διακοπές στην Γκαμπόν.
Η κρίση στη Θέουτα δείχνει ότι η σχέση Ισπανίας – Μαρόκου είναι ταυτόχρονα στενή και εύθραυστη: εμπορικά αναγκαία, διπλωματικά δύσκολη και γεωπολιτικά φορτισμένη.
