Η Ρωσία δεν βρίσκεται πλέον μόνο στα χαρακώματα της Ουκρανίας. Από το 2022, δίνει παράλληλα μια «σκιώδη» μάχη στο εσωτερικό της Ευρώπης, με μυστικές επιχειρήσεις, βίαια επεισόδια και ενέργειες αποσταθεροποίησης που θυμίζουν ψυχροπολεμική κατασκοπεία σε έκδοση 21ου αιώνα. Νέα έκθεση του International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) αποκαλύπτει ότι το Κρεμλίνο έχει συνδεθεί με τουλάχιστον 151 πράξεις επιθετικότητας σε ευρωπαϊκό έδαφος από τον Φεβρουάριο του 2022, οι 12 εκ των οποίων μόνο μετά τον περασμένο Ιούλιο.
Πρόκειται για ένα μοτίβο δράσης που ξεπερνά τα όρια της «κλασικής» διπλωματικής αντιπαράθεσης και περνά στην περιοχή των υβριδικών επιχειρήσεων ασφαλείας. Το ολλανδικό think tank καταγράφει βία, σαμποτάζ, οργανωμένες δημόσιες διαταραχές, εμπρηστικές επιθέσεις και απόπειρες βομβιστικών ενεργειών, με στόχο είτε την υπονόμευση κρίσιμων υποδομών είτε την καλλιέργεια φόβου και σύγχυσης στις κοινωνίες της Ευρώπης. Η εικόνα που προκύπτει είναι αυτή ενός παρατεταμένου «πολέμου χαμηλής έντασης», τον οποίο η Μόσχα διεξάγει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας αλλά στην αυλή των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Ρωσία – Ευρώπη: Ένας σκιώδης πόλεμος
Η στρατηγική της Ρωσίας δεν περιορίζεται στο μέτωπο της Ουκρανίας, αλλά επεκτείνεται στη δημιουργία μιας μόνιμης κατάστασης ανασφάλειας στην Ευρώπη. Μέσα από δίκτυα πρακτόρων, συνεργαζόμενων ομάδων και «γκρίζων» δομών, το Κρεμλίνο επιδιώκει να δοκιμάσει την αντοχή των ευρωπαϊκών κρατών, να αποσπάσει πόρους από την υποστήριξη προς το Κίεβο και να δοκιμάσει τα αντανακλαστικά των υπηρεσιών ασφαλείας. Κάθε επεισόδιο βίας, κάθε εμπρησμός ή απόπειρα βομβιστικής ενέργειας λειτουργεί ως μήνυμα ότι το ρωσικό αποτύπωμα μπορεί να φτάσει σε κάθε ευρωπαϊκή πόλη.
Οι αριθμοί που παρουσιάζει το ICCT καταδεικνύουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για συστηματική εκστρατεία. Από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν ξεκίνησε η πλήρης εισβολή στην Ουκρανία, μέχρι σήμερα, το δίκτυο αυτό αποδίδεται στη Ρωσία ως μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας εκφοβισμού και αποσταθεροποίησης της Ευρώπης. Η διαπίστωση ότι μετά τον Ιούλιο καταγράφηκαν τουλάχιστον 12 νέες ενέργειες δείχνει μάλιστα ότι η ένταση του «σκιώδους πολέμου» όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά κλιμακώνεται.
Ρωσία, Ευρώπη και το ρίσκο κλιμάκωσης
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η πρόκληση είναι διπλή: αφενός να αποτρέψουν νέες επιθέσεις, αφετέρου να διαχειριστούν την πολιτική και κοινωνική πίεση που γεννά η αίσθηση μιας αόρατης απειλής. Η συζήτηση που ανοίγει πλέον στα κέντρα αποφάσεων της Ευρώπης αφορά όχι μόνο την ενίσχυση των υπηρεσιών ασφαλείας, αλλά και την προετοιμασία των κοινωνιών απέναντι σε έναν «μακρύ πόλεμο φθοράς» με τη Ρωσία. Την ίδια ώρα, στρατιωτικοί και πολιτικοί ηγέτες προειδοποιούν ότι η παρατεταμένη ανοχή σε αυτές τις επιθετικές ενέργειες μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη κλιμάκωση, εάν ένα περιστατικό ξεφύγει από τον έλεγχο, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Σε αυτό το πλαίσιο, η «σιωπηλή» εκστρατεία του Κρεμλίνου κατά της Ευρώπης αναδεικνύεται σε κεντρικό μέτωπο του νέου ψυχρού πολέμου. Δεν είναι μόνο η ασφάλεια των υποδομών που διακυβεύεται, αλλά και η εμπιστοσύνη των πολιτών στην ικανότητα των κρατών τους να τους προστατεύσουν από μια απειλή που δεν δηλώνει ανοιχτά τον πόλεμο, αλλά δρα στο ημίφως. Η έκθεση του ICCT έρχεται να υπενθυμίσει ότι, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η αντιπαράθεση Ρωσίας – Ευρώπης έχει μεταφερθεί πολύ πέρα από τη γραμμή του μετώπου.
