Οι διαδηλώσεις στο Ιράν κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας εμφανίζονται πιο εκτεταμένες, πιο μαχητικές και πιο βαθιά πολιτικοποιημένες από κάθε προηγούμενο κύμα αμφισβήτησης. Την ίδια στιγμή, η απάντηση του κράτους γίνεται ολοένα και πιο βίαιη, με τη σύγκρουση κράτους και κοινωνίας να εισέρχεται σε επικίνδυνη φάση.

Το καθεστώς και ο 86χρονος ανώτατος ηγέτης, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αντιμετωπίζουν τις διαδηλώσεις ως υπαρξιακή απειλή. Αναλυτές επισημαίνουν ότι η χρήση ακραίας καταστολής δεν αποσκοπεί μόνο στη διάλυση των κινητοποιήσεων, αλλά και στη διατήρηση των θεσμικών και οικονομικών συμφερόντων της εξουσίας.

Μετά από σχεδόν 50 χρόνια διακυβέρνησης, πολλοί Ιρανοί θεωρούν ότι η Ισλαμική Επανάσταση πρόδωσε την υπόσχεσή της για κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοπρεπή διαβίωση. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους σε όλη τη χώρα, ζητώντας ανοιχτά το τέλος του καθεστώτος.

Ιράν: Διαδηλώσεις με όρια αλλά και διάρκεια

Παρότι αρκετοί ελπίζουν σε μια ανατροπή αντίστοιχη με εκείνη του σάχη το 1979, ειδικοί εκτιμούν ότι το καθεστώς του Ιράν είναι πιθανό να καταστείλει και αυτόν τον γύρο αναταραχών. Όπως σημειώνουν, η εξουσία μπορεί να «αγοράζει χρόνο» μέσω βίας, χωρίς όμως να αντιμετωπίζει τα βαθύτερα αίτια της κοινωνικής οργής.

Η διακοπή του διαδικτύου καθιστά δύσκολη την πλήρη εικόνα των γεγονότων και του αριθμού των θυμάτων. Ωστόσο, η οργή που γεννήθηκε δύσκολα θα εξαφανιστεί, ακόμη κι αν οι διαδηλώσεις προσωρινά κοπάσουν.

Απρόβλεπτος παράγοντας παραμένει ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ έχει απειλήσει με στρατιωτική ή κυβερνοεπίθεση, ενώ ταυτόχρονα εξετάζει νέες οικονομικές κυρώσεις. Παράλληλα, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης διαπραγματεύσεων με το Ιράν, κάτι που θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διέξοδος για το καθεστώς μέσω περιορισμένης άρσης κυρώσεων.

Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η εξωτερική πίεση ενισχύει την αίσθηση περικύκλωσης της ιρανικής ηγεσίας και σκληραίνει περαιτέρω τη στάση της απέναντι στους διαδηλωτές.

Ιράν: Οικονομική κατάρρευση, κοινωνική έκρηξη και το μέλλον της εξουσίας

Η κατάρρευση του ριάλ, οι διεθνείς κυρώσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και η έλλειψη βασικών πόρων, όπως το νερό, λειτούργησαν ως καταλύτες. Η δυσαρέσκεια ξεκίνησε από τα μεσαία και εμπορικά στρώματα και εξαπλώθηκε σε πολίτες που αδυνατούν πλέον να καλύψουν βασικές ανάγκες.

Αρχικά, η κυβέρνηση προσπάθησε να κατευνάσει την κατάσταση με υποσχέσεις και αποπομπές αξιωματούχων. Όταν αυτό απέτυχε, πέρασε σε μαζική καταστολή και κατηγορίες περί «τρομοκρατίας», αποδίδοντας τις κινητοποιήσεις σε ξένη υποκίνηση.

Το κράτος διατηρεί τον πλήρη έλεγχο της βίας, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να αποτελούν βασικό πυλώνα στήριξης του καθεστώτος. Βαθιά ενσωματωμένοι στην οικονομία και θεσμικά υποχρεωμένοι να προστατεύουν την Ισλαμική Δημοκρατία, δεν έχουν δείξει σημάδια αποστασιοποίησης.

Η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, ενώ φιγούρες όπως ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, προσπαθούν να εμφανιστούν ως εναλλακτική ηγεσία. Ωστόσο, λείπει ένα ενιαίο πρόσωπο ή κίνημα με μαζική απήχηση, όπως το 1979.

Παρά το γεγονός ότι η άμεση πτώση του καθεστώτος δεν θεωρείται πιθανή, πολλοί αναλυτές συμφωνούν πως η Ισλαμική Επανάσταση έχει εξαντλήσει τη δυναμική της. Με τον Χαμενεΐ σε προχωρημένη ηλικία και τη συζήτηση περί διαδοχής να εντείνεται, το Ιράν φαίνεται να οδεύει περισσότερο προς μετασχηματισμό του συστήματος παρά προς αιφνίδια αλλαγή καθεστώτος.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί, μια βιώσιμη πορεία σταθερότητας για το Ιράν δύσκολα μπορεί να υπάρξει χωρίς μια συνολική συμφωνία με την Ουάσιγκτον, που θα άρει τη μόνιμη σκιά κυρώσεων και πολέμου πάνω από τις ζωές γενεών Ιρανών.