Οι περισσότεροι από εμάς περνάμε περίπου το ένα τρίτο της ζωής μας σε ύπνο και το 20% αυτού του χρόνου είναι όνειρα. Όλοι μας – από τη βρεφική ηλικία μέχρι τα βαθιά γεράματα – ονειρευόμαστε. Και βλέπουμε όνειρα κάθε βράδυ, ακόμα κι αν δεν τα θυμόμαστε όταν ξυπνάμε.

Η μυστηριώδης «ζωή» των ονείρων έχει συναρπάσει τον άνθρωπο από την αρχή της καταγεγραμμένης ιστορίας. Θεολόγοι, ψυχολόγοι, ψυχίατροι, ανθρωπολόγοι, κοινωνιολόγοι, καλλιτέχνες, συγγραφείς, μουσικοί και φιλόσοφοι, σε κάθε εποχή, σε κάθε μέρος του κόσμου, έχουν προσπαθήσει να κατανοήσουν το νόημά τους.

Στην αρχαιότητα τα όνειρα θεωρούνταν μέσο πρόβλεψης: οι άνθρωποι τα μελετούσαν για να προβλέψουν ή ακόμη και να αποτρέψουν γεγονότα όπως ασθένειες, λιμούς ή πολέμους.

Αν και σήμερα, όπως γράφει το Psychology Today, συνδέουμε την ερμηνεία των ονείρων με τη σύγχρονη ψυχανάλυση, οι πρώτες καταγραφές ερμηνειών ονείρων προέρχονται από τη Μεσοποταμία, πολύ πριν την εποχή του Μωυσή.

Εκεί, τα όνειρα σημαντικών προσώπων χαράσσονταν σε πήλινες πινακίδες. Στο Έπος του Γκιλγκαμές (περ. 2100 π.Χ.), η μητέρα του ήρωα ερμηνεύει ένα όνειρό του ως προμήνυμα μιας σημαντικής συνάντησης. Οι Σουμέριοι, οι Βαβυλώνιοι, οι Ασσύριοι, αλλά και οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι τα όνειρα ήταν άμεσες αποκαλύψεις των θεών.

Μια επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο

Τελικά όμως από πού προέρχονται τα όνειρα και τι σημαίνουν; Πώς πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε; Αυτά τα ερωτήματα συνεχίζουν να μας απασχολούν. Τα όνειρα μοιάζουν συχνά εξίσου αληθινά με τις εμπειρίες μας, κι όμως γνωρίζουμε ότι δεν ανήκουν στον πραγματικό κόσμο. Μας «μιλούν» για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον και τελικά μας φέρνουν σε επαφή με τον εσωτερικό μας κόσμο, όπως σημειώνεται στο Psychology Today.

Για παράδειγμα, αν ονειρευτούμε τον εαυτό μας ως παιδί, το όνειρο μπορεί να αναφέρεται είτε σε ένα πραγματικό γεγονός της παιδικής μας ηλικίας είτε σε μια εσωτερική κατάσταση: το «παιδί» μέσα μας, με τις επιθυμίες, τις ανάγκες και τους φόβους του.

Η παιδική μορφή μπορεί επίσης να συμβολίζει την αθωότητα ή την αρχή κάτι νέου – μια ευκαιρία ή μια νέα στάση ζωής. Αντίστοιχα, ένα όνειρο με τη μητέρα μας μπορεί να αφορά την πραγματική μας μητέρα, τη μητρική πλευρά που ίσως αναπτύσσουμε, τη φροντίδα προς κάποιον άλλον ή ακόμη και την ανάγκη για φροντίδα στον ίδιο μας τον εαυτό.

Στο κλασικό πλέον έργο για τα όνειρα, «Dreams, A Portal to the Source», οι Γιουνγκιανοί αναλυτές Edward C. Whitmont και Sylvia Brinton Perera τονίζουν ότι η κατανόηση ενός προβλήματος μέσα από το όνειρο δεν αρκεί από μόνη της, Χρειάζεται να ακολουθήσει δράση και στην καθημερινή ζωή. Δηλαδή, καλούμαστε να ζούμε με τις εικόνες και τα μηνύματα των ονείρων μας και να προσπαθούμε να τα ενσωματώσουμε με υπευθυνότητα και ρεαλισμό.

Όταν βρισκόμαστε σε εγρήγορση, χρησιμοποιούμε τις πέντε αισθήσεις μας για να αντιληφθούμε τον κόσμο. Όταν κοιμόμαστε, ο νους παραμένει ενεργός αλλά δεν περιορίζεται από αυτές. Έτσι, στα όνειρα μπορούμε να πετάμε πάνω από δέντρα ή να τρώμε με κάποιον που έχει πεθάνει. Οι εμπειρίες αυτές φαίνονται απολύτως πραγματικές, αλλά ανήκουν σε μια μη φυσική πραγματικότητα. Εκεί δεν ισχύουν οι νόμοι της φυσικής: μπορούμε να περνάμε μέσα από τοίχους, να αλλάζουμε μορφή ή να μιλάμε γλώσσες που δεν γνωρίζουμε.

Για τον σύγχρονο άνθρωπο, τα όνειρα μπορούν να λειτουργήσουν ως σύμμαχοι για την πνευματική, συναισθηματική και σωματική ισορροπία. Πολλοί πολιτισμοί και πνευματικές παραδόσεις, όπως και η ψυχολογία του βάθους, αντιμετωπίζουν τα όνειρα ως εργαλείο αυτογνωσίας. Κάποιοι τα προσεγγίζουν ακόμη και ως καθοδήγηση για συγκεκριμένα ζητήματα της ζωής τους, ενώ πολλοί τους δίνουν μια μεταφυσική διάσταση, ακόμη και για σύνδεση με άτομα από το παρελθόν.

Τι λέει η επιστήμη για τα όνειρα

Η επιστήμη προσφέρει μια διαφορετική οπτική για το γιατί ονειρευόμαστε. Η σύγχρονη νευροεπιστήμη δείχνει ότι κάθε στάδιο του ύπνου, και ιδιαίτερα ο ύπνος REM όπου συμβαίνουν τα περισσότερα όνειρα, είναι σημαντικό για τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου.

Οι βασικές επιστημονικές θεωρίες υποστηρίζουν ότι τα όνειρα:

► Βοηθούν στην οργάνωση και αποθήκευση των αναμνήσεων. Τα όνειρα λειτουργούν σαν ένα «ξεκαθάρισμα» του εγκεφάλου, όπου οι πληροφορίες ταξινομούνται και απορρίπτονται.

► Παρείχαν ένα εξελικτικό πλεονέκτημα. Μια θεωρία της εξέλιξης προτείνει ότι τα όνειρα είναι ένας μηχανισμός που βοηθά τα θηλαστικά να θυμούνται, να επαναλαμβάνουν ή να βρίσκουν λύσεις σε δύσκολες ή απειλητικές καταστάσεις. 

► Συμβάλλουν στην επεξεργασία των συναισθημάτων. Ο ύπνος REM φαίνεται να παίζει ρόλο στη διαχείριση του άγχους, στην ενίσχυση της συναισθηματικής ανθεκτικότητας και στην επίλυση συναισθηματικών ανησυχιών με σημαντικά άτομα στη ζωή μας.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει προκαλέσει και το φαινόμενο του διαυγούς ονείρου, όπου το άτομο γνωρίζει ότι ονειρεύεται και μάλιστα είναι συχνά σε θέση να ελέγχει το περιεχόμενο των ονείρων του, διακόπτοντας τους εφιάλτες και αποκαθιστώντας ένα αίσθημα ευεξίας, αντικαθιστώντας τις τρομακτικές εικόνες στα όνειρα με πιο θετικές.

Μάλιστα πρόσφατα υπήρξαν σημαντικές ανακαλύψεις από ερευνητές για τη συγκεκριμένη τεχνική που μπορεί να χρησιμοποιηθεί θεραπευτικά για την αντιμετώπιση του άγχους και του μετατραυματικού στρες.

Οδηγοί του ασυνείδητου

Η προσπάθεια να κατανοήσουμε και να σεβαστούμε τα όνειρά μας μπορεί να φέρει νέα ενέργεια στη ζωή μας και μια βαθύτερη αίσθηση συνοχής. Η ζωή απαιτεί προσαρμογή και ανανέωση. Αντιμετωπίζουμε αβεβαιότητες, δυσκολίες και απώλειες.

Σε περιόδους σημαντικών αλλαγών και αναταραχών, τα όνειρα μπορούν να λειτουργήσουν σαν οδηγοί, αποκαλύπτοντας τι συμβαίνει στο ασυνείδητό μας και προσφέροντάς μας αποκαλυπτικές ενδείξεις για το πώς να προχωρήσουμε με περισσότερη σοφία. Ίσως λοιπόν ήρθε η στιγμή να ξεκινήσετε να καταγράφετε τα όνειρά σας. Δεν αναρωτιέστε τι προσπαθούν να σας πουν;