Οι ΗΠΑ επιχειρούν μια βαθιά αναθεώρηση του ρόλου του NATO, πιέζοντας για λήξη της αποστολής στο Ιράκ και σταδιακή αποδυνάμωση της παρουσίας του στο Κόσοβο, στο όνομα της επιστροφής στη «βασική αποστολή» της Συμμαχίας.
Οι ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ ζητούν από τους συμμάχους να τερματίσουν ήδη από τον Σεπτέμβριο την αποστολή του NATO στο Ιράκ, μια επιχείρηση συμβουλευτικού χαρακτήρα που ξεκίνησε το 2018 με στόχο την ενίσχυση των ιρακινών θεσμών ασφαλείας και την αποτροπή ανασύνταξης του ISIS. Παράλληλα, προχωρούν σε απόσυρση περίπου 2.500 Αμερικανών στρατιωτών βάσει συμφωνίας του 2024 με τη Βαγδάτη, κίνηση που ο Λευκός Οίκος παρουσιάζει ως μέρος της δέσμευσης του Τραμπ να «τερματίσει τους αιώνιους πολέμους». Η στρατηγική αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δόγμα «NATO 3.0», που βλέπει τη Συμμαχία αποκλειστικά ως ευρωατλαντική ασπίδα αποτροπής και άμυνας, μακριά από κρίσεις και «εκστρατείες αξιών» στον υπόλοιπο κόσμο που ενοχλούν τον Αμερικανό πρόεδρο και τη βάση του.
Σημαντικοί διπλωμάτες στο εσωτερικό του NATO προειδοποιούν ότι η απόσυρση των ΗΠΑ, σε συνδυασμό με το πιθανό κλείσιμο της νατοϊκής αποστολής στο Ιράκ, μπορεί να δημιουργήσει νέο κενό ισχύος, ενισχύοντας παραστρατιωτικές ομάδες και αποσταθεροποιώντας ιδιαίτερα την αυτόνομη κουρδική Περιφερειακή Διοίκηση στο βόρειο Ιράκ. Παρότι αρκετοί σύμμαχοι αναγνωρίζουν την ανάγκη αναπροσαρμογής και μείωσης του αποτυπώματος, ζητούν πιο σταδιακή μετάβαση και διατήρηση μικρότερης αποστολής επί του πεδίου.
NATO, ΗΠΑ και τα Βαλκάνια σε τεντωμένο σκοινί
Το βλέμμα των ΗΠΑ στρέφεται και στα δυτικά Βαλκάνια, με την Ουάσινγκτον να σηματοδοτεί πρόθεση σταδιακής αποδυνάμωσης της δύναμης KFOR, της νατοϊκής ειρηνευτικής αποστολής στο Κόσοβο που λειτουργεί από το 1999 και αριθμεί σήμερα περίπου 4.500 στρατιώτες. Για πολλούς Ευρωπαίους διπλωμάτες και αναλυτές, η παρουσία αυτή παραμένει «απαραίτητη» για τη σταθερότητα στην περιοχή, με φόβους ότι μια βεβιασμένη αποχώρηση θα ενθαρρύνει σκληροπυρηνικά στοιχεία μεταξύ των Σέρβων στο βόρειο Κόσοβο και θα πυροδοτήσει φαινόμενο μίμησης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ιδίως στη Republika Srpska.
«Τα πράγματα στα δυτικά Βαλκάνια μπορούν να κλιμακωθούν πολύ γρήγορα», προειδοποιεί ανώτερος διπλωμάτης του NATO, την ώρα που η Συμμαχία προσπαθεί να εμφανιστεί ως θεματοφύλακας της ευρωπαϊκής ασφάλειας σε ένα περιβάλλον αυξημένης ρευστότητας. Επισήμως, το NATO τονίζει ότι δεν υπάρχει κανένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για λήξη ούτε της αποστολής στο Ιράκ, ούτε του KFOR, υπενθυμίζοντας ότι κάθε απόφαση για έναρξη ή τερματισμό επιχειρήσεων απαιτεί ομοφωνία και των 32 συμμάχων.
NATO, ΗΠΑ και ο αποκλεισμός της Ουκρανίας από το κάδρο
Την ίδια ώρα, η γραμμή Τραμπ επιχειρεί να περιορίσει και το πολιτικό αποτύπωμα του NATO, πιέζοντας να μην κληθούν η Ουκρανία και οι τέσσερις επίσημοι Ινδο-Ειρηνικοί εταίροι της Συμμαχίας (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα) στις επίσημες συνεδριάσεις της συνόδου κορυφής του Ιουλίου στην Άγκυρα. Οι χώρες αυτές ενδέχεται να περιοριστούν σε παράπλευρες εκδηλώσεις, με την αμερικανική επιχειρηματολογία να επικαλείται την ανάγκη μείωσης συναντήσεων, αλλά και την επιστροφή σε «πυρηνικά» ζητήματα της Συμμαχίας.
Παράλληλα, περικόπτεται το παραδοσιακό δημόσιο φόρουμ της συνόδου, με τα νατοϊκά στελέχη να επικαλούνται έλλειψη πόρων, ενώ διπλωμάτες θεωρούν ότι πρόκειται και για έμμεση αντανάκλαση της αμερικανικής πίεσης για μείωση χρηματοδότησης διεθνών οργανισμών. Πρώην εκπρόσωποι του NATO χαρακτηρίζουν την ακύρωση του φόρουμ και την υποβάθμιση της δημόσιας διπλωματίας υπό τον γενικό γραμματέα Μαρκ Ρούτε ως ιδιαίτερα επιζήμια την ώρα που η Συμμαχία προσπαθεί να πείσει κοινή γνώμη και κυβερνήσεις για την ανάγκη αυξημένων αμυντικών δαπανών, σύμφωνα με το Politico.
Σε αυτό το περιβάλλον, η σύγκρουση ανάμεσα στο όραμα των ΗΠΑ για ένα πιο «σφιχτό» NATO και στην ευρωπαϊκή επιθυμία για διατήρηση ενός ευρύτερου δικτύου αποστολών και εταίρων αναδεικνύεται στο νέο μεγάλο διακύβευμα της Συμμαχίας, από το Ιράκ και τα Βαλκάνια μέχρι την Ουκρανία και τον Ινδο-Ειρηνικό.
