Στις 11 Φεβρουαρίου 2026 ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν διόρισε υπουργό Δικαιοσύνης τον Ακίν Γκιουρλέκ, μέχρι τότε επικεφαλής εισαγγελέα Κωνσταντινούπολης, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και επεισόδια στο κοινοβούλιο κατά την ορκωμοσία του.

Το γεγονός αυτό έχει βαρύτητα, επειδή το χαρτοφυλάκιο Δικαιοσύνης στην Τουρκία δεν είναι απλώς «νομοπαρασκευαστικό» ή «διοικητικό». Συνδέεται θεσμικά με τον μηχανισμό διαχείρισης της δικαστικής εξουσίας.

Ποιοι είναι οι δύο δρόμοι για νέα θητεία Ερντογάν και πού «κουμπώνει» η Δικαιοσύνη

Για να ανοίξει ο δρόμος προς μια νέα προεδρική υποψηφιότητα Ερντογάν ή προς αναθεώρηση, υπάρχουν πρακτικά δύο κεντρικά σενάρια.

  1. Πρώτον, ο δρόμος των πρόωρων εκλογών. Το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει ότι αν η Εθνοσυνέλευση αποφασίσει ανανέωση εκλογών κατά τη δεύτερη θητεία του προέδρου, τότε ο πρόεδρος μπορεί να είναι εκ νέου υποψήφιος μία ακόμη φορά. Παράλληλα, ισχύει ρητά ο κανόνας των δύο θητειών, κάτι που κρατά τη συζήτηση «δεμένη» με το πότε και από ποιον προκηρύσσονται πρόωρες κάλπες.
  2. Δεύτερον, ο δρόμος της συνταγματικής αλλαγής ή μιας συνολικότερης «νέας» συνταγματικής αρχιτεκτονικής. Η διαδικασία τροποποίησης απαιτεί συγκεκριμένες πλειοψηφίες στη Βουλή και, ανάλογα με το ποσοστό, οδηγεί υποχρεωτικά ή δυνητικά σε δημοψήφισμα. Το άρθρο για την αναθεώρηση ορίζει πρόταση από τουλάχιστον το ένα τρίτο των βουλευτών, διπλή συζήτηση στην Ολομέλεια, και υιοθέτηση με τουλάχιστον τα τρία πέμπτα του συνόλου, ενώ περιγράφει και τις περιπτώσεις επιστροφής του νόμου από τον πρόεδρο και τις προϋποθέσεις δημοψηφίσματος.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο υπουργός Δικαιοσύνης δεν «ψηφίζει» ο ίδιος τις πλειοψηφίες. Μπορεί όμως να λειτουργήσει ως κεντρικός κόμβος, τόσο θεσμικά όσο και πολιτικά, σε ό,τι αφορά το δικαστικό περιβάλλον, τη νομική επιχειρηματολογία, τη νομοτεχνική προετοιμασία και την εφαρμογή.

Ο θεσμικός μοχλός για τον Γκιουρλέκ και τον Ερντογάν: Το συμβούλιο Δικαστών και Εισαγγελέων

Το πιο κρίσιμο, μετρήσιμο εργαλείο επιρροής του υπουργού Δικαιοσύνης είναι ότι, βάσει Συντάγματος, προεδρεύει του Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων. Στο ίδιο άρθρο του τουρκικού Συντάγματος περιγράφεται ότι συμμετέχει ex officio και ο ανώτατος υπηρεσιακός παράγοντας του υπουργείου, ενώ το Συμβούλιο έχει ρόλο που συνδέεται με τη λειτουργία και τη στελέχωση του δικαστικού σώματος, μέσα από αρμοδιότητες επιλογής, τοποθέτησης, εποπτείας και πειθαρχικής διαχείρισης δικαστών και εισαγγελέων, όπως αποτυπώνεται και στην επίσημη περιγραφή του θεσμού.

Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα «έλεγχο» των δικαστικών αποφάσεων. Σημαίνει όμως ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης βρίσκεται, θεσμικά, στην κορυφή του οργάνου που επηρεάζει το ανθρώπινο δυναμικό, την πειθαρχική κουλτούρα και τη διοικητική λειτουργία της Δικαιοσύνης, στοιχεία που σε κάθε χώρα έχουν έμμεση αλλά πραγματική πολιτική βαρύτητα, ειδικά σε περιόδους έντονης εκλογικής αντιπαράθεσης.

Πώς μπορεί ο Γκιουρλέκ να επηρεάσει μια προσπάθεια για νέα προεδρική θητεία Ερντογάν

Αν η στρατηγική για «άνοιγμα» νέας υποψηφιότητας στηριχθεί στο άρθρο των πρόωρων εκλογών, ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ μπορεί να συμβάλει κυρίως σε τέσσερα επίπεδα:

  1. Πρώτον, στο επίπεδο της νομικής αφήγησης και της προετοιμασίας. Σε μια έντονα πολωμένη συζήτηση, η κυβέρνηση χρειάζεται συνεκτική νομική επιχειρηματολογία για το γιατί ο δρόμος των πρόωρων εκλογών είναι θεμιτός και συνταγματικά ασφαλής, ακριβώς επειδή το Σύνταγμα προβλέπει την εξαίρεση όταν η Βουλή ανανεώνει τις εκλογές στη δεύτερη θητεία.
  2. Δεύτερον, στο επίπεδο της δικαστικής σταθερότητας πριν και κατά την εκλογική περίοδο. Επειδή ο υπουργός προεδρεύει του Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων, μπορεί να δώσει γραμμή προτεραιοτήτων στη διοικητική λειτουργία του συστήματος, για παράδειγμα στο πώς «τρέχουν» πειθαρχικές διαδικασίες, μετακινήσεις και στελεχώσεις, πάντα εντός του θεσμικού πλαισίου.
  3. Τρίτον, στο επίπεδο των υποθέσεων υψηλής πολιτικής έντασης. Η πρόσφατη δημόσια συζήτηση στην Τουρκία συνδέει το δικαστικό πεδίο με τη δυνατότητα συμμετοχής ισχυρών αντιπάλων στην εκλογική αρένα, είτε μέσω ποινικών υποθέσεων είτε μέσω ζητημάτων τυπικών προσόντων. Για παράδειγμα, διεθνή ρεπορτάζ αναφέρουν ότι η υπόθεση του Εκρέμ Ιμάμογλου και η διαμάχη για το πανεπιστημιακό του πτυχίο έχουν βρεθεί στο κέντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, ενώ ο ίδιος παραμένει βασικός αντίπαλος του Ερντογάν και έχει καλέσει τον πρόεδρο να πάει σε πρόωρες εκλογές. Εδώ ο ρόλος του υπουργού δεν είναι να αποφασίσει δικαστικές κρίσεις, αλλά να «συντονίσει» το θεσμικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργεί η εισαγγελική και δικαστική μηχανή, κάτι που στην πολιτική πράξη επηρεάζει τον εκλογικό χρόνο και το κλίμα.
  4. Τέταρτον, στο επίπεδο της νομοθεσίας που ακουμπά την εκλογική διαδικασία, όπως αλλαγές σε ποινικές διατάξεις, διατάξεις για «παραπληροφόρηση», διαδικαστικούς κανόνες ή ρυθμίσεις που επηρεάζουν την πολιτική δράση. Ακόμη κι όταν οι πρωτοβουλίες κατατίθενται κοινοβουλευτικά, το υπουργείο είναι αυτό που συνήθως σηκώνει το τεχνικό βάρος και την εφαρμογή.

Πώς μπορεί να επηρεάσει μια προσπάθεια αναθεώρησης ή νέου Συντάγματος

Σε ένα σενάριο αναθεώρησης ή «νέου Συντάγματος», ο υπουργός Δικαιοσύνης μπορεί να είναι ο βασικός διαχειριστής τριών κρίσιμων κόμβων.

  • Πρώτος κόμβος είναι η «μηχανική» της διαδικασίας: Οι απαιτήσεις του άρθρου αναθεώρησης για πλειοψηφίες, διπλές συζητήσεις, επιστροφή από τον πρόεδρο και πιθανό δημοψήφισμα είναι τεχνικά απαιτητικές. Η Δικαιοσύνη μπορεί να οργανώσει νομοτεχνικά το πακέτο, να «δέσει» μεταβατικές διατάξεις και να μειώσει σημεία νομικής ασάφειας που θα άνοιγαν μέτωπα προσφυγών ή πολιτικής κρίσης.
  • Δεύτερος κόμβος είναι η πολιτική διαπραγμάτευση μέσω νομικών εγγυήσεων: Η αναζήτηση των απαιτούμενων ψήφων είναι το καίριο εμπόδιο. Ρεπορτάζ δείχνουν ότι για αλλαγές που θα άνοιγαν τον δρόμο σε νέα υποψηφιότητα, το κυβερνητικό μπλοκ χρειάζεται πρόσθετη στήριξη ώστε να φτάσει τα όρια που επιτρέπουν δημοψήφισμα ή απευθείας ψήφιση. Σε τέτοια παζάρια, το υπουργείο Δικαιοσύνης μπορεί να «πουλήσει» αξιοπιστία, προτείνοντας διατυπώσεις που εμφανίζονται ως θεσμικές τομές, για παράδειγμα σε δικαιώματα, στη δικαστική οργάνωση, σε μηχανισμούς ισορροπιών, χωρίς να ακυρώνουν τον πολιτικό στόχο.
  • Τρίτος κόμβος είναι η εφαρμογή σε περίπτωση δημοψηφίσματος: Το Σύνταγμα προβλέπει ότι, όταν η αναθεώρηση περάσει με το εύρος ψήφων που οδηγεί σε δημοψήφισμα, η κύρωση απαιτεί «ναι» άνω του μισού των έγκυρων ψήφων. Η Δικαιοσύνη εμπλέκεται στην προετοιμασία του κανονιστικού πλαισίου, στον έλεγχο νομιμότητας επιμέρους διαδικασιών, και στη διαχείριση των αναπόφευκτων προσφυγών, ενστάσεων και πολιτικών εντάσεων που συνοδεύουν τέτοιες διαδικασίες.

Τα όρια και οι κίνδυνοι

Υπάρχουν δύο βασικοί περιορισμοί. Ο πρώτος είναι αριθμητικός και κοινοβουλευτικός, καθώς το Σύνταγμα θέτει «σκληρά» κατώφλια για αναθεώρηση και για απόφαση πρόωρων εκλογών από τη Βουλή. Ο δεύτερος είναι η πολιτική νομιμοποίηση. Ακόμη κι αν η Δικαιοσύνη μπορεί να εξομαλύνει τον δρόμο διαδικαστικά, μια τόσο κρίσιμη αλλαγή, ειδικά αν πάει σε δημοψήφισμα, κρίνεται τελικά στο κοινωνικό πεδίο και στο αν το εγχείρημα πείθει ή πολώνει.

Σε αυτό το σημείο, το ποιος κάθεται στην καρέκλα του υπουργού Δικαιοσύνης αποκτά πρόσθετο συμβολικό βάρος. Η επιλογή Γκιουρλέκ προκάλεσε αντιδράσεις ακριβώς επειδή η αντιπολίτευση τον συνδέει με σκληρές δικαστικές κινήσεις εναντίον της, ενώ η κυβέρνηση επιμένει στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.