Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι χάνουν την ελπίδα ότι η Αμερική θα παραμείνει στο ΝΑΤΟ

Η Ευρώπη ανησυχεί για το μέλλον του ΝΑΤΟ, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ πιέζει τους συμμάχους για το Ιράν και απειλεί να ανοίξει βαθύ ρήγμα στη συμμαχία.

Ο πόλεμος με το Ιράν απειλεί να προκαλέσει ένα από τα πιο σοβαρά ρήγματα στη σύγχρονη ιστορία του ΝΑΤΟ, με την Ευρώπη να παρακολουθεί με αυξανόμενη ανησυχία την οργή του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στους συμμάχους της Αμερικής. Η άρνηση πολλών Ευρωπαϊκών κρατών να στηρίξουν στρατιωτικά την Ουάσιγκτον στην προσπάθεια επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει εκρηκτικό κλίμα, ενισχύοντας τους φόβους ότι η διατλαντική συμμαχία μπαίνει στην πιο επικίνδυνη φάση της εδώ και χρόνια.

Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται όλο και πιο εχθρικός απέναντι στους συμμάχους του ΝΑΤΟ, κατηγορώντας ανοιχτά τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ότι δεν στάθηκαν στο πλευρό των ΗΠΑ σε μια κρίσιμη γεωπολιτική αναμέτρηση. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του άφησε ακόμη και ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης της Αμερικής από τη συμμαχία, εξέλιξη που προκαλεί νευρικότητα στις πρωτεύουσες της Ευρώπης και εντείνει το αίσθημα ότι η ασφάλεια της ηπείρου δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.

Ο τόνος έχει γίνει ακόμη πιο βαρύς επειδή η πίεση δεν προέρχεται μόνο από τον Τραμπ. Στην ίδια γραμμή κινείται πλέον και ο Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος στο παρελθόν θεωρούνταν υπερασπιστής των διατλαντικών σχέσεων, αλλά τώρα δηλώνει πως μετά το τέλος της σύγκρουσης με το Ιράν η σχέση με το ΝΑΤΟ θα πρέπει να επανεξεταστεί. Για πολλούς στην Ευρώπη, αυτή η μεταστροφή είναι ίσως το πιο ανησυχητικό σημάδι ότι οι σταθερές που κρατούσαν όρθια τη συμμαχία αρχίζουν να υποχωρούν.

Ευρώπη και ΝΑΤΟ σε τροχιά σύγκρουσης

Το πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο η ρητορική της Ουάσιγκτον, αλλά και το γεγονός ότι αρκετές χώρες έβαλαν πρακτικά εμπόδια στις αμερικανικές επιχειρήσεις. Η Ισπανία έκλεισε βάσεις και εναέριο χώρο για δυνάμεις που συμμετείχαν στις επιθέσεις κατά του Ιράν, η Γαλλία δεν επέτρεψε σε ορισμένα αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη να πετάξουν πάνω από το έδαφός της, ενώ η Βρετανία έδωσε περιορισμένη μόνο στήριξη, επιμένοντας ότι «This is not our war». Η Ιταλία, σύμφωνα με πληροφορίες, εμπόδισε επίσης τη χρήση βάσης στη Σικελία από ορισμένα αμερικανικά αεροσκάφη.

Αυτές οι κινήσεις ενίσχυσαν στην Ουάσιγκτον την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν λειτουργεί ως αξιόπιστος στρατηγικός εταίρος τη στιγμή της κρίσης. Υπάρχουν πλέον Αμερικανικές φωνές που υποστηρίζουν πως το ΝΑΤΟ κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια άνιση σχέση, στην οποία οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν τα πιο βαριά στρατιωτικά βάρη, ενώ οι Ευρωπαίοι διστάζουν όταν η σύγκρουση ξεφεύγει από το έδαφος της ηπείρου τους.

Η Ευρώπη ψάχνει νέο ρόλο στο ΝΑΤΟ

Το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να πείσει την Ουάσιγκτον ότι παραμένει απαραίτητη για το ΝΑΤΟ ή αν θα αναγκαστεί να προετοιμαστεί για ένα πολύ πιο αυτόνομο μέλλον. Ακόμη κι αν ο Τραμπ δεν αποσύρει επισήμως τις ΗΠΑ από τη συμμαχία, θα μπορούσε να την αποδυναμώσει ουσιαστικά με άλλους τρόπους, όπως με την απομάκρυνση αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη ή με την αλλαγή της στρατιωτικής διοίκησης που παραδοσιακά παραμένει υπό Αμερικανικό έλεγχο.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η συζήτηση για την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ επιστρέφει με ένταση. Όλο και περισσότεροι αξιωματούχοι θεωρούν ότι η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει δραστικά τις αμυντικές της δυνατότητες, όχι μόνο για να κατευνάσει τον Τραμπ, αλλά κυρίως για να διασφαλίσει ότι θα μπορεί να σταθεί στρατηγικά όρθια ακόμη και σε ένα σενάριο αμερικανικής αποστασιοποίησης.

Παράλληλα, η αντιπαράθεση για τα Στενά του Ορμούζ αποκαλύπτει και τις βαθύτερες διαφωνίες εντός της συμμαχίας. Η Βρετανία φαίνεται να θεωρεί ότι μια αποστολή προστασίας πλοίων θα έπρεπε να έχει επικεφαλής τις ΗΠΑ, ενώ η Γαλλία προκρίνει μια διαφορετική προσέγγιση, με αποστολή που θα μπορούσε να αποκλείει την Αμερικανική συμμετοχή και να αναζητεί ευρύτερη διεθνή στήριξη. Η Ευρώπη εμφανίζεται έτσι διχασμένη όχι μόνο ως προς το πώς θα απαντήσει στον Τραμπ, αλλά και ως προς το πώς αντιλαμβάνεται τον ίδιο τον ρόλο του ΝΑΤΟ στην κρίση.

ΝΑΤΟ και Ευρώπη μπροστά σε ιστορική δοκιμασία

Η σύγκρουση με το Ιράν έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι διατλαντικές σχέσεις είχαν ήδη επιβαρυνθεί από τις πιέσεις για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, την προσέγγιση του Τραμπ με τη Ρωσία και την ένταση γύρω από τη Γροιλανδία. Τώρα, όμως, η κρίση φαίνεται να ακουμπά τον πυρήνα της εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη, δηλαδή το κατά πόσο το ΝΑΤΟ παραμένει μια αυθεντική κοινότητα στρατηγικών συμφερόντων.

Με τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα να πλησιάζει, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σκληρό δίλημμα. Ή θα καταφέρει να πείσει την Ουάσιγκτον ότι μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος μέσα στη συμμαχία ή θα χρειαστεί να αρχίσει να προετοιμάζεται σοβαρά για το ενδεχόμενο ενός ΝΑΤΟ πολύ πιο αδύναμου, με μια Αμερική που δεν θα θεωρεί πλέον αυτονόητη την υπεράσπιση της ηπείρου. Και αυτή ίσως είναι η πιο σκοτεινή προοπτική που έχει αντιμετωπίσει η Ευρώπη εδώ και δεκαετίες.