Εξαφανίστηκαν τα κινεζικά μαχητικά γύρω από την Ταϊβάν – Τι φοβάται το Πεκίνο;

Η Κίνα χαμηλώνει τους τόνους γύρω από την Ταϊβάν, αλλά κανείς δεν είναι βέβαιος αν αυτό σημαίνει αποκλιμάκωση ή απλώς ένα πιο προσεκτικά ρυθμισμένο παιχνίδι ισχύος.

Τα τελευταία σχεδόν δύο χρόνια, η Ταϊβάν είχε συνηθίσει σε έναν σχεδόν καθημερινό παλμό κινεζικών στρατιωτικών πτήσεων γύρω από το νησί, ως μέρος της εκστρατείας πίεσης του Πεκίνου απέναντι σε μια δημοκρατία που θεωρεί «αναπόσπαστο τμήμα» της.

Όμως στις αρχές Μαρτίου, η εικόνα αυτή άλλαξε απότομα: για 12 από τις 13 τελευταίες ημέρες δεν καταγράφηκε καμία πτήση της Πολεμικής Αεροπορίας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας στην ευρύτερη περιοχή, με μοναδική εξαίρεση την Κυριακή όπου εντοπίστηκαν μόλις δύο αεροσκάφη. Σύμφωνα με τα καθημερινά στοιχεία του υπουργείου Άμυνας της Ταϊβάν, που συγκεντρώνει η πλατφόρμα PLATracker, πρόκειται για το μεγαλύτερο «κενό» δραστηριότητας από το 2021, σε μια περίοδο όπου πέρυσι ο μέσος όρος ήταν περίπου δέκα πτήσεις τη μέρα και ορισμένες ημέρες έφταναν σε δεκάδες.

Η καιρική κατάσταση είναι σταθερή, σε αντίθεση με προηγούμενα «διαλείμματα» που συνέπεσαν με τροπικές καταιγίδες, γεγονός που εντείνει το μυστήριο.

Η Κίνα, η Ταϊβάν και το «σιωπηλό» μήνυμα

Παρότι μικρές υφέσεις στις πτήσεις γύρω από την Ταϊβάν παρατηρούνται σχεδόν κάθε χρόνο κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνόδου του κινεζικού κοινοβουλίου, αυτή τη φορά η πτώση είναι σαφώς πιο έντονη. Από τις 27 Φεβρουαρίου μέχρι τις 9 Μαρτίου εντοπίστηκαν μόλις δύο κινεζικά αεροσκάφη, την ώρα που οι προηγούμενοι μήνες είχαν σημαδευτεί από σταθερή και συχνά κλιμακούμενη παρουσία. Αναλυτές σημειώνουν ότι η σιωπή στους αιθέρες δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη «ηρεμία» στη θάλασσα: ο κινεζικός στόλος του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού συνεχίζει να κινείται στην ευρύτερη ζώνη γύρω από το νησί, χωρίς εμφανή μείωση των ναυτικών μονάδων. Έτσι, πολλοί προειδοποιούν ότι δεν πρόκειται για υποχώρηση της στρατιωτικής πίεσης, αλλά για αναδιάταξή της, με το Πεκίνο να αλλάζει τα εργαλεία, όχι τον στόχο.

Το υπουργείο Άμυνας της Ταϊβάν καλεί σε ψυχραιμία, αλλά και εγρήγορση, υπογραμμίζοντας ότι η αξιολόγηση της απειλής δεν μπορεί να βασιστεί μόνο στο αν πετούν ή όχι μαχητικά. «Πρέπει να κοιτάμε ένα φάσμα δεικτών», τόνισε ο υπουργός Γουέλινγκτον Κου, επισημαίνοντας ότι οι δραστηριότητες του κινεζικού ναυτικού και άλλες μορφές στρατιωτικής πίεσης παραμένουν. Παράλληλα, Δυτικοί αναλυτές υπενθυμίζουν ότι οι πτήσεις γύρω από την Ταϊβάν αποτελούν δημόσια ορατό δείκτη πίεσης, αλλά όχι τον μόνο: τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά την επίσκεψη της Νάνσι Πελόζι στην Ταϊπέι το 2022, το Πεκίνο έχει συνδυάσει αεροναυτικές ασκήσεις και εκτοξεύσεις πυραύλων σε προσομοιωμένες επιχειρήσεις αποκλεισμού.

Κίνα – Ταϊβάν: διπλωματική κίνηση ή «ησυχία πριν την καταιγίδα»;

Ένα πρώτο σενάριο που κερδίζει έδαφος συνδέει την απότομη πτώση των πτήσεων με την αναμενόμενη σύνοδο κορυφής Τραμπ–Σι στο Πεκίνο στις αρχές Απριλίου. Σύμφωνα με ειδικούς από δεξαμενές σκέψης στην Ουάσιγκτον και στην Ταϊπέι, ο Σι Τζινπίνγκ ίσως επιδιώκει να εμφανιστεί ως «υπεύθυνη» δύναμη απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ήδη διαχειρίζεται έναν πόλεμο κατά του Ιράν μαζί με το Ισραήλ. Μειώνοντας προσωρινά τις πιο ορατές αεροπορικές προκλήσεις γύρω από την Ταϊβάν, το Πεκίνο μπορεί να επιχειρεί να αντιστρέψει τη διπλωματική εικόνα και να παρουσιάσει το νησί και τον πρόεδρό του, Λάι Τσινγκ-τε ως τον πόλο που «ανεβάζει την ένταση». Ένα τέτοιο μοτίβο θα ενίσχυε το επιχείρημα της Κίνας ότι οι κινήσεις της είναι «αντίδραση» στον «ταϊβανικό αποσχιστισμό» και στην υποστήριξη των ΗΠΑ, παρά πρωτογενής επιθετικότητα.

Ένα δεύτερο σενάριο εστιάζει στην οικονομία και στην ενέργεια: με τις τιμές του πετρελαίου να πιέζονται από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν και τον κίνδυνο διαταραχών στα θαλάσσια περάσματα, το Πεκίνο ίσως επιλέγει να εξοικονομήσει καύσιμα περιορίζοντας τις πιο δαπανηρές ρουτίνες των αεροπορικών αποστολών. Αναλυτές που παρακολουθούν στενά τις κινεζικές ασκήσεις σημειώνουν ότι οι εν λόγω πτήσεις συνδυάζουν εκπαίδευση και πολιτικό μήνυμα· αν κριθεί ότι υπάρχει ανάγκη εξοικονόμησης πόρων, είναι από τις πρώτες δραστηριότητες που μπορούν προσωρινά να περικοπούν χωρίς να πληγεί σοβαρά η επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ένας τρίτος παράγοντας είναι οι βαθιές εκκαθαρίσεις στις τάξεις του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, και ειδικά στην Πολεμική Αεροπορία και στη Διοίκηση Ανατολικού Θεάτρου, που έχει την ευθύνη για τις επιχειρήσεις γύρω από την Ταϊβάν. Από το 2022 μέχρι σήμερα δεκάδες ανώτατοι αξιωματικοί έχουν «εξαφανιστεί» ή απομακρυνθεί, γεγονός που προκαλεί αποδιοργάνωση στην κορυφή της ιεραρχίας και πιθανές καθυστερήσεις σε ασκήσεις και ρουτίνες, σύμφωνα με τους New York Times.

Τέλος, ορισμένοι ειδικοί προειδοποιούν ότι το «κενό» πτήσεων ίσως αποτελεί προοίμιο για κάτι πιο θεαματικό: μια μεγάλη, συνδυασμένη άσκηση ή ακόμη και κίνηση σε κάποιο από τα απομακρυσμένα νησιά που ελέγχει η Ταϊβάν. Μεγάλα γυμνάσια στην περιοχή έχουν στο παρελθόν προηγηθεί από περιόδους σχετικής αδράνειας στους αιθέρες, καθώς τα αεροσκάφη μπαίνουν σε συντήρηση και τα επιτελεία σχεδιάζουν σύνθετες επιχειρήσεις με ναυτικές και πυραυλικές δυνάμεις. Παρά τα σενάρια περί «ηρεμίας πριν από την καταιγίδα», πάντως, οι περισσότεροι αναλυτές κρατούν επιφυλάξεις, υπογραμμίζοντας ότι προς το παρόν δεν υπάρχουν σαφή επιχειρησιακά σημάδια άμεσης προετοιμασίας εισβολής. Ό,τι κι αν κρύβεται, όμως, πίσω από τη σιωπή στα ραντάρ, ένα είναι βέβαιο: το στρατηγικό παιχνίδι ισχύος ανάμεσα στην Κίνα και την Ταϊβάν μπαίνει σε μια νέα, πιο περίπλοκη φάση, όπου η απουσία ενός μαχητικού μπορεί να σημαίνει εξίσου πολλά με την παρουσία του.