Η Γερμανία δεν κάνει θεαματικό άνοιγμα στην Τουρκία. Δεν ανακοινώνει μια μεγάλη πολιτική στροφή, ούτε μιλά για επιστροφή της Άγκυρας σε ευρωπαϊκή τροχιά χωρίς αστερίσκους.
Κάνει κάτι πιο προσεκτικό: κινείται μικροχειρουργικά.
Χτίζει ξανά δίαυλους. Επιλέγει προσεκτικό timing. Βάζει στο ίδιο κάδρο άμυνα, ενέργεια, οικονομία, συνδεσιμότητα, ΝΑΤΟ, Μαύρη Θάλασσα, Συρία και μετανάστευση. Δεν αντιμετωπίζει την Τουρκία ως πλήρως αξιόπιστο ευρωπαϊκό εταίρο. Τη βλέπει ως δύσκολο, απαιτητικό, αλλά χρήσιμο συνομιλητή.
Αυτό είναι το νέο γερμανικό στοίχημα: συνεργασία με την Τουρκία χωρίς πλήρη πολιτική αποκατάσταση της Τουρκίας.
Η Τουρκία επιστρέφει ως ανάγκη, όχι ως εμπιστοσύνη
Η γερμανική προσέγγιση δεν βασίζεται σε κάποια ξαφνική αλλαγή της εικόνας της Τουρκίας. Το Βερολίνο γνωρίζει ότι τα προβλήματα παραμένουν: κράτος δικαίου, θεσμική απόσταση από την ΕΕ, εσωτερική πολιτική πίεση, αναθεωρητική εξωτερική πολιτική, δύσκολη σχέση με τη Δύση.
Όμως η Ευρώπη έχει αλλάξει.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η επιστροφή Trump, η αβεβαιότητα γύρω από το ΝΑΤΟ, η πίεση στη Μέση Ανατολή, η Συρία, το Ιράν, η μετανάστευση και η ανάγκη για ταχύτερη αμυντική παραγωγή έχουν επαναφέρει την Τουρκία στο τραπέζι. Όχι ως υποψήφια προς ένταξη, αλλά ως χώρα που δεν μπορεί εύκολα να αγνοηθεί.
Η Τουρκία διαθέτει στρατό, γεωγραφία, αμυντική βιομηχανία, πρόσβαση σε κρίσιμες περιοχές και ικανότητα να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικά στρατόπεδα. Για τη Γερμανία, όλα αυτά έχουν πλέον μεγαλύτερη αξία από ό,τι πριν από λίγα χρόνια.
Η ουσία είναι απλή: η Τουρκία δεν έγινε πιο εύκολη. Η Ευρώπη έγινε πιο πιεσμένη.
Από την ένταξη στη συναλλαγή
Η παλιά συζήτηση για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας έχει ουσιαστικά παγώσει. Η πλήρης επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας δεν φαίνεται ρεαλιστική. Οι πολιτικές και θεσμικές αποστάσεις είναι μεγάλες, ενώ τα ευρωπαϊκά βέτο παραμένουν δεδομένα.
Γι’ αυτό η νέα λογική δεν είναι η ένταξη. Είναι η στρατηγική συνεργασία.
Η Γερμανία φαίνεται να προκρίνει ένα μοντέλο σχέσης με την Τουρκία που βασίζεται σε συγκεκριμένα πεδία: αμυντική βιομηχανία, ενέργεια, εμπόριο, επενδύσεις, συνδεσιμότητα, διαχείριση κρίσεων και περιφερειακή ασφάλεια.
Αυτό εξυπηρετεί και τις δύο πλευρές. Το Βερολίνο αποκτά πρακτική πρόσβαση σε έναν δύσκολο αλλά κρίσιμο παίκτη. Η Άγκυρα κερδίζει θεσμική και οικονομική αναβάθμιση χωρίς να χρειάζεται να περάσει από τη βαριά πολιτική διαδικασία της ένταξης.
Η Τουρκία προσφέρει χρησιμότητα. Η Γερμανία προσφέρει πρόσβαση.
Αυτό είναι το νέο παζάρι.
Eurofighter, Patriot και ενέργεια
Οι κινήσεις έχουν και συγκεκριμένα σημάδια.
Η υπόθεση των Eurofighter είναι από τα πιο χαρακτηριστικά. Η Τουρκία αναζητά τρόπους να ενισχύσει την αεροπορική της ισχύ μετά την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα F-35 και τις δυσκολίες στις σχέσεις με τις ΗΠΑ. Το Eurofighter της δίνει έναν ευρωπαϊκό δρόμο. Για τη Γερμανία, η στάση απέναντι σε αυτό το ζήτημα δεν είναι απλώς τεχνική. Είναι πολιτικό σήμα.
Αντίστοιχα, η ανάπτυξη Patriot στη νοτιοανατολική Τουρκία δείχνει ότι το Βερολίνο εξακολουθεί να βλέπει την Άγκυρα ως κρίσιμο νατοϊκό χώρο. Η Τουρκία μιλά για αμυντική αυτονομία, όμως εξακολουθεί να χρειάζεται συμμαχική κάλυψη σε πραγματικές κρίσεις.
Η ενέργεια είναι το άλλο μεγάλο πεδίο. Οι γερμανοτουρκικές επαφές δεν αφορούν μόνο στρατιωτική ασφάλεια, αλλά και ανθεκτικές ενεργειακές υποδομές, επενδύσεις και διαδρομές που συνδέουν την Τουρκία με τη Μαύρη Θάλασσα, τον Καύκασο, τη Συρία και τη Μέση Ανατολή.
Η γεωγραφία της Τουρκίας γίνεται ξανά εμπορικό και στρατηγικό επιχείρημα.
Η λεπτή γραμμή του Βερολίνου
Η Γερμανία προσπαθεί να κάνει κάτι δύσκολο: να συνεργαστεί περισσότερο με την Τουρκία χωρίς να εμφανιστεί ότι παραβλέπει πλήρως τα προβλήματα της Τουρκίας.
Αυτό απαιτεί λεπτούς χειρισμούς.
Αν το Βερολίνο κινηθεί πολύ γρήγορα, μπορεί να φανεί ότι ανταμείβει την Άγκυρα χωρίς ουσιαστικές αλλαγές. Αν κινηθεί πολύ αργά, κινδυνεύει να χάσει πρόσβαση σε έναν παίκτη που θεωρεί χρήσιμο για άμυνα, μετανάστευση, ενέργεια και περιφερειακή ασφάλεια.
Γι’ αυτό οι κινήσεις είναι σταδιακές. Όχι πλήρης επαναφορά. Όχι θεαματική πολιτική επανεκκίνηση. Αλλά πρακτική συνεργασία σε πεδία όπου οι ανάγκες είναι άμεσες.
Η Γερμανία δεν αγκαλιάζει την Τουρκία. Τη διαχειρίζεται.
Το ρίσκο της συναλλακτικής σχέσης
Το πρόβλημα είναι ότι μια σχέση βασισμένη κυρίως στη χρησιμότητα έχει όρια.
Η Τουρκία μπορεί να είναι απαραίτητη σε συγκεκριμένα πεδία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι γίνεται προβλέψιμη. Μπορεί να βοηθά σε μια κρίση και να δημιουργεί δυσκολίες σε άλλη. Μπορεί να λειτουργεί ως σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, αλλά και ως αυτόνομος παίκτης με δικές του επιδιώξεις. Μπορεί να ζητά ευρωπαϊκή πρόσβαση, χωρίς να αποδέχεται πλήρως ευρωπαϊκούς κανόνες.
Αυτό είναι το ρίσκο για τη Γερμανία: όσο περισσότερο επενδύει στη χρησιμότητα της Τουρκίας, τόσο περισσότερο η Άγκυρα αποκτά διαπραγματευτικό βάρος.
Και η Τουρκία ξέρει να αξιοποιεί το βάρος της.
Συμπέρασμα: Πραγματισμός χωρίς βεβαιότητα
Οι μικροχειρουργικές κινήσεις της Γερμανίας στην Τουρκία δείχνουν ότι το Βερολίνο προσαρμόζεται σε μια πιο σκληρή εποχή. Η Ευρώπη χρειάζεται στρατούς, βιομηχανία, ενέργεια, δίκτυα, ελέγχους στα σύνορα και περιφερειακούς συνομιλητές. Σε όλα αυτά, η Τουρκία έχει ρόλο.
Αλλά ο ρόλος δεν λύνει το βασικό ερώτημα.
Η Τουρκία επιστρέφει στη γερμανική στρατηγική σκέψη ως αναγκαίος εταίρος, όχι ως εύκολος σύμμαχος. Η σχέση Βερολίνου–Άγκυρας δεν είναι ιστορία εμπιστοσύνης. Είναι ιστορία ανάγκης, υπολογισμού και προσεκτικής συναλλαγής.
Η Γερμανία δεν ξαναβάζει την Τουρκία στην Ευρώπη από την μπροστινή πόρτα.
Της ανοίγει επιλεγμένα παράθυρα.
Και αυτό ίσως είναι πιο σημαντικό από μια μεγάλη δήλωση επαναπροσέγγισης.
