Ιστορική δίκη στο Βέλγιο: Η υπόθεση Λουμούμπα «καίει» τον πρώην Επίτροπο Νταβινιόν

Σε μια ιστορική κίνηση, το Δικαστήριο των Βρυξελλών παραπέμπει σε δίκη τον 93χρονο κόμη Ετιέν Νταβινιόν, διακεκριμένο πρώην διπλωμάτη και Επίτροπο της ΕΕ, σχετικά με τη δολοφονία του Πατρίς Λουμούμπα το 1961. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί την πρώτη ποινική δίωξη για την υπόθεση και μια ύστατη προσπάθεια της δικαιοσύνης να ρίξει φως στις σκοτεινές συνθήκες θανάτου του πρώτου πρωθυπουργού του ανεξάρτητου Κονγκό.

Ο Λουμούμπα ανέλαβε την εξουσία το 1960, αμέσως μετά την αποτίναξη του βελγικού αποικιακού ζυγού, αλλά ανατράπηκε λίγους μήνες αργότερα. Στις 16 Ιανουαρίου 1961, εκτελέστηκε από αυτονομιστές αντάρτες που είχαν την υποστήριξη του Βελγίου. Αν και μια κοινοβουλευτική έρευνα το 2002 είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το βελγικό κράτος έφερε «ηθική ευθύνη» για το γεγονός, η τωρινή δίωξη στρέφεται κατά συγκεκριμένου προσώπου με βαριές κατηγορίες.

Ο Ετιέν Νταβινιόν, που εκείνη την εποχή βρισκόταν στο ξεκίνημα της καριέρας του, κατηγορείται τώρα για εγκλήματα πολέμου. Οι εισαγγελικές αρχές τού καταλογίζουν συμμετοχή στην παράνομη κράτηση και μεταφορά του Λουμούμπα, στέρηση του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, καθώς και υποβολή του θύματος σε εξευτελιστική μεταχείριση. Παράλληλα, ο πρώην Επίτροπος κατηγορείται για ανάμιξη στις δολοφονίες των πολιτικών συμμάχων του Λουμούμπα, Μορίς Μπολό και Ζοζέφ Οκιτό.

Καθώς όλοι οι υπόλοιποι ύποπτοι της υπόθεσης έχουν πλέον φύγει από τη ζωή, ο Νταβινιόν παραμένει ο μόνος που καλείται να λογοδοτήσει. Στην πρόσφατη δικαστική διαδικασία ο ίδιος δεν παρέστη, ενώ η πλευρά του δεν προέβη σε σχολιασμό. Από την πλευρά της, η εγγονή του Πατρίς Λουμούμπα χαιρέτισε την απόφαση, χαρακτηρίζοντάς την ως ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας.

Αν και η κυβέρνηση του άντεξε μόνο τρεις μήνες, ο Λουμούμπα έγινε σύμβολο της αποαποικιοποίησης, σε μια περίοδο που οι αφρικανικές χώρες ασκούσαν πιέσεις στην Ευρώπη για να ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους. Θεωρείται μέχρι και σήμερα λαϊκός ήρωας. Η δολοφονία του σηματοδότησε μια δυσοίωνη καμπή για το Κογκό, μια χώρα που διαθέτει τεράστια αποθέματα μεταλλευμάτων – όπως χαλκό, κοβάλτιο, χρυσό και ουράνιο -, όμως οι πολίτες της ζουν υπό δικτατορικά καθεστώτα ή υπό την απειλή ένοπλων συρράξεων σχεδόν καθ’ όλη την ιστορία της μετά την ανεξαρτησία.

Αν και δημοσίως διακήρυτε την ουδετερότητά του, τα ανοίγματα του Λουμούμπα προς τη Σοβιετική Ένωση στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου σήμαναν συναγερμό στη Δύση και ορισμένοι ιστορικοί κατηγόρησαν τη CIA για ανάμιξη στον θάνατό του. Τα επιζώντα μέλη της οικογένειάς του ζητούσαν όλα αυτά τα χρόνια να εξεταστεί η υπόθεση, κάτι που ανέλαβαν τελικά να κάνουν οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς του Βελγίου. «Είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», είπε η εγγονή του Λουμούμπα, Γιέμα, στο πρακτορείο Reuters. «Αυτό που θέλουμε είναι να αναζητήσουμε την αλήθεια και να βρούμε ποιος ευθύνεται», πρόσθεσε.

Αφού υπηρέτησε στο Κονγκό, ο Νταβινιόν – γόνος βελγικής οικογένειας ευγενών – ακολούθησε διπλωματική καριέρα και έφτασε να γίνει ο πρώτος επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και Επίτροπος στην ΕΕ, μεταξύ 1977-85. Αργότερα έγινε πρόεδρος της βελγικής εταιρείας holding Societe Generale de Belgique και μέλος στα διοικητικά συμβούλια πολλών εισηγμένων εταιρειών. Ο βασιλιάς Φίλιππος του Βελγίου του απένειμε τον τίτλο του κόμη το 2018.

Ποιος είναι ο Ετιέν Νταβινιόν

Ελάχιστοι Βέλγοι πολιτικοί και διπλωμάτες θα μπορούσαν να καυχηθούν ότι είχαν για συνομιλητές τους τον Χένρι Κίσινγκερ, τον Λεονίντ Μπρέζνιεφ και τον Ζακ Ντελόρ, χωρίς να υπολογίσουμε τους εστεμμένους, τους πρωθυπουργούς και τους επιχειρηματίες. Στις αρχές του 1960 ο Ετιέν Νταβινιόν ήταν ακόμη ασκούμενος διπλωμάτης όταν συμμετείχε, ως παρατηρητής, στις συνομιλίες μεταξύ των ηγετών του Βελγίου και του Κονγκό που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της αφρικανικής χώρας. «Ήταν μια αποφασιστική καμπή της καριέρας μου», δήλωνε σε ένα ντοκιμαντέρ του 2019 αφιερωμένο στον ίδιο.

Σε εκείνες τις συνομιλίες σφυρηλάτησε σχέσεις που τον κατέστησαν ειδικό σε ό,τι αφορούσε τις υποθέσεις του Κονγκό και τα συμφέροντα του Βελγίου, τα οποία συνέχισε να υπερασπίζεται μετά την ανεξαρτησία, τον Ιούνιο του 1960. Στην κοινοβουλευτική έρευνα για τη δολοφονία του Λουμούμπα γίνεται αναφορά σε ένα τηλεγράφημα που έστειλε τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς στους ανωτέρους του, δηλώνοντας: «Πρωταρχικό πρόβλημα φαίνεται επομένως η απομάκρυνση του Λουμούμπα». Ο ήρωας της ανεξαρτησίας του Κονγκό, με τις εθνικιστικές θέσεις που υιοθετούσε, θεωρήθηκε απειλή για τη βελγική κυριαρχία. Ο Νταβινιόν φέρεται ότι διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στη μεταφορά του στην αποσχισθείσα Κατάνγκα, κάτι που εκείνος διαψεύδει.

Ο πατέρας του συνάντησε τον Χίτλερ

Γεννημένος το 1932 στη Βουδαπέστη, σε μια μεγαλοαστική, καθολική οικογένεια, ο Ετιέν Νταβινιόν πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής ηλικίας του στην Ελβετία και κατόπιν στο Βερολίνο, όπου ο πατέρας του ήταν πρεσβευτής, εν μέσω του Γ΄ Ράιχ. Εκεί συνέβη ένα γεγονός που άφησε ένα σκοτεινό σημάδι στην ιστορία της οικογένειας: ο διπλωμάτης πατέρας δεν κατάφερε να πείσει τον τότε βασιλιά του Βελγίου Λεοπόλδο Γ΄ να μην συναντήσει τον Αδόλφο Χίτλερ. Αντιθέτως, από πίστη στον βασιλιά του, τον συνόδευσε τον Νοέμβριο του 1940 στο Μπερχτεσγκάντεν. Λόγω του γεγονότος αυτού θεωρήθηκε «ύποπτος συνεργασίας» με τους Ναζί και η καριέρα του καταστράφηκε, όπως έγραψε ο ίδιος ο Ετιέν Νταβινιόν στην αυτοβιογραφία του «Αναμνήσεις από τρεις ζωές».

Ο γιος του το βίωσε ως «αδικία» και αποφάσισε ότι «θα έχει ο ίδιος τον έλεγχο της ζωής του», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Νικολά Ντελβό, ο δημιουργός του ντοκιμαντέρ του 2019 για το RTBF. Ακολουθώντας τα χνάρια του πατέρα και του παππού του, έγινε διπλωμάτης, αφού πέτυχε στον διαγωνισμό του υπουργείου Εξωτερικών, το 1959, σε μια εποχή που όλα τα βλέμματα στο Βέλγιο ήταν στραμμένα στο Κονγκό. Αφού υπηρέτησε επί δύο δεκαετίες στο διπλωματικό σώμα, ανέλαβε αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδιος για τη βιομηχανία, μεταξύ 1981-85, σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή σιδηρουργία παράκμαζε, οδηγώντας σε οδυνηρές αναδιαρθρώσεις και απώλειες χιλιάδων θέσεων εργασίας. Μέντοράς του ήταν ο υπουργός Πολ Ανρί Σπάακ, ένας από τους «πρωτεργάτες» της ενωμένης Ευρώπης.

Το όνομά του συνδέθηκε επίσης με μεγάλες τράπεζες και εταιρείες, όπως οι Fortis και Brussels Airlines, κοινό σημείο των οποίων ήταν ότι τελικά κατέληξαν να πουληθούν σε ξένους ομίλους. «Αυτοί που λένε ότι πούλησα τα κοσμήματα του στέμματος είναι βλάκες!», είχε δηλώσει ο ίδιος το 2018, όπως μεταδίδει το ΑΠΕ-ΜΠΕ.