Μία συγκλονιστική αληθινή ιστορία μετατρέπεται σε μια συγκινητική ταινία υποδειγματικής ευαισθησίας από την ελληνικής καταγωγής, Κριστίνα Τουρνατζή. Ο λόγος για τη γερμανική, «Κάρλα» που κατέκτησε τρία βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, συμπεριλαμβανομένου του Βραβείου Κοινού. Η ταινία, που αφορά την πρώτη γνωστή υπόθεση στη Γερμανία, όπου ένα παιδί μήνυσε τον γονιό του για κακοποίηση, αναμένεται να συγκινήσει βαθιά το κοινό.
Η υπόθεση
Γερμανία, αρχές δεκαετίας του ’60. Η δωδεκάχρονη Κάρλα το σκάει από το σπίτι της για να καταγγείλει την εδώ και χρόνια κακοποίησή της από τον ίδιο της τον πατέρα. Ο ηλικιωμένος δικαστής Λάμι αναλαμβάνει την υπόθεση, αλλά έρχεται αντιμέτωπος με την ενίοτε αδιαπέραστη στάση του τραυματισμένου, φοβισμένου και διστακτικού παιδιού.
Όσο περνάει ο καιρός, μια ιδιαίτερη σχέση εμπιστοσύνης αναπτύσσεται ανάμεσα στην Κάρλα και τον δικαστή Λάμι, ο οποίος μετατρέπεται σε σημείο αναφοράς και ελπίδας για τη μικρή. Η επιμονή της Κάρλα να μιλήσει με τους δικούς της όρους -αποκαλύπτοντας μόνο όσα αντέχει και κρατώντας για τον εαυτό της όσα αδυνατεί να εκφράσει- αναγκάζει το σύστημα να προσαρμοστεί σε εκείνη και όχι το αντίστροφο.
Αντιμέτωπος με ένα τέτοιο ηθικό δίλημμα, ο δικαστής επιλέγει να την προστατεύσει, ακόμη κι αν αυτό θέτει σε κίνδυνο τη δική του θέση μέσα σε μια κοινωνία που προτιμά να κοιτάζει αλλού, παρά να παραδεχθεί τα σκοτάδια της.
Κάρλα: Η αληθινή ιστορία
Βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα που έλαβαν χώρα στο Μόναχο το 1962, το «Karla», που κέρδισε το βραβείο Καλύτερης Σκηνοθεσίας και Καλύτερου Σεναρίου στο Φεστιβάλ του Μονάχου και έκανε την ελληνική της πρεμιέρα στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης, όπου κέρδισε τρία βραβεία (Κοινού, Σεναρίου, Fipresci), προσεγγίζει το ζήτημα της παιδικής κακοποίησης χωρίς να καταφεύγει σε άμεσες ή ωμές απεικονίσεις.
Αντίθετα, στρέφει το βλέμμα στη δυσκολία ενός παιδιού να γίνει πιστευτό σε έναν κόσμο που μοιάζει φτιαγμένος για να το αμφισβητεί διαρκώς. Σε εκείνη την εποχή, η κακοποίηση αντιμετωπιζόταν ως το απόλυτο θέμα ταμπού, που συχνά αποσιωπούνταν χωρίς ουσιαστικές συνέπειες. Ωστόσο, το θάρρος της Κάρλα λειτούργησε ως καταλύτης, αναγκάζοντας την τότε κοινωνία να έρθει αντιμέτωπη με μια σκληρή πραγματικότητα.
Η ταινία της Κριστίνα Τουρνατζή αφηγείται μια ιστορικής σημασίας δικαστική υπόθεση με ιδιαίτερη διακριτικότητα και συναισθηματική ευφυΐα, μετατοπίζοντας το βάρος από τα γεγονότα στην ανθρώπινη εμπειρία πίσω από αυτά. Έτσι, το φιλμ καταδύεται σε περιοχές που συνήθως μένουν αθέατες, κατορθώνοντας με αφηγηματική τόλμη και λεπτό χειρισμό να αποδώσει το τραύμα και την αλήθεια μέσα από εικόνες και στιγμές ουσιαστικής ανθρωπιάς.
Η σκηνοθέτης ήρθε σε επαφή με το πρότζεκτ και τη σεναριογράφο Ιβόν Γκόρλαχ μέσω κοινών γνωστών τους στην κινηματογραφική βιομηχανία, και δέχθηκε αμέσως να σκηνοθετήσει την ταινία μόλις διάβασε το σενάριο, παρά τις προφανείς δυσκολίες που παρουσίαζε η ιστορία. «Από την πρώτη ανάγνωση ένιωσα πως κρατούσα στα χέρια μου κάτι εξαιρετικά πολύτιμο αλλά και ευάλωτο», λέει η Τουρνατζή.
«Το σενάριο είχε τόση ένταση και βάθος, που αμέσως ένιωσα ότι αυτή η ιστορία έπρεπε να ειπωθεί. Η Ιβόν μού αποκάλυψε ότι βασιζόταν σε εμπειρία ενός πολύ κοντινού της ανθρώπου, γεγονός που μου έκανε ακόμη πιο ξεκάθαρο το βάρος της ευθύνης. Το να αποδοθεί σωστά η φωνή της Κάρλα ήταν για μένα καθήκον που απαιτούσε απόλυτη ευαισθησία. Ξαναδουλέψαμε μαζί το κείμενο, και όσο προχωρούσε η συνεργασία μας, τόσο βάθαινε και η σχέση μας. Η ιστορία έπαψε να είναι απλώς ένα κινηματογραφικό εγχείρημα – έγινε προσωπική υπόθεση.»
Κατά τη διάρκεια της τελειοποίησης του σεναρίου, η ομάδα της παραγωγής στράφηκε σε ειδικούς συμβούλους, έτσι ώστε η ταινία να καταγράψει σωστά τη νομική πτυχή της ιστορίας. «Είχε ήδη γίνει αρκετή έρευνα από πλευράς της Ιβόν, όμως κρίναμε απαραίτητο να προχωρήσουμε ακόμη βαθύτερα», επισημαίνει η σκηνοθέτης.
«Συζητήσαμε με νομικούς και δικαστικούς λειτουργούς, και εξετάσαμε εκ νέου λεπτομέρειες που παρέμεναν ασαφείς. Εφόσον η υπόθεση διαδραματίζεται σε μια άλλη εποχή, έπρεπε να λάβουμε υπόψη μας τις αλλαγές που έχουν επέλθει στη δικαιοσύνη από τότε μέχρι σήμερα. Μας ενδιέφερε όλα όσα παρουσιάζονται να στέκουν θεσμικά, ακόμη κι αν σε ορισμένα σημεία φαντάζουν υπερβολικά. Παρ’ όλα αυτά, το σημαντικότερο στοιχείο για εμάς ήταν η οπτική γωνία της αφήγησης: η ιστορία ξετυλίγεται μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Καθώς ο θεατής ακολουθεί την Κάρλα, αντιλαμβάνεται ότι ο εσωτερικός της κόσμος δεν διαχωρίζει πάντα ξεκάθαρα το πραγματικό από το φανταστικό – μια κατάσταση απολύτως σύμφωνη με την εμπειρία παιδιών που έχουν υποστεί σοβαρό τραύμα.», προσθέτει.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο, η Ελίζε Κριπς, κόρη της εξαιρετικής ηθοποιού Βίκι Κριπς, δίνει μια εντυπωσιακά ώριμη ερμηνεία, που αποτυπώνει ιδανικά την τεράστια εσωτερική δύναμη της Κάρλα, χωρίς να θυσιάζει ταυτόχρονα την αθωότητα της ηλικίας της. «Για μένα, προτεραιότητα ήταν να δημιουργηθεί ένα ασφαλές πλαίσιο εμπιστοσύνης με την Ελίζε», αναφέρει η Τουρνατζή για τη συνεργασία τους. «Δεν ακολουθήσαμε την κλασική διαδικασία προβών. Αντίθετα, περάσαμε χρόνο μαζί συζητώντας χαλαρά ή και απλώς συνυπάρχοντας. Δεν της έδινα πληροφορίες που δεν ήταν απολύτως αναγκαίες, ούτε πίεζα τη διαδικασία. Όταν δεν ήθελε να μιλήσει, αυτό γινόταν απολύτως σεβαστό. Πολύ σύντομα αποφασίσαμε πως δεν χρειαζόταν να διαβάσει το σενάριο. Το μόνο που είχε σημασία ήταν να κατανοήσει τη θέση και τη ματιά της ηρωίδας και να εξελιχθεί μαζί της σταδιακά. Για τον λόγο αυτό, οι σκηνές γυρίστηκαν με τη χρονολογική σειρά με την οποία εξελίσσεται και η ιστορία.»
Η προσέγγιση της Τουρνατζή ως προς τον χειρισμό της μικρής της πρωταγωνίστριας ήταν απόλυτα συνεπής με την ίδια την ιστορία που ανέλαβαν να αφηγηθούν. «Η ίδια η Κάρλα διεκδικούσε να ακουστεί η ιστορία της, χωρίς να υποχρεωθεί να πει όλα όσα δεν άντεχε», όπως εξηγεί. «Αυτή η στάση καθόρισε και τη δική μας δουλειά. Όπως ακριβώς εκείνη όριζε τα όριά της, έτσι φροντίσαμε και η Ελίζε να μη βρεθεί ποτέ σε συνθήκες που θα την εξέθεταν ή θα την έφερναν σε δυσάρεστη θέση. Μια συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή ήταν τα φλασμπάκ να περιοριστούν αυστηρά στη δική της εμπειρία. Δεν υπάρχει καμία αναπαράσταση της βίας. Οι σκηνές αυτές σχεδιάστηκαν και κινηματογραφήθηκαν χωρίς τη συμμετοχή της ίδιας της Ελίζε.»
Αποτέλεσμα, μια βαθιά συγκινητική ταινία που έρχεται για να μας θυμίσει τις αληθινές ιστορίες και ανθρώπους που κρύβονται πίσω από τα στατιστικά, ενώ παράλληλα αναδεικνύει έναν τρόπο αντιμετώπισης θυμάτων που θα έπρεπε να αποτελεί πρότυπο ακόμα και σήμερα. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι μια ουσιαστικά ανθρώπινη ματιά στην πραγματική δικαιοσύνη και την απαραίτητη ενσυναίσθηση μπροστά στο τραύμα.
Σκηνοθεσία: Κριστίνα Τουρνατζή
Σενάριο: Ιβόν Γκόρλαχ
Ηθοποιοί: Ελίζε Κριπς, Ράινερ Μποκ, Ίμογκεν Κόγκε, Τόρμπεν Λίμπριχτ, Καταρίνα Σούτλερ
Διάρκεια: 105 λεπτά
Κυκλοφορεί στις 22 Ιανουαρίου στους κινηματογράφους από τη Rosebud.21
