Στις 10 Μαΐου 1996, περισσότεροι από 30 ορειβάτες εγκλωβίστηκαν ψηλά στο Έβερεστ, όταν μια σφοδρή και αιφνιδιαστική καταιγίδα χτύπησε την υψηλότερη κορυφή του κόσμου.
Με ελάχιστο οξυγόνο, εξαντλημένοι, χαμένοι στο σκοτάδι και αντιμέτωποι με ανέμους που έφταναν τα 110 χιλιόμετρα την ώρα και θερμοκρασίες κοντά στους -40 βαθμούς Κελσίου, βρέθηκαν σε μια μάχη επιβίωσης στη λεγόμενη «ζώνη του θανάτου».
Οκτώ άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους μέσα σε 24 ώρες, σε αυτό που τότε θεωρήθηκε η πιο φονική ημέρα στην ιστορία του Έβερεστ. Όμως η τραγωδία δεν έμεινε μόνο στα ορειβατικά χρονικά. Μέσα από το βιβλίο «Into Thin Air» του Jon Krakauer, τις μαρτυρίες των επιζώντων και αργότερα την ταινία «Everest», το βουνό πέρασε στη μαζική κουλτούρα.
Από εκείνη τη στιγμή, το Έβερεστ δεν ήταν πια μόνο υπόθεση λίγων κορυφαίων ορειβατών. Έγινε ο απόλυτος στόχος για ανθρώπους με αρκετά χρήματα, λίγη εκπαίδευση και τη φιλοδοξία να σταθούν στην κορυφή του κόσμου.
Από άθλος σε «bucket list»
Μετά την πρώτη επιτυχημένη ανάβαση των Τένζινγκ Νοργκάι και Έντμουντ Χίλαρι το 1953, χρειάστηκαν δεκαετίες για να φτάσουν οι συνολικές αναβάσεις τις 270.
Σήμερα, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Μόνο σε μία ημέρα, στις 20 Μαΐου, 274 ορειβάτες έφτασαν στην κορυφή, σημειώνοντας νέο ρεκόρ.
Τριάντα χρόνια μετά την τραγωδία του 1996, η τεχνολογία, ο καλύτερος εξοπλισμός, η πρόοδος στις μετεωρολογικές προβλέψεις και η άνοδος των νεπαλέζικων εταιρειών οδηγών έχουν αλλάξει ριζικά το τοπίο.
Το Everest Base Camp μοιάζει πλέον με μικρή πόλη σε μεγάλο υψόμετρο. Σκηνές, ελικόπτερα, δορυφορικά τηλέφωνα, γιατροί αποστολών, drones και σύγχρονα GPS έχουν μετατρέψει την ανάβαση σε μια πολύ πιο οργανωμένη, αλλά και πολύ πιο εμπορική διαδικασία.
Η τραγωδία που άλλαξε τα πάντα
Το 1996, η ιδέα ότι πελάτες θα πλήρωναν για να ανέβουν στην κορυφή του Έβερεστ ήταν ακόμη σχετικά νέα. Οι μεγάλες αποστολές μέχρι τότε ήταν συνήθως εθνικές, επιστημονικές ή χορηγούμενες.
Αυτό άλλαξε το 1992, όταν η εταιρεία Adventure Consultants από τη Νέα Ζηλανδία οδήγησε έξι πελάτες στην κορυφή και, κυρίως, τους έφερε πίσω με ασφάλεια.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η ίδια εταιρεία ήταν ανάμεσα στις ομάδες που βρέθηκαν στο βουνό τη μοιραία ημέρα της καταιγίδας. Ο συνιδρυτής της, Rob Hall, έμεινε κοντά σε πελάτη του που δεν μπορούσε να κατέβει και τελικά πέθανε κοντά στην κορυφή, αφού πρόλαβε να μιλήσει μέσω δορυφορικού τηλεφώνου με την έγκυο σύζυγό του.
Η ιστορία του, όπως και εκείνη του Beck Weathers, ο οποίος εγκαταλείφθηκε δύο φορές ως νεκρός αλλά επέζησε, έγινε σύμβολο της ανθρώπινης αντοχής, αλλά και των κινδύνων της εμπορευματοποίησης της ορειβασίας.
Η τεχνολογία έκανε το βουνό πιο ασφαλές
Η τραγωδία του 1996 ανάγκασε τις εταιρείες οδηγών να αλλάξουν πρακτικές.
Πλέον, οι εταιρείες συνεργάζονται για τη στερέωση σχοινιών, τη δημιουργία σημείων ασφαλείας, την τοποθέτηση φιαλών οξυγόνου και την οργάνωση καλύτερης ιατρικής υποστήριξης.
Η μεγαλύτερη αλλαγή, όμως, ήρθε από την πρόγνωση του καιρού. Σήμερα, οι προσπάθειες κορυφής εξαρτώνται από στενά «παράθυρα» καλών συνθηκών, συνήθως τον Μάιο, όταν οι άνεμοι στα Ιμαλάια γίνονται πιο ήπιοι.
Οι σύγχρονες μετεωρολογικές προβλέψεις για το Έβερεστ θεωρούνται πλέον τόσο ακριβείς ώστε ειδικοί εκτιμούν πως μια αιφνιδιαστική καταστροφή σαν εκείνη του 1996 είναι πολύ λιγότερο πιθανή.
Νέα εργαλεία, όπως drones ικανά να μεταφέρουν φορτία ή να βοηθήσουν σε αποστολές έρευνας και διάσωσης, ενισχύουν ακόμη περισσότερο την ασφάλεια. Μπορούν επίσης να μειώσουν τις επικίνδυνες διαδρομές των Σέρπα μέσα από τον παγετώνα Khumbu, ένα από τα πιο φονικά σημεία της ανάβασης.
Οι Σέρπα παίρνουν τον έλεγχο
Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών είναι ο ρόλος των Νεπαλέζων ορειβατών.
Οι Σέρπα δεν είναι πια απλώς οι αθέατοι εργάτες των δυτικών αποστολών. Πλέον είναι οδηγοί, επιχειρηματίες, κάτοχοι παγκόσμιων ρεκόρ και οι άνθρωποι που ουσιαστικά κρατούν όρθια τη βιομηχανία του Έβερεστ.
Ο Kami Rita Sherpa ανέβηκε φέτος στην κορυφή για 32η φορά, καταρρίπτοντας ξανά το δικό του ρεκόρ. Η Lhakpa Sherpa έχει τις περισσότερες αναβάσεις γυναίκας στο Έβερεστ, ενώ νέοι Νεπαλέζοι ορειβάτες ανοίγουν διαδρομές, οργανώνουν αποστολές και αποκτούν διεθνείς πιστοποιήσεις.
Ο Gelje Sherpa, ένας από τους πιο γνωστούς σύγχρονους ορειβάτες, τονίζει ότι πλέον περισσότεροι Σέρπα σπάνε ρεκόρ, εκπαιδεύονται και δημιουργούν δικές τους εταιρείες. Ωστόσο, επιμένει ότι οι οικογένειες όσων σκοτώνονται ή τραυματίζονται στα βουνά χρειάζονται καλύτερη ασφαλιστική κάλυψη και αποζημιώσεις.
Σήμερα, όταν ένας Σέρπα χάνει τη ζωή του στο βουνό, η οικογένειά του μπορεί να λάβει περίπου 10.000 δολάρια. Για πολλούς, αυτό δεν αρκεί ούτε για την εκπαίδευση των παιδιών του.
Η κλιματική κρίση κάνει το Έβερεστ πιο επικίνδυνο
Παρότι η τεχνολογία έχει κάνει πολλά σημεία ασφαλέστερα, η κλιματική κρίση δημιουργεί νέους κινδύνους.
Ο παγετώνας Khumbu, με βαθιές ρωγμές και τεράστιους ασταθείς όγκους πάγου, γίνεται όλο και πιο απρόβλεπτος καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται και ο πάγος λιώνει.
Φέτος, η σεζόν καθυστέρησε όταν μεγάλο τμήμα του παγετώνα κατέρρευσε και μπλόκαρε τη διαδρομή προς την κορυφή.
Οι κίνδυνοι για τους Σέρπα έχουν φανεί με τραγικό τρόπο και στο πρόσφατο παρελθόν. Το 2014, χιονοστιβάδα σκότωσε 16 Νεπαλέζους εργαζόμενους στο Έβερεστ, οδηγώντας σε απεργία και διακοπή της σεζόν. Το 2015, ο μεγάλος σεισμός στο Νεπάλ σκότωσε σχεδόν 9.000 ανθρώπους, ανάμεσά τους περισσότερους από 20 στο Έβερεστ.
Το πρόβλημα του υπερπληθυσμού
Το Έβερεστ είναι σήμερα πιο προσβάσιμο από ποτέ, αλλά αυτό φέρνει νέα προβλήματα.
Οι εικόνες με ουρές ορειβατών λίγο πριν από την κορυφή έχουν γίνει σύμβολο του υπερτουρισμού στο πιο ψηλό σημείο του πλανήτη.
Περισσότεροι άνθρωποι σημαίνουν περισσότερες προμήθειες, περισσότερα σκουπίδια, μεγαλύτερη πίεση στους οδηγούς και περισσότερη αναμονή στη «ζώνη του θανάτου», όπου κάθε λεπτό μετράει.
Η καθυστέρηση μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση οξυγόνου, υποξία, κρυοπαγήματα και αδυναμία επιστροφής στο στρατόπεδο.
Σύμφωνα με έμπειρους οδηγούς, το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι μόνο ο αριθμός των ορειβατών, αλλά η απειρία ορισμένων πελατών και οι οικονομικές εταιρείες που μειώνουν το κόστος σε κρίσιμα σημεία.
Από 40.000 έως 300.000 δολάρια για την κορυφή
Η ανάβαση στο Έβερεστ μπορεί να κοστίσει από περίπου 40.000 δολάρια έως και 300.000 δολάρια, ανάλογα με την εταιρεία, τις υπηρεσίες, τον αριθμό των οδηγών και το επίπεδο υποστήριξης.
Οι πιο ακριβές αποστολές προσφέρουν περισσότερους Σέρπα ανά πελάτη, καλύτερη ιατρική κάλυψη, περισσότερες φιάλες οξυγόνου, δορυφορική επικοινωνία και ισχυρότερο σύστημα διάσωσης.
Οι φθηνότερες αποστολές, σύμφωνα με επικριτές, συχνά κόβουν κόστος σε τομείς που μπορούν να αποδειχθούν μοιραίοι.
Έμπειροι οδηγοί υποστηρίζουν ότι η αναλογία δύο Σέρπα για κάθε έναν ορειβάτη μπορεί να είναι καθοριστική στα μεγαλύτερα υψόμετρα.
Το Νεπάλ σκέφτεται νέους κανόνες
Η κυβέρνηση του Νεπάλ εξετάζει νομοθεσία που θα απαιτεί από όσους θέλουν να ανέβουν στο Έβερεστ να έχουν προηγουμένως σκαρφαλώσει σε κορυφή άνω των 7.000 μέτρων στη χώρα.
Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι οι ορειβάτες πρέπει να έχουν ουσιαστική εμπειρία σε μεγάλο υψόμετρο πριν επιχειρήσουν την κορυφή του κόσμου. Ωστόσο, αρκετοί αμφισβητούν αν αυτή η εμπειρία πρέπει υποχρεωτικά να αποκτάται στο Νεπάλ.
Η συζήτηση δείχνει το δύσκολο ισοζύγιο: από τη μία, το Έβερεστ αποτελεί βασική πηγή εσόδων για το Νεπάλ και απασχολεί χιλιάδες ανθρώπους. Από την άλλη, η ασφάλεια, το περιβάλλον και η αξιοπιστία της ορειβασίας δοκιμάζονται όλο και περισσότερο.
Η κορυφή παραμένει όνειρο
Παρά τις τραγωδίες, τις ουρές, τις αντιπαραθέσεις και την εμπορευματοποίηση, το Έβερεστ συνεχίζει να μαγνητίζει ανθρώπους από όλο τον κόσμο.
Φέτος ήταν μία από τις πιο πολυσύχναστες σεζόν, με το Νεπάλ να εκδίδει αριθμό-ρεκόρ αδειών και περίπου 900 επιτυχημένες αναβάσεις.
Ανάμεσά τους ήταν ο Βρετανός Kenton Cool, που έφτασε στην κορυφή για 20ή φορά, ο Πολωνός Bartek Ziemski, που ανέβηκε χωρίς εμφιαλωμένο οξυγόνο και κατέβηκε με σκι, η River Ahmed, η πρώτη γυναίκα από το Αφγανιστάν που κατέκτησε την κορυφή, και η 18χρονη Bianca Adler, η νεότερη Αυστραλή που ανέβηκε στο Έβερεστ.
Τριάντα χρόνια μετά την τραγωδία του 1996, το Έβερεστ παραμένει ταυτόχρονα όνειρο, δοκιμασία, βιομηχανία και σύμβολο.
Για άλλους είναι το απόλυτο προσωπικό στοίχημα. Για άλλους, μια ακριβή εμπειρία που αγοράζεται. Για τους Σέρπα, είναι δουλειά, κληρονομιά, κίνδυνος και υπερηφάνεια.
Και για τον κόσμο, η κορυφή του Έβερεστ εξακολουθεί να είναι αυτό που ήταν πάντα: το πιο ισχυρό σύμβολο της ανθρώπινης επιθυμίας να φτάσει λίγο ψηλότερα από τα όριά της.
