Ο Λίβανος επιστρέφει στο κέντρο της μεσανατολικής σκακιέρας. Όχι μόνο ως μέτωπο αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ, αλλά ως κρίσιμο χαρτί στη μεγάλη διαπραγμάτευση που αφορά την επόμενη ημέρα στην περιοχή.
Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πλέον στη Βηρυτό. Αγγίζει την Ουάσινγκτον, την Τεχεράνη, το Τελ Αβίβ, την Άγκυρα, τη Δαμασκό, το Ριάντ, τη Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ. Ο Λίβανος δεν αντιμετωπίζεται πια ως απομονωμένη κρίση. Αντιμετωπίζεται ως κόμβος μιας ευρύτερης αναδιάταξης ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με το L’Orient Today, το Ιράν φέρεται να επιδιώκει να θέσει το λιβανικό ζήτημα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεών του με τις Ηνωμένες Πολιτείες για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Ουάσινγκτον, από την πλευρά της, εμφανίζεται να αποδέχεται ότι ο Λίβανος αποτελεί ένα από τα μεγάλα ζητήματα που θα συζητηθούν στο πλαίσιο των επαφών.
Αυτό από μόνο του δείχνει κάτι σημαντικό: ο Λίβανος δεν είναι πια μόνο λιβανικό πρόβλημα. Είναι μέρος της μεγάλης διαπραγμάτευσης για τη νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Η «επόμενη ημέρα» στον Λίβανο
Το κεντρικό ερώτημα είναι ποιος θα επηρεάσει την επόμενη ημέρα στον Λίβανο.
Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ισραηλινή πίεση και η παρουσία σε περιοχές που θεωρούνται κατεχόμενες. Από την άλλη, υπάρχει ο φόβος ότι, εάν δεν υπάρξει ένα διαφορετικό πλαίσιο, ο Λίβανος μπορεί να βρεθεί ξανά υπό ακόμη ισχυρότερη ιρανική επιρροή μέσω της Χεζμπολάχ.
Ανάμεσα σε αυτές τις δύο πραγματικότητες, αρκετές περιφερειακές δυνάμεις επιχειρούν να αποκτήσουν ρόλο. Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Πακιστάν και Τουρκία εμφανίζονται ως χώρες που θέλουν να συμβάλουν στη διαμόρφωση της επόμενης φάσης.
Το ζητούμενο είναι διπλό: αφενός να διευκολυνθεί μια ισραηλινή αποχώρηση από ευαίσθητες περιοχές, αφετέρου να αποφευχθεί η πλήρης επιστροφή του Λιβάνου σε μια τροχιά ιρανικού ελέγχου.
Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία η συζήτηση για έναν πιθανό στρατηγικό άξονα Άγκυρας–Δαμασκού–Βηρυτού απέναντι στο Τελ Αβίβ.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για έναν επίσημο ή θεσμοθετημένο άξονα. Πρόκειται περισσότερο για ένα γεωπολιτικό σενάριο που κερδίζει έδαφος μέσα από τη σύγκλιση συμφερόντων, φόβων και τακτικών κινήσεων.
Η Τουρκία μπαίνει στην εξίσωση του Λιβάνου
Για την Τουρκία, ο Λίβανος δεν είναι μακρινό μέτωπο. Είναι μέρος μιας ευρύτερης ζώνης που ξεκινά από τη Μαύρη Θάλασσα, περνά από τη Συρία και το Ιράκ, φτάνει στην Ανατολική Μεσόγειο και καταλήγει στον Λίβανο και στο Ισραήλ.
Η Άγκυρα τα τελευταία χρόνια δεν βλέπει τις κρίσεις ως ξεχωριστά επεισόδια. Τις συνδέει. Η Συρία επηρεάζει το κουρδικό ζήτημα. Το Ιράκ επηρεάζει την ασφάλεια των συνόρων. Η Ανατολική Μεσόγειος επηρεάζει την ενεργειακή και ναυτική ισχύ. Ο Λίβανος επηρεάζει την ισορροπία με το Ισραήλ και τον ρόλο της Τουρκίας στον αραβικό κόσμο.
Μέσα σε αυτή τη λογική, η Βηρυτός αποκτά νέα αξία για την Άγκυρα. Δεν είναι απλώς η πρωτεύουσα μιας χώρας σε κρίση. Είναι ένας χώρος όπου η Τουρκία μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη διαμεσολάβησης, ως αντίβαρο στην ισραηλινή επιρροή και ως παίκτης που συνομιλεί με διαφορετικά κέντρα ισχύος.
Η πιθανότητα επαφών υψηλού επιπέδου ανάμεσα στον Λίβανο και την Τουρκία δείχνει ακριβώς αυτό: η Άγκυρα θέλει να έχει θέση στο τραπέζι όπου θα συζητηθεί η επόμενη ημέρα.
Και αυτό δεν αφορά μόνο τον Λίβανο. Αφορά συνολικά τον ρόλο της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή.
Η Δαμασκός ως κρίσιμος κρίκος
Ο πιθανός άξονας Άγκυρας–Δαμασκού–Βηρυτού έχει ένα βασικό ερώτημα: μπορεί η Τουρκία να κινηθεί μαζί με τη Συρία σε ένα κοινό περιφερειακό πλαίσιο;
Οι σχέσεις Άγκυρας και Δαμασκού πέρασαν από βαθιά ρήξη λόγω του συριακού εμφυλίου. Όμως η γεωπολιτική συχνά μετακινείται πιο γρήγορα από τις δημόσιες δηλώσεις. Η Τουρκία έχει ανάγκη να περιορίσει τις κουρδικές δομές στη βόρεια Συρία, να διαχειριστεί το προσφυγικό και να αποκτήσει λόγο στη μεταπολεμική ανασύνταξη της χώρας.
Η Συρία, από την πλευρά της, έχει ανάγκη να επανέλθει ως λειτουργικός περιφερειακός παίκτης και να βρει νέες ισορροπίες σε ένα περιβάλλον όπου το Ιράν, η Ρωσία, οι αραβικές χώρες και η Τουρκία διεκδικούν ρόλο.
Αν η Δαμασκός μπει ξανά σε μια περιφερειακή εξίσωση που αφορά τον Λίβανο, τότε η Τουρκία μπορεί να επιχειρήσει να συνδέσει τρία μέτωπα: Συρία, Λίβανο και Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό είναι που κάνει το σενάριο τόσο ενδιαφέρον.
Δεν μιλάμε μόνο για μια διπλωματική πρωτοβουλία. Μιλάμε για την πιθανότητα να διαμορφωθεί ένα νέο γεωπολιτικό τρίγωνο, στο οποίο η Τουρκία θα προσπαθήσει να εμφανιστεί ως δύναμη τάξης απέναντι σε δύο ανταγωνιστικές επιρροές: την ισραηλινή και την ιρανική.
Το δίλημμα του Ισραήλ
Για το Ισραήλ, μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν περίπλοκη. Το Τελ Αβίβ βλέπει τον Λίβανο κυρίως μέσα από το πρίσμα της Χεζμπολάχ και της ιρανικής επιρροής. Αν όμως η Τουρκία επιχειρήσει να μπει πιο ενεργά στο λιβανικό πεδίο, το Ισραήλ θα βρεθεί απέναντι σε μια διαφορετική πρόκληση.
Η Άγκυρα δεν είναι Ιράν. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ, έχει σχέσεις με τη Δύση, συνομιλεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, έχει επιρροή στον μουσουλμανικό κόσμο και διαθέτει στρατιωτική και διπλωματική ισχύ. Αυτό καθιστά τον τουρκικό ρόλο πιο σύνθετο.
Για το Ισραήλ, ένας Λίβανος που βρίσκεται αποκλειστικά υπό ιρανική επιρροή είναι απειλή. Ένας Λίβανος όμως στον οποίο θα αποκτά αυξανόμενο ρόλο η Τουρκία δεν είναι απαραίτητα εύκολη λύση. Μπορεί να περιορίζει το Ιράν, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να δημιουργεί ένα νέο πολιτικό και στρατηγικό αντίβαρο απέναντι στο Τελ Αβίβ.
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό ενδιαφέρον του σεναρίου. Η Τουρκία μπορεί να εμφανιστεί ως δύναμη που βοηθά να μην πέσει ο Λίβανος ολοκληρωτικά στην ιρανική επιρροή. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να χτίζει έναν νέο χώρο επιρροής που θα περιορίζει την ελευθερία κινήσεων του Ισραήλ.
Το μεγάλο παιχνίδι της περιοχής
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης. Οι συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν, η κατάσταση στη Γάζα, η ισραηλινή στρατηγική στον Λίβανο και στη Συρία, η στάση των αραβικών μοναρχιών, η επανεμφάνιση της Δαμασκού και η ενεργότερη τουρκική πολιτική συνθέτουν ένα νέο τοπίο.
Σε αυτό το τοπίο, ο Λίβανος δεν είναι πια περιφερειακή λεπτομέρεια. Είναι κεντρικό πεδίο δοκιμής. Αν η χώρα οδηγηθεί σε μια νέα ισορροπία χωρίς απόλυτη κυριαρχία του Ισραήλ ή του Ιράν, τότε θα χρειαστούν εγγυητές, μεσολαβητές και περιφερειακές δυνάμεις που θα αναλάβουν ρόλο. Η Τουρκία θέλει να είναι μία από αυτές. Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση για έναν πιθανό άξονα Άγκυρας–Δαμασκού–Βηρυτού έχει σημασία. Δεν είναι βέβαιο ότι θα πάρει θεσμική μορφή. Δεν είναι βέβαιο ότι οι τρεις πρωτεύουσες μπορούν να κινηθούν συντονισμένα. Δεν είναι καν βέβαιο ότι έχουν τα ίδια συμφέροντα. Όμως έχουν ένα κοινό σημείο: δεν θέλουν η επόμενη ημέρα στην περιοχή να καθοριστεί αποκλειστικά από το Ισραήλ. Και αυτό, από μόνο του, αρκεί για να δημιουργήσει νέες συγκλίσεις.
Γιατί αφορά και την Ανατολική Μεσόγειο
Η ελληνική και κυπριακή ανάγνωση δεν μπορεί να αγνοήσει αυτή την εξέλιξη. Κάθε ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας στον Λίβανο και στη Συρία επηρεάζει συνολικά την Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα δεν κινείται σε ένα μόνο ταμπλό. Συνδέει θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακές διαδρομές, στρατιωτικές παρουσίες, διπλωματικές συμμαχίες και περιφερειακές κρίσεις.
Αν η Τουρκία αποκτήσει βαθύτερο ρόλο στη Βηρυτό, θα έχει έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα επιρροής που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα και τη Συρία έως την Κύπρο, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δημιουργείται αυτομάτως ένας αντιδυτικός ή αντιισραηλινός συνασπισμός. Σημαίνει όμως ότι η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως αναγκαίος παίκτης σε κάθε μεγάλη περιφερειακή συζήτηση.
Και αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα.
Η Άγκυρα δεν θέλει απλώς να παρακολουθεί την επόμενη ημέρα στον Λίβανο. Θέλει να τη συνδιαμορφώσει. Και αν το καταφέρει, τότε ο χάρτης της Ανατολικής Μεσογείου θα γίνει ακόμη πιο σύνθετος.
