Η αιφνίδια παράλυση των θαλάσσιων μεταφορών στον Περσικό Κόλπο έχει μετατρέψει δύο αγωγούς πετρελαίου της Μέσης Ανατολής, τον σαουδαραβικό East–West και τον εμιρατινό Habshan–Fujairah, σε σωσίβια γραμμή για την παγκόσμια οικονομία. Παρότι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα δεκάδες τάνκερ που συνήθως διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ, η λειτουργία τους είναι ό,τι σήμερα εμποδίζει μια απόλυτη ενεργειακή ασφυξία.
Την ώρα που πάνω από 1.000 πλοία έχουν παγιδευτεί στον Περσικό, η Saudi Aramco «στουμπώνει» τον East–West με έως και 7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, μεταφέροντας το αργό από τα τεράστια κοιτάσματα στα ανατολικά της χώρας στο λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Από αυτά, περίπου 2 εκατ. βαρέλια διοχετεύονται σε εγχώρια διυλιστήρια και 5 εκατ. φτάνουν στις διεθνείς αγορές, όγκος που αντιστοιχεί στο μεγαλύτερο μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών που περνούσαν πριν από τον πόλεμο από τα Στενά του Ορμούζ. Ο ίδιος ο διευθύνων σύμβουλος της Aramco, Αμίν Νάσερ, μιλά για τη «μεγαλύτερη κρίση» που έχει ζήσει ποτέ η βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου της περιοχής – και ο αγωγός αυτός δεν έχει δοκιμαστεί ποτέ ξανά σε πλήρη, παρατεταμένη λειτουργία.
Παράλληλα, ένας μικρότερος αγωγός πετρελαίου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μεταφέρει έως 1,8 εκατ. βαρέλια ημερησίως από το Χάμπσαν στο λιμάνι Φουτζάιρα στον Κόλπο του Ομάν, προσφέροντας ακόμη μία δίοδο που παρακάμπτει το «μπουκωμένο» Ορμούζ. Οι φορτώσεις αργού τόσο στη Γιανμπού όσο και στη Φουτζάιρα έχουν εκτοξευθεί, με εταιρείες όπως η βραζιλιάνικη Petrobras να δηλώνουν ότι οι συμβάσεις τους με τη Σαουδική Αραβία καλύπτονται χάρη στη μεταφορά μέσω αγωγών – έστω κι αν το κόστος ναύλων έχει αυξηθεί δραματικά. Ωστόσο, ακόμη και με τη μέγιστη αξιοποίηση αυτών των δύο αγωγών πετρελαίου, αναλυτές εκτιμούν ότι περίπου 10 εκατ. βαρέλια παραμένουν παγιδευμένα καθημερινά εντός του Περσικού, γεγονός που σημαίνει πως «μόνο το μισό πρόβλημα έχει λυθεί».
Πετρέλαιο χωρίς δίοδο: ο εφιάλτης των αγορών
Η «γεωπολιτική τιμολόγηση» του πετρελαίου είναι ήδη ορατή στα χρηματιστήρια: το Brent παραμένει περίπου 27% υψηλότερα σε σχέση με την παραμονή του πολέμου, παρά την πρόσφατη αποκλιμάκωση που τροφοδότησε η δήλωση του προέδρου Τραμπ ότι «ο πόλεμος θα τελειώσει πολύ σύντομα». Στις αγορές spot, η τιμή του αργού που φορτώνεται στο Ομάν, και μπορεί να αποφύγει τα Στενά, διαπραγματεύεται πλέον με premium έναντι ποικιλιών όπως το Dubai, που εξακολουθούν να είναι «εγκλωβισμένες» στην λάθος πλευρά του Ορμούζ.
Την ίδια στιγμή, τα θαλάσσια δρομολόγια έχουν γίνει ζώνη υψηλού ρίσκου. Μόλις ένα κλάσμα,περίπου το 20%– της προπολεμικής κίνησης τάνκερ διασχίζει πλέον τα Στενά, με αρκετά πλοία να πλέουν με σβηστά σήματα για να αποφύγουν τον εντοπισμό, όπως συνέβη με τάνκερ του Έλληνα εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου που μετέφερε σαουδαραβικό αργό. Παρότι τα φορτία που φορτώνονται στην Ερυθρά Θάλασσα ή στο Φουτζάιρα θεωρούνται πιο ασφαλή από εκείνα που επιχειρούν να περάσουν από τον Περσικό, ούτε εκεί η ασφάλεια είναι δεδομένη: πρόσφατη απόπειρα επίθεσης με drone στο Φουτζάιρα προκάλεσε ζημιές και ώθησε προμηθευτές καυσίμων να αποχωρήσουν από συμβόλαια.
Όταν ο αγωγός γίνεται πεδίο μάχης για το πετρέλαιο
Οι αγωγοί πετρελαίου που σήμερα λειτουργούν ως «βαλβίδες αποσυμπίεσης» του σοκ προσφέρονται ταυτόχρονα ως κεντρικοί στόχοι. Το Ιράν έχει στο παρελθόν επιτεθεί σε ενεργειακές υποδομές στον Κόλπο προσπαθώντας να εκτοξεύσει τις τιμές και αναλυτές προειδοποιούν ότι τίποτε δεν το εμποδίζει να στοχοποιήσει τον σαουδαραβικό και τον εμιρατινό αγωγό, ενώ και οι Χούτι της Υεμένης έχουν δείξει την ικανότητά τους να πλήττουν πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η ειρωνεία είναι ότι οι αγωγοί αυτοί χτίστηκαν ακριβώς για να αντιμετωπίσουν το σενάριο που τώρα εκτυλίσσεται. Ο East–West σχεδιάστηκε τη δεκαετία του 1980, μέσα στον πόλεμο Ιράν–Ιράκ, για να παρακάμπτει τον Περσικό Κόλπο, με 7.000 εργάτες να δουλεύουν τέσσερα χρόνια και 2.000 τόνους εκρηκτικών να ανοίγουν τάφρο στην Αραβική Χερσόνησο για τον παράλληλο αγωγό παραγώγων φυσικού αερίου. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα είναι διαφορετικά: το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας κατευθύνεται στην Ασία, ενώ ένα μεγάλο κομμάτι των προϊόντων πετρελαίου της Aramco, περίπου 800.000 βαρέλια την ημέρα, εξακολουθεί να περνά αναγκαστικά από τα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με τη Wall Street Journal.
Την ίδια «παράκαμψη» επιχειρεί και η Τεχεράνη, με δικό της αγωγό προς το λιμάνι Τζασκ στον Κόλπο του Ομάν, όπου πρόσφατα φόρτωσε υπερτάνκερ 2 εκατ. βαρελιών, μόλις η τρίτη αποστολή από το 2021. Στο παρασκήνιο, οι ΗΠΑ και οι δυτικοί σύμμαχοί τους καταφεύγουν στα στρατηγικά τους αποθέματα για να απορροφήσουν το σοκ προσφοράς από τον Κόλπο, την ώρα που η συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια και την εξάρτηση από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής επιστρέφει βίαια στο προσκήνιο. Σε έναν κόσμο που εξακολουθεί να «τρέχει» με ορυκτά καύσιμα, κάθε αγωγός πετρελαίου μετατρέπεται σε γεωπολιτικό μέτωπο και κάθε βαλβίδα πίεσης μπορεί αύριο να γίνει σημείο θραύσης.
