Στο επίκεντρο των συζητήσεων του άτυπου Eurogroup της Παρασκευής (22/5) στη Λευκωσία μπαίνει η στεγαστική κρίση, με την Ελλάδα να αναλαμβάνει πρωτοβουλία ώστε να ανοίξει σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για κοινές παρεμβάσεις απέναντι στην εκρηκτική άνοδο των ενοικίων και τη δραματική έλλειψη προσιτής κατοικίας.
Υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης θα εξετάσουν πολιτικές που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, τη συγκράτηση των ενοικίων και την αξιοποίηση χιλιάδων κλειστών ακινήτων που παραμένουν εκτός αγοράς.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει ανταλλαγή καλών πρακτικών και αναζήτηση αποτελεσματικών εργαλείων, καθώς το στεγαστικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις στην Ευρώπη.
Τα τρία μοντέλα
Στο τραπέζι του Eurogroup θα παρουσιαστούν τα μοντέλα της Ισπανίας, της Ιρλανδίας και της Κροατίας, τα οποία βασίζονται σε τέσσερις βασικούς άξονες: φορολόγηση των κλειστών κατοικιών, κρατική χρηματοδότηση για κατασκευή νέων σπιτιών, επιδοτήσεις για προσιτή στέγη και αυστηρούς περιορισμούς στις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb.
Το μοντέλο της Ισπανίας
Η Ισπανία προχωρά σε ένα εκτεταμένο κρατικό πρόγραμμα στέγασης για την περίοδο 2026-2030, συνολικού ύψους 7 δισ. ευρώ. Το σχέδιο προβλέπει επενδύσεις περίπου 2,8 δισ. ευρώ για την κατασκευή και αγορά νέων κοινωνικών κατοικιών, ενώ οι κατοικίες που δημιουργούνται με δημόσια χρηματοδότηση θα παραμένουν μόνιμα στο καθεστώς κοινωνικής στέγης και δεν θα μπορούν να πωληθούν σε ιδιώτες. Παράλληλα, δημιουργείται δημόσιο σύστημα ενοικίασης διάρκειας έως 75 ετών, με το ενοίκιο να μην υπερβαίνει το 30% του εισοδήματος των δικαιούχων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανακαίνιση παλαιών κτιρίων, στην «πράσινη» αναβάθμιση κατοικιών αλλά και στην ανάπτυξη στεγαστικών μονάδων σε απομακρυσμένες και υποβαθμισμένες περιοχές. Το ισπανικό μοντέλο περιλαμβάνει επίσης αυστηρό πλαίσιο για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, με περιορισμούς και αυξημένες υποχρεώσεις για πλατφόρμες όπως η Airbnb και η Booking.com, οι οποίες θα πρέπει να απομακρύνουν άμεσα παράνομα ή μη αδειοδοτημένα καταλύματα.
Πλαφόν ενοικίων στην Ιρλανδία
Η Ιρλανδία έχει θέσει ως στόχο την κατασκευή 300.000 νέων κατοικιών έως το 2030, με το φετινό κονδύλι για τη στεγαστική πολιτική να ανέρχεται σε 11,3 δισ. ευρώ. Κεντρικό μέτρο αποτελεί το πλαφόν στις αυξήσεις ενοικίων. Από τον Μάρτιο, οι αυξήσεις δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 2% ετησίως ή τον πληθωρισμό, εφόσον αυτός είναι χαμηλότερος.
Παράλληλα, μειώνεται ο ΦΠΑ στην πώληση έτοιμων διαμερισμάτων από το 13,5% στο 9% έως το 2030, ενώ επιβάλλεται ειδικός φόρος τουλάχιστον 7% επί της εμπορικής αξίας σε ιδιοκτήτες που διατηρούν κενά και εγκαταλελειμμένα ακίνητα. Το ιρλανδικό σχέδιο προβλέπει ακόμη φορολογικά κίνητρα για εταιρείες που επενδύουν σε προσιτές κατοικίες μέσω του μοντέλου «Cost Rental», αλλά και κρατική χρηματοδότηση 2,9 δισ. ευρώ για την κατασκευή περισσότερων από 10.000 νέων κοινωνικών κατοικιών.
Φόρος στα κλειστά σπίτια στην Κροατία
Η Κροατία δίνει έμφαση στην ενεργοποίηση των κλειστών κατοικιών μέσω νέου ετήσιου φόρου στα ακίνητα που παραμένουν εκτός αγοράς. Ο φόρος κυμαίνεται από 0,60 έως 8 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με το ακριβές ύψος να καθορίζεται από τους δήμους ανάλογα με την περιοχή και την παλαιότητα του ακινήτου. Απαλλαγή προβλέπεται μόνο για ακίνητα που χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία ή ενοικιάζονται μακροχρόνια για τουλάχιστον δέκα μήνες τον χρόνο. Το σχέδιο προβλέπει ακόμη κατασκευή περίπου 9.000 νέων κατοικιών έως το 2030, με τις μισές να προορίζονται αποκλειστικά για προσιτή ενοικίαση χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Παράλληλα, παρέχονται επιστροφές ΦΠΑ και φορολογικές απαλλαγές για νέους έως 45 ετών που αποκτούν πρώτη κατοικία, ενώ οι τοπικές αρχές αποκτούν τη δυνατότητα να επιβάλλουν περιορισμούς ή ακόμη και να απαγορεύουν νέες άδειες Airbnb σε περιοχές όπου η στέγαση έχει καταστεί απαγορευτική για τους μόνιμους κατοίκους.
