Η ιδέα της απόσχισης επιστρέφει στον δημόσιο διάλογο των ΗΠΑ, όχι ως κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα, αλλά ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης κόπωσης απέναντι στο ομοσπονδιακό κράτος και την έντονη πόλωση.
Στο Σιάτλ, η συζήτηση ξεκινά ακόμη και από μια βραδιά ποίησης. Ο δημοσιογράφος και ακτιβιστής Άντριου Ένγκελσον συγκέντρωσε φίλους και υποστηρικτές της ιδέας της Κασκέντια, μιας βιοπεριφέρειας που εκτείνεται από τη Βόρεια Καλιφόρνια έως το Όρεγκον, την Ουάσινγκτον και τη Βρετανική Κολομβία στον Καναδά.
Μέσα από αναφορές σε ποτάμια, δάση, ηφαίστεια και σολομούς, το μήνυμα ήταν πολιτικό: η περιοχή, λένε οι υποστηρικτές της, ίσως θα ήταν καλύτερα εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Κασκέντια και το όραμα ενός «διαζυγίου»
Η οργάνωση Cascadia Democratic Action επιχειρεί να ανοίξει συζητήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε δημοψηφίσματα το 2028 στην Ουάσινγκτον και το Όρεγκον, εφόσον η πολιτική κατάσταση δεν αλλάξει.
Το επιχείρημα των υποστηρικτών της Κασκέντια δεν βασίζεται μόνο στην πολιτική ταυτότητα, αλλά και στη γεωγραφία και την οικολογία.
Όπως υποστηρίζουν, οι κάτοικοι της βορειοδυτικής ακτής έχουν περισσότερα κοινά με το Βανκούβερ του Καναδά παρά με πολιτείες του αμερικανικού Νότου ή της ενδοχώρας.
Για τους ίδιους, η Ουάσινγκτον και το Όρεγκον θα μπορούσαν να αξιοποιούν καλύτερα τους φόρους τους σε ένα μικρότερο πολιτικό σχήμα, με προτεραιότητες όπως η καθολική υγειονομική περίθαλψη, η δωρεάν ανώτατη εκπαίδευση και η προστασία του περιβάλλοντος.
Από την Κασκέντια στο Ευρύτερο Αϊντάχο
Στην άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος βρίσκεται το κίνημα Greater Idaho, που επιδιώκει να μεταφέρει μεγάλο μέρος του συντηρητικού, αγροτικού ανατολικού Όρεγκον στην πολιτεία του Άινταχο.
Το κίνημα, που ξεκίνησε πριν από περίπου έξι χρόνια, έχει ήδη κερδίσει υποστήριξη σε τοπικά δημοψηφίσματα 13 κομητειών, μετατρέποντας μια ιδέα που αρχικά θεωρούνταν περιθωριακή σε πραγματικό θέμα πολιτικής συζήτησης.
Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι η ανατολική πλευρά του Όρεγκον δεν εκπροσωπείται ουσιαστικά από τους πολιτικούς του Πόρτλαντ και του δυτικού άξονα της πολιτείας.
Το ανατολικό Όρεγκον καλύπτει μεγάλο μέρος της έκτασης της πολιτείας, αλλά διαθέτει μικρό ποσοστό του πληθυσμού. Έτσι, οι αγροτικές και συντηρητικές κοινότητες αισθάνονται ότι αποφάσεις για όπλα, περιβαλλοντικούς κανόνες, φόρους και τοπική οικονομία λαμβάνονται από ανθρώπους που δεν κατανοούν την καθημερινότητά τους.
Η κοινή ρίζα: απόσταση από την εξουσία
Παρότι η Κασκέντια και το Ευρύτερο Αϊντάχο βρίσκονται σε αντίθετα ιδεολογικά στρατόπεδα, μοιράζονται ένα κοινό αίσθημα: την πεποίθηση ότι η εξουσία είναι μακριά, δυσλειτουργική και δεν ακούει τους πολίτες.
Αναλυτές σημειώνουν ότι τα σύγχρονα αποσχιστικά κινήματα στις ΗΠΑ δεν στηρίζονται σε εθνοτικές ή γλωσσικές διαφορές, όπως συμβαίνει σε περιπτώσεις όπως η Σκωτία ή η Καταλονία.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ταυτότητα ήταν ιστορικά πιο πολιτειακή και πολιτική παρά εθνοτική. Όμως η αυξανόμενη πόλωση, η οικονομική ανισότητα και η αίσθηση πολιτικής αδυναμίας έχουν διαβρώσει την κοινή αμερικανική ταυτότητα.
Όταν το αίσθημα πολιτικής διαφοράς συνοδεύεται από οικονομικές συνέπειες, τότε, όπως λένε οι ειδικοί, τέτοια κινήματα αποκτούν μεγαλύτερη δυναμική.
Τέξας, Καλιφόρνια και άλλα σχέδια αλλαγής συνόρων
Η συζήτηση για απόσχιση ή αλλαγή συνόρων δεν περιορίζεται στη βορειοδυτική ακτή.
Στο Τέξας και την Καλιφόρνια εξακολουθούν να υπάρχουν κινήσεις υπέρ της ανεξαρτησίας. Στην Καλιφόρνια, κατά καιρούς έχουν εμφανιστεί προτάσεις για διαίρεση της πολιτείας σε δύο ή ακόμη και τρία τμήματα.
Στο νοτιοανατολικό Νέο Μεξικό, τοπικοί οργανωτές έχουν ζητήσει ένωση με το Τέξας. Στην Ιντιάνα, Ρεπουμπλικανοί νομοθέτες έχουν προσκαλέσει συντηρητικές κομητείες του Ιλινόι να ενταχθούν στην πολιτεία τους, ενώ ανάλογες κινήσεις έχουν εμφανιστεί και στη Δυτική Βιρτζίνια για κομητείες της Βιρτζίνια και του Μέριλαντ.
Ακόμη και στον Καναδά, η συντηρητική Αλμπέρτα κινείται προς δημοψήφισμα για το αν θα πρέπει να παραμείνει στη χώρα ή να ανοίξει διαδικασία απόσχισης.
Τα νομικά εμπόδια
Παρά τη ρητορική και τη δυναμική ορισμένων κινημάτων, η πραγματική απόσχιση παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ προβλέπει διαδικασία αλλαγής συνόρων πολιτειών, αλλά απαιτεί την έγκριση των εμπλεκόμενων πολιτειακών νομοθετικών σωμάτων και του Κογκρέσου.
Για πλήρη απόσχιση, τα εμπόδια είναι ακόμη μεγαλύτερα. Η ιστορική απόφαση Texas v. White του 1869 έκρινε ότι οι πολιτείες δεν μπορούν μονομερώς να αποχωρήσουν από την Ένωση.
Το Ανώτατο Δικαστήριο άφησε θεωρητικά ανοιχτό το ενδεχόμενο απόσχισης μέσω «επανάστασης» ή με συναίνεση των υπόλοιπων πολιτειών, όμως στην πράξη μια τέτοια διαδικασία θεωρείται σχεδόν αδύνατη.
Μια μορφή «ήπιας απόσχισης»
Παρόλα αυτά, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ ζουν ήδη μια μορφή «ήπιας απόσχισης».
Κατά την πανδημία, πολιτείες συνεργάστηκαν μεταξύ τους σε περιφερειακές πρωτοβουλίες δημόσιας υγείας, ενώ σήμερα αντίστοιχες συμμαχίες διαμορφώνονται για την κλιματική πολιτική, την ενέργεια και άλλα ζητήματα.
Αυτό δεν σημαίνει διάλυση της χώρας, αλλά δείχνει ότι πολλές πολιτείες αναζητούν τρόπους να λειτουργήσουν παράλληλα ή ανεξάρτητα από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση σε κρίσιμα πεδία πολιτικής.
Το πραγματικό μήνυμα των κινημάτων
Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι τα αποσχιστικά κινήματα δεν βρίσκονται κοντά στην επίτευξη των στόχων τους.
Ωστόσο, η σημασία τους δεν βρίσκεται μόνο στο αν θα πετύχουν. Βρίσκεται στο μήνυμα που στέλνουν: μεγάλα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας αισθάνονται ότι δεν εκπροσωπούνται, δεν ακούγονται και δεν μοιράζονται πια το ίδιο πολιτικό μέλλον με την υπόλοιπη χώρα.
Για άλλους, η λύση είναι η αλλαγή πολιτειακών συνόρων. Για άλλους, η δημιουργία νέων περιφερειακών ταυτοτήτων. Και για ορισμένους, η πλήρης αποχώρηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Αμερική δεν βρίσκεται μπροστά σε άμεση διάλυση. Βρίσκεται όμως μπροστά σε μια βαθιά κρίση κοινής ταυτότητας, όπου όλο και περισσότεροι πολίτες, από τα αριστερά και τα δεξιά, μιλούν για πολιτικό «διαζύγιο» ως απάντηση σε ένα κράτος που θεωρούν μακρινό, δυσλειτουργικό και ξένο προς τις ανάγκες τους.
