Η σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις δεν άλλαξε μόνο το πολιτικό τοπίο της Λατινικής Αμερικής. Άνοιξε ξανά ένα κεφάλαιο που για δεκαετίες καθόριζε την παγκόσμια ενέργεια, τις αγορές και τη γεωπολιτική: τη Βενεζουέλα και το πετρέλαιό της.
Για την Ουάσινγκτον, η επιχείρηση είχε ξεκάθαρο στόχο. Όπως δήλωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, η Βενεζουέλα «πρέπει να γίνει ξανά βιώσιμη χώρα, με ελεύθερη ροή πετρελαίου», ώστε να πέσουν οι διεθνείς τιμές και να ενισχυθεί η αμερικανική οικονομία. Για τις αγορές, όμως, το στοίχημα είναι πολύ πιο σύνθετο: μπορεί μια χώρα με κατεστραμμένες υποδομές, πολιτική αστάθεια και ιστορικά τραύματα να επιστρέψει στον ρόλο του ενεργειακού γίγαντα;
Οι επενδυτές αντέδρασαν άμεσα. Τα ομόλογα της Βενεζουέλας εκτινάχθηκαν, οι μετοχές ενεργειακών κολοσσών κινήθηκαν ανοδικά και τα πολύτιμα μέταλλα, παραδοσιακά καταφύγια σε περιόδους γεωπολιτικού ρίσκου, κατέγραψαν νέα άλματα. Όμως πίσω από την αρχική ευφορία, οι αναλυτές βλέπουν έναν μακρύ και επικίνδυνο δρόμο.
Βενεζουέλα και πετρέλαιο: ένας θησαυρός με βαριά κληρονομιά
Η ιστορία της Βενεζουέλας με το πετρέλαιο ξεκινά δραματικά. Το 1922, στο κοίτασμα Los Barrosos-2, ένα ανεξέλεγκτο «συντριβάνι» εκτόξευσε πετρέλαιο 60 μέτρα στον αέρα, σηματοδοτώντας τη γέννηση μιας πετρελαϊκής υπερδύναμης. Μέσα σε λίγες δεκαετίες, η χώρα μετατράπηκε από αγροτική οικονομία στον δεύτερο μεγαλύτερο παραγωγό πετρελαίου παγκοσμίως.
Σήμερα, η Βενεζουέλα διαθέτει περίπου 17% των παγκόσμιων αποδεδειγμένων αποθεμάτων, το μεγαλύτερο ποσοστό στον πλανήτη. Το βαρύ, όξινο αργό της είναι ιδανικό για τα αμερικανικά διυλιστήρια του Κόλπου. Όμως η παραγωγή έχει καταρρεύσει: μόλις λίγο πάνω από 1 εκατ. βαρέλια την ημέρα, λιγότερο από το ένα τρίτο των επιπέδων πριν από την εποχή Τσάβες.
Οι λόγοι είναι γνωστοί. Εθνικοποιήσεις, χρόνια κακοδιαχείριση, φυγή εξειδικευμένου προσωπικού, διεθνείς κυρώσεις και ένα δίκτυο αγωγών και διυλιστηρίων που, σύμφωνα με την κρατική PDVSA, έχει να αναβαθμιστεί πάνω από 50 χρόνια.
Η Βενεζουέλα μετά τον Μαδούρο και το δύσκολο στοίχημα των ΗΠΑ
Η απομάκρυνση του Μαδούρο θεωρείται από πολλούς «προϋπόθεση» για επανεκκίνηση της χώρας. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη να μη βρίσκονται «τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο υπό τον έλεγχο αντιπάλων των ΗΠΑ».
Ωστόσο, οι ίδιες οι αμερικανικές πετρελαϊκές εμφανίζονται επιφυλακτικές, γράφει το Axios. Αναλυτές προειδοποιούν ότι χωρίς πολιτική σταθερότητα, ασφάλεια και εγγυήσεις από την αμερικανική κυβέρνηση, λίγες εταιρείες θα ρισκάρουν δισεκατομμύρια. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για επενδύσεις άνω των 10 δισ. δολαρίων ετησίως, επί σειρά ετών, μόνο για να αποκατασταθούν βασικές υποδομές.
Ακόμη και σε αισιόδοξα σενάρια, η αύξηση της παραγωγής κατά 500.000 έως 1 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσα σε δύο χρόνια θεωρείται φιλόδοξη. Η επιστροφή στα ιστορικά υψηλά των 3,5 εκατ. βαρελιών θα απαιτούσε 7 έως 10 χρόνια, πολιτική συνέχεια και άρση κυρώσεων.
Βενεζουέλα, αγορές και χρέος: ευφορία με αστερίσκους
Η είδηση της σύλληψης Μαδούρο πυροδότησε ράλι στα κρατικά ομόλογα της χώρας, που βρίσκονται σε καθεστώς στάσης πληρωμών σχεδόν μια δεκαετία. Επενδυτές εκτιμούν ότι ανοίγει ο δρόμος για αναδιάρθρωση χρέους, αν και προειδοποιούν για τον κίνδυνο κενού εξουσίας και τη νομιμοποίηση της μεταβατικής ηγεσίας υπό τη Ντέλσι Ροντρίγκες.
Παράλληλα, οι ενεργειακές μετοχές στις ΗΠΑ και την Ευρώπη κατέγραψαν ισχυρά κέρδη, ενώ η άνοδος του χρυσού και του ασημιού δείχνει ότι η αγορά εξακολουθεί να «ασφαλίζεται» απέναντι στο γεωπολιτικό ρίσκο.
Το ίδιο το πετρέλαιο, πάντως, δεν έχει αντιδράσει έντονα. Και αυτό γιατί, όπως επισημαίνουν οι περισσότεροι αναλυτές, η Βενεζουέλα δεν μπορεί να πλημμυρίσει την αγορά βραχυπρόθεσμα, ακόμη κι αν οι ΗΠΑ ελέγξουν τον τομέα της.
Η ιστορία δείχνει ότι η Βενεζουέλα υπήρξε για έναν αιώνα ενεργειακός πυλώνας και ταυτόχρονα παράδειγμα του πώς ο πλούτος μπορεί να μετατραπεί σε κατάρα. Η νέα αμερικανική παρέμβαση υπόσχεται αναστροφή αυτής της πορείας. Όμως, όπως προειδοποιούν έμπειροι αναλυτές, το πετρέλαιο μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες μόνο αν συνοδευτεί από σταθερούς θεσμούς, μακροχρόνιες επενδύσεις και πολιτική νομιμοποίηση.
Μέχρι τότε, η Βενεζουέλα παραμένει το μεγαλύτερο ενεργειακό στοίχημα της εποχής μας.
