Η αποχώρηση του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί και της ιρανικής αντιπροσωπείας από το Ισλαμαμπάντ, αφού επέδωσαν σε Πακιστανούς αξιωματούχους τις διαπραγματευτικές θέσεις της Τεχεράνης και διατύπωσαν τις ιρανικές επιφυλάξεις επί των αμερικανικών απαιτήσεων, αποτελεί απόδειξη ότι το έργο της διπλωματίας είναι πολύ δύσκολο. Και είμαστε ακόμη στην αρχή.
Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη δεν θα δεχθεί «μαξιμαλιστικές απαιτήσεις» από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Έτσι ο Λευκός Οίκος αναγκάστηκε να ακυρώσει το ταξίδι των δύο Αμερικανών απεσταλμένων, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ. Διπλωματικά ασκείται κριτική στον Αμερικανό πρόεδρο από βετεράνους Αμερικανούς διπλωμάτες, ότι δηλαδή έδωσε ελάχιστη προσοχή στα λάθη του παρελθόντος και πρόσθεσε πολλά δικά του. Υπέθεσε ότι οι βομβαρδισμοί και οι στοχευμένες δολοφονίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος. Παρερμήνευσε την τακτική στρατιωτική επιτυχία ως βιώσιμη στρατηγική. Έλαβε πολιτικές αποφάσεις βασισμένες στο προεδρικό ένστικτο και στις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες. Διαπραγματεύτηκε αυτοσχεδιάζοντας, με ελάχιστη προνοητικότητα ή σχεδιασμό.
Η αποτελεσματική διαχείριση δύσκολων ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής απαιτεί χρόνο και υπομονή
Ωστόσο, τίποτα δεν έχει κριθεί. Διότι η αποτελεσματική διαχείριση δύσκολων ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής απαιτεί χρόνο και υπομονή. Αυτό το μάθημα δεν αφορά τη μοιρολατρία ή την αποφυγή δύσκολων αποφάσεων. Αφορά το τι μπορείς να πετύχεις με αποδεκτό κόστος για άλλες προτεραιότητες, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό. Η τελειότητα σπάνια υπάρχει στη διπλωματία, ιδιαίτερα όταν έχεις να κάνεις με ένα αδίστακτο, ιδεολογικό και βαθιά εδραιωμένο καθεστώς. Η εξόντωση της ηγεσίας μπορεί να φαίνεται ως δελεαστική συντόμευση, αλλά όπως διαπίστωσε γρήγορα αυτή η κυβέρνηση στο Ιράν, μπορεί να είναι μια ψευδαίσθηση.
Η λογική του πρώην προέδρου των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα στην επιδίωξη άμεσης διπλωματίας με το Ιράν ήταν να παίξει ένα πιο μακροπρόθεσμο παιχνίδι, περιορίζοντας τον σοβαρότερο κίνδυνο που προέρχεται από την Τεχεράνη, την πιθανότητα πυρηνικοποίησης, και μετριάζοντας άλλες απειλές με την πάροδο του χρόνου, ενώ ταυτόχρονα υποστήριζε τις πολιτικές ελευθερίες για τον ιρανικό λαό. Όπως και ο προκάτοχός του, Τζορτζ Μπους ο νεότερος, ο Ομπάμα εξέτασε προσεκτικά τους κινδύνους και τις δευτερογενείς και τριτογενείς συνέπειες ενός πολέμου και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπερέβαιναν κατά πολύ τα πιθανά οφέλη. Ο Τραμπ, ενθαρρυμένος από την αίσθηση επιτυχίας του στον πόλεμο του Ιουνίου 2025 και στην επιχείρηση στη Βενεζουέλα τον περασμένο χειμώνα, έκανε μια διαφορετική επιλογή.
Τα ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά των ΗΠΑ και η διαρκής συμφωνία που θα απαιτήσει φαντασία
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ισχυρά διαπραγματευτικά χαρτιά, αλλά μια διαρκής συμφωνία θα απαιτήσει φαντασία, κινητοποίηση συμμάχων και εταίρων και προσεκτική προσοχή στη λεπτομέρεια από έμπειρους και κατά καιρούς δόλιους Ιρανούς διαπραγματευτές. Αν δεν χαραχθούν σαφώς οι γραμμές και δεν επιτηρούνται αυστηρά, οι Ιρανοί θα τις υπερβούν.
Ένα τελευταίο και κρίσιμο μάθημα από τη σύγκρουση, λένε Αμερικανοί διπλωμάτες, είναι ότι η τακτική του «κουρέματος του γκαζόν», δηλαδή η χρήση ωμής βίας για την αντιμετώπιση άμεσων απειλών χωρίς μακροπρόθεσμο σχέδιο επιτυχίας, απλώς έσπειρε ακόμη περισσότερα προβλήματα. Ο κατάλογος είναι μακρύς: το ιρανικό καθεστώς έχει πληγεί αλλά παραμένει όρθιο, πιο αδύναμο σε πολλούς τομείς αλλά ακόμη πιο σκληρό και αδιάλλακτο. Τα Στενά του Ορμούζ, ένα στρατηγικό δώρο της γεωγραφίας προς το Ιράν, αποτελούν πλέον πιο ισχυρή πηγή επιρροής για την Τεχεράνη απ’ ό,τι το πυρηνικό της πρόγραμμα, οι βαλλιστικοί πύραυλοι ή οι αντιπρόσωποί της. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαβρώσει την εμπιστοσύνη των αραβικών χωρών του Κόλπου και των Ευρωπαίων συμμάχων τους.
Ο πόλεμος έδωσε επίσης μια σανίδα σωτηρίας στον Βλαντίμιρ Πούτιν, οδηγώντας σε αυξημένα ενεργειακά έσοδα και μειωμένα στρατιωτικά αποθέματα των ΗΠΑ, σε μια στιγμή που η Ουκρανία σημείωνε πρόοδο στο πεδίο της μάχης και η ρωσική οικονομία αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες. Ο Σι Τζινπίνγκ φαίνεται να πιστεύει ότι η σύγκρουση έχει φέρει την Κίνα σε πιο πλεονεκτική στρατηγική θέση, καθώς ο Τραμπ ετοιμάζεται να επισκεφθεί το Πεκίνο στα μέσα Μαΐου, δίνοντας στον Σι την ευκαιρία να αποσπάσει παραχωρήσεις σε θέματα εμπορίου, τεχνολογίας και Ταϊβάν. Και θα υπάρξουν και μακροπρόθεσμες προκλήσεις για την παγκόσμια οικονομία, με σημαντική καθυστέρηση στις επιπτώσεις ακόμη κι αν διατηρηθεί η κατάπαυση του πυρός.
Το βέβαιο είναι ότι στη διπλωματία, δεν υπάρχει η πολυτέλεια του αυτοσχεδιασμού.
