Παρά τις επίσημες δηλώσεις του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι η Τουρκία έχει διακόψει κάθε εμπορική συναλλαγή με το Ισραήλ λόγω του πολέμου στη Γάζα, τα στοιχεία δείχνουν ότι το εμπόριο μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ συνεχίστηκε και το 2025, έστω και σε μειωμένα επίπεδα.
Σύμφωνα με επίσημα δεδομένα που δημοσίευσε η Κεντρική Στατιστική Υπηρεσία του Ισραήλ, η χώρα εισήγαγε το 2025 αγαθά αξίας 924,1 εκατομμυρίων δολαρίων από την Τουρκία. Το ποσό αυτό είναι σημαντικά χαμηλότερο από τα 2,019 δισ. δολάρια του 2024, ωστόσο διαψεύδει στην πράξη τους ισχυρισμούς περί πλήρους διακοπής των εμπορικών ροών.
Την ίδια στιγμή, οι ισραηλινές εξαγωγές προς την Τουρκία κατέρρευσαν, υποχωρώντας από 598,6 εκατ. δολάρια το 2024 σε μόλις 10,9 εκατ. δολάρια το 2025.
Τουρκία και πολιτική πίεση μετά τη Γάζα
Η στρατιωτική επιχείρηση του Ισραήλ στη Γάζα, που ξεκίνησε μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις στην Τουρκία. Ο Ερντογάν υιοθέτησε σκληρή ρητορική κατά του Ισραήλ, εμφανιζόμενος ως ένας από τους πλέον έντονους επικριτές του, την ώρα που στο εσωτερικό της χώρας αυξανόταν η πίεση για τις εμπορικές σχέσεις που συνέχιζαν να υφίστανται.
Στις 2 Μαΐου 2024, το τουρκικό Υπουργείο Εμπορίου ανακοίνωσε ότι σταμάτησαν όλες οι εξαγωγές και εισαγωγές προς και από το Ισραήλ, επικαλούμενο τη «ραγδαία επιδείνωση της ανθρωπιστικής κατάστασης» στα παλαιστινιακά εδάφη. Είχε προηγηθεί, τον Απρίλιο, η επιβολή περιορισμών σε 54 κατηγορίες προϊόντων, οι οποίοι, σύμφωνα με την Άγκυρα, θα παρέμεναν σε ισχύ έως την επίτευξη εκεχειρίας και την ανεμπόδιστη παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα.
Τουρκία: Παράκαμψη του εμπάργκο μέσω τρίτων χωρών
Παρά τις επίσημες ανακοινώσεις, εμπορικοί αναλυτές και διεθνή μέσα κατέγραψαν συνέχιση των αποστολών μέσω εναλλακτικών διαδρομών. «Μία από αυτές φέρεται να ήταν μέσω ελληνικών λιμανιών, όπου, σύμφωνα με στοιχεία της Τουρκικής Ένωσης Εξαγωγέων (Türkiye İhracatçılar Meclisi – ΤİM), οι τουρκικές εξαγωγές προς την Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 71% τον Μάιο του 2024, φτάνοντας τα 375 εκατ. δολάρια. Μέρος αυτών των προϊόντων επανεξαγόταν στη συνέχεια προς το Ισραήλ», γράφει η ιστοσελίδα Turkish Minute.
Άλλο κανάλι ήταν μέσω των παλαιστινιακών εδαφών, με τις τουρκικές εξαγωγές να αυξάνονται κατά 423% τους πρώτους οκτώ μήνες του 2024. Παρατηρητές ανέφεραν ότι χρησιμοποιούνταν παραστατικά που εμφάνιζαν την Παλαιστίνη ως τελικό προορισμό, ενώ τα φορτία κατέληγαν σε ισραηλινά λιμάνια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε και στις αποστολές πετρελαίου. Έκθεση που υποστηρίχθηκε από την καμπάνια Stop Fueling Genocide κατέγραψε δέκα αποστολές αργού πετρελαίου από την Τουρκία προς το Ισραήλ το 2024, παρά το επίσημο εμπάργκο. Οι αναφορές αυτές ενίσχυσαν τις κατηγορίες ότι τουρκικά λιμάνια και υποδομές συνέχισαν να διευκολύνουν τη ροή καυσίμων που συνδέονται με τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Στοιχεία της βάσης δεδομένων εμπορίου του ΟΗΕ έδειξαν ότι το 2024 η Τουρκία ήταν ο πέμπτος μεγαλύτερος προμηθευτής του Ισραήλ, με εξαγωγές ύψους 2,86 δισ. δολαρίων, παρά τη δημόσια πολιτική στάση της Άγκυρας.
Διεθνείς καταγγελίες και συνεχιζόμενη κρίση στη Γάζα
Από τον Οκτώβριο του 2023, εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνή δικαστήρια έχουν προειδοποιήσει ότι η πολιορκία, οι βομβαρδισμοί και οι μαζικές εκτοπίσεις Παλαιστινίων στη Γάζα πληρούν τον ορισμό της γενοκτονίας.
Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έχει εκδώσει τρεις σειρές προσωρινών μέτρων, ζητώντας από το Ισραήλ να αποτρέψει πράξεις γενοκτονίας, να επιτρέψει τη ροή ανθρωπιστικής βοήθειας και να αναστείλει επιχειρήσεις στη Ράφα. Τον Δεκέμβριο του 2024, οι οργανώσεις Amnesty International και Human Rights Watch κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία, ενώ το 2025 ισραηλινές οργανώσεις κατέγραψαν συστηματικές επιθέσεις σε νοσοκομεία και άρνηση ιατρικής περίθαλψης.
Η Γάζα παραμένει σε βαθιά ανθρωπιστική κρίση, με τις τοπικές αρχές να κάνουν λόγο για πάνω από 71.000 νεκρούς, ενώ η εκεχειρία που τέθηκε σε ισχύ στις 10 Οκτωβρίου δεν έβαλε τέλος στα θανατηφόρα πλήγματα.
