Η επιβεβαίωση του θανάτου του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σηματοδοτεί μια ιστορική και καθοριστική καμπή για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, καθώς η χώρα εισέρχεται σε μία περίοδο αβεβαιότητας εν μέσω πολέμου, εσωτερικών πιέσεων και διεθνών ανακατατάξεων. Η ανακοίνωση από την ιρανική κρατική τηλεόραση, ώρες μετά τις δηλώσεις του προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιβεβαίωσε αυτό που επί ώρες μεταδιδόταν ως φήμη: ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν σκοτώθηκε στα πρώτα κύματα αεροπορικών επιδρομών.
Οι αναφορές για την τύχη του ανώτατου ηγέτη ξεκίνησαν από το πρωί του Σαββάτου, όταν έγινε σαφές ότι η κατοικία του είχε αποτελέσει στόχο στο πρώτο κύμα επιθέσεων. Δορυφορικές εικόνες έδειξαν εκτεταμένες ζημιές στο συγκρότημά του, ενώ η πρώτη αντίδραση της Τεχεράνης ήταν ότι είχε μεταφερθεί σε ασφαλές σημείο. Στη συνέχεια, μεταδόθηκε πως ο 86χρονος κληρικός επρόκειτο να απευθυνθεί στον ιρανικό λαό μέσω της κρατικής τηλεόρασης, ωστόσο αυτό δεν συνέβη ποτέ.
Νωρίς το βράδυ, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, δήλωσε ότι «υπάρχουν πολλά σημάδια» πως ο ανώτατος ηγέτης «δεν βρίσκεται πλέον εν ζωή». Ισραηλινά και αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, επικαλούμενα ανώνυμους αξιωματούχους, έκαναν λόγο για πειστικά στοιχεία που αποδείκνυαν τον θάνατό του, την ώρα που Ιρανοί αξιωματούχοι διέψευδαν κατηγορηματικά τις πληροφορίες. Τελικά, ώρες μετά την ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ, η κρατική τηλεόραση του Ιράν επιβεβαίωσε ότι ο Χαμενεΐ είχε σκοτωθεί.
Έντονες αναταράξεις
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων για την Ισλαμική Δημοκρατία. Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου τον περασμένο Ιούνιο, η ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση είχε ήδη επιφέρει βαρύ πλήγμα στην ιρανική ηγεσία. Μόνο το πρώτο βράδυ, στο αρχικό κύμα επιθέσεων, το Ισραήλ κατάφερε να δολοφονήσει εννέα πυρηνικούς επιστήμονες και σειρά ανώτερων στελεχών ασφαλείας. Τις επόμενες ημέρες σκοτώθηκαν και άλλοι υψηλόβαθμοι επιστήμονες, καθώς και τουλάχιστον 30 κορυφαίοι διοικητές. Τότε είχε καταστεί σαφές ότι και ο ίδιος ο Αγιατολάχ βρισκόταν στο στόχαστρο.
Είχε αναφερθεί πως ο Χαμενεΐ, ο οποίος πέρασε τον πόλεμο σε ειδικό καταφύγιο, καταρτίζε λίστες αξιωματούχων ασφαλείας που θα μπορούσαν να αναλάβουν άμεσα καθήκοντα ώστε να αποφευχθεί κενό εξουσίας στα ανώτατα κλιμάκια. Ακόμη και πριν από τις εχθροπραξίες του περασμένου έτους, είχε γίνει γνωστό ότι είχε δώσει εντολή στη Συνέλευση των Ειδικών, το σώμα των περίπου 88 ανώτερων κληρικών που είναι επιφορτισμένοι με την επιλογή ανώτατου ηγέτη, να είναι έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο. Οι «New York Times» είχαν μεταδώσει ότι είχε επιλέξει «τρεις ανώτερους κληρικούς» ως πιθανούς αντικαταστάτες σε περίπτωση δολοφονίας του. Εδώ και χρόνια υπήρχαν εικασίες για τον διάδοχό του, μεταξύ αυτών και για τον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Ο θάνατος του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ δεν ήταν η μοναδική απώλεια της πρώτης ημέρας των αεροπορικών πληγμάτων και των στοχευμένων επιθέσεων. Όσοι παραμένουν στις θέσεις τους ή αναγκάστηκαν να αναλάβουν ανώτερους ρόλους επιδιώκουν να στείλουν μήνυμα ότι εξακολουθούν να ελέγχουν την κατάσταση και ότι η διαδοχή θα είναι ομαλή. Ωστόσο, το τέλος της 36ετούς κυριαρχίας του συνιστά σοκ για τους υποστηρικτές του, ιδίως για τους στενούς του συνεργάτες και συμμάχους στους επίλεκτους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι είχαν την ευθύνη της προστασίας του και της επανάστασης εντός και εκτός συνόρων.
Την ίδια στιγμή, το BBC επιβεβαίωσε βίντεο που δείχνουν ομάδες πολιτών να πανηγυρίζουν στους δρόμους της Τεχεράνης και της Καράτζ μετά τις αναφορές για τον θάνατό του. Βαθιά καχύποπτος απέναντι στη Δύση, ιδίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, και εχθρικός προς το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ κυβέρνησε με σιδηρά πυγμή, καταστέλλοντας εκκλήσεις για μεταρρυθμίσεις και επαναλαμβανόμενα κύματα διαδηλώσεων.
Τα τελευταία χρόνια της άμεσης στρατιωτικής αντιπαράθεσης με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και οι αυξανόμενες εκκλήσεις για αλλαγή από τον ίδιο τον ιρανικό λαό, τον έφεραν αντιμέτωπο με τις μεγαλύτερες προκλήσεις της ηγεσίας του. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, κατά την παρουσία δημοσιογράφων στην Τεχεράνη, το Ιράν έμοιαζε με διαφορετική χώρα, με τον πόνο και την οργή για την αυστηρότερη καταστολή στην ιστορία του, που στοίχισε τη ζωή σε πολλές χιλιάδες Ιρανούς, να παραμένουν νωπά.
Με τον αιφνίδιο τερματισμό της ηγεσίας του, τα βλέμματα στρέφονται πλέον στον διάδοχό του και στο κατά πόσο μια αλλαγή στην κορυφή θα μπορούσε να σηματοδοτήσει και μεταβολή κατεύθυνσης για την 47χρονη Ισλαμική Δημοκρατία. Όποιος κι αν αναδειχθεί, ο υπέρτατος στόχος θα παραμείνει ο ίδιος: η επιβίωση ενός συστήματος που διατηρεί τους κληρικούς και τις ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας στην εξουσία. Την ίδια ώρα, ένας πόλεμος που απέχει πολύ από το να ολοκληρωθεί εξελίσσεται ήδη με απρόβλεπτο και επικίνδυνο τρόπο, εντείνοντας την αβεβαιότητα για το μέλλον της χώρας και της ευρύτερης περιοχής.
