Στο Φόρουμ Διπλωματίας στην Αττάλεια, η Τουρκία επιχείρησε να παρουσιαστεί ως ο αναγκαίος διαμεσολαβητής σε μια διεθνή σκηνή όπου οι παραδοσιακές βεβαιότητες καταρρέουν. Χιλιάδες συμμετέχοντες, από ηγέτες κρατών μέχρι υπουργούς και ειδικούς από Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Αφρική και Ασία, συζήτησαν πώς διαχειρίζεται κανείς μια υπερδύναμη όπως οι ΗΠΑ, όταν είναι «αναντικατάστατη, καταναγκαστική και απρόβλεπτη ταυτόχρονα». Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ στο Ιράν, που έχει ήδη αναστατώσει την παγκόσμια οικονομία και έχει εκθέσει συμμάχους της Ουάσιγκτον σε ιρανικά πλήγματα, επιτάχυνε τις συζητήσεις για εναλλακτικά κέντρα ισχύος.
Ο Ταγίπ Ερντογάν αξιοποίησε το βήμα στην Αττάλεια για να επαναλάβει ότι το διεθνές σύστημα βρίσκεται σε «ηθική και υπαρξιακή κρίση» και να προβάλει το γνωστό σύνθημα «ο κόσμος είναι μεγαλύτερος από πέντε», στοχεύοντας στο περιορισμένο σχήμα των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Χωρίς να κατονομάζει τις ΗΠΑ ή τον Ντόναλντ Τραμπ, επέκρινε την επέμβαση στο Ιράν, κατηγόρησε το Ισραήλ για «γενοκτονία» στη Γάζα και για στρατιωτική επέκταση σε Λίβανο, Συρία και Ιράν, ενώ δήλωσε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να μεσολαβήσει ακόμη και για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αποφεύγοντας ωστόσο να επιρρίψει ευθύνες στη Ρωσία. Στις αίθουσες του συνεδρίου, Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι κινούνταν παράλληλα, χωρίς να συναντηθούν, αποτυπώνοντας το βάθος της κρίσης εμπιστοσύνης.
Η Τουρκία ως κόμβος «μεσαίων δυνάμεων»
Η φετινή διοργάνωση στην Αττάλεια, στην πέμπτη χρονιά της, εξελίχθηκε σε επίδειξη της διπλωματικής εμβέλειας που υποστηρίζει ότι διαθέτει η Τουρκία, με την Άγκυρα να φιλοξενεί από τον επικεφαλής της ουκρανικής διπλωματίας έως τον Ρώσο ομόλογό του σε back-to-back συνεδριάσεις. Στα πηγαδάκια, οικονομολόγοι όπως ο Timothy Ash τόνιζαν ότι η αμερικανική ενέργεια στο Ιράν, «κόντρα στα συμφέροντα των συμμάχων της», ενισχύει την πεποίθηση πως χρειάζεται «εναλλακτική λύση στους Αμερικανούς». Οι δηλώσεις του Ιορδανού ΥΠΕΞ για «απρόκλητες ιρανικές επιθέσεις» σε χώρες που προσπάθησαν να αποτρέψουν τον πόλεμο υπογράμμισαν το αίσθημα αδιέξοδου που επικρατεί στην περιοχή.
Το πιο χειροπιαστό βήμα προς μια νέα αρχιτεκτονική περιφερειακής συνεργασίας ήταν η συνάντηση, στο περιθώριο του φόρουμ, των υπουργών Εξωτερικών της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας, της Αιγύπτου και του Πακιστάν, με στόχο την εμβάθυνση της μεταξύ τους συνεργασίας. Αναλυτές προειδοποιούν πάντως ότι τέτοιες «συμμαχίες μεσαίων δυνάμεων» δύσκολα μπορούν να καλύψουν πλήρως το κενό που αφήνει μια όλο και πιο απρόβλεπτη Ουάσιγκτον. Όπως σημειώνει ο ερευνητής Galip Dalay, το πρόβλημα για την περιοχή είναι ότι οι ΗΠΑ παραμένουν απαραίτητες για πολλούς, αλλά ταυτόχρονα είναι «αναξιόπιστες και καταναγκαστικές», κάτι που αναγκάζει χώρες όπως η Τουρκία να κινούνται σε λεπτή ισορροπία και να οικοδομούν πρωτοβουλίες μόνο με εταίρους που δεν θα προκαλέσουν αμερικανικό βέτο.
Η Τουρκία ανάμεσα στην ισχύ και την αστάθεια των ΗΠΑ
Την αντίθετη όψη αυτής της εξίσωσης εξέφρασε με ωμή ειλικρίνεια ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, Τομ Μπάρακ, που δήλωσε ότι «αυτό το μέρος του κόσμου σέβεται μόνο ένα πράγμα: την ισχύ» και ότι όπου δοκιμάστηκαν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις με αμερικανική πίεση, όπως στην Αραβική Άνοιξη, «απέτυχαν». Κατά τον ίδιο, τα μοναδικά καθεστώτα που «λειτούργησαν» ήταν «ευεργετικές μοναρχίες» ή δημοκρατίες που στην πράξη λειτουργούν παρόμοια, σχόλια που προκάλεσαν δυσφορία σε αρκετούς συμμετέχοντες.
Μέσα σε αυτό το φορτισμένο περιβάλλον, η Τουρκία προσπαθεί να κεφαλαιοποιήσει την εικόνα της ως χώρας-γέφυρας που συνομιλεί με όλους, από τη Μόσχα και το Κίεβο μέχρι την Ουάσιγκτον, την Τεχεράνη και το Ριάντ. Το στοίχημα για την Άγκυρα είναι αν θα καταφέρει να μετατρέψει το διπλωματικό της φόρουμ από «talk shop» σε πραγματικό μηχανισμό επιρροής, τη στιγμή που οι μεσαίες δυνάμεις αναζητούν τρόπους να προστατεύσουν τα συμφέροντά τους, χωρίς να σπάσουν οριστικά με μια Αμερική που μοιάζει ταυτόχρονα απαραίτητη και επικίνδυνη.
